Демалыстағы немесе еңбекке жарамсыздық парағындағы әріптесіңіздің орнына жұмыс істеп жүрсіз бе? Енді сізге қосымша ақы төленуі тиіс

Әріптесіңіз еңбек демалысына немесе еңбекке жарамсыздығына байланысты демалысқа шығып, оның жұмысы сізге жүктелді ме? Енді мұндай міндеттер үшін қосымша ақы төленуі тиіс. Еңбек кодексіне қандай өзгерістер енгізілді, қосымша төлемді қалай талап ету керек және жұмыс беруші бас тартқан жағдайда қайда шағымдануға болады? Tengrinews.kz осы мәселелерді анықтап көрді.

Әріптесіңіз еңбек демалысына немесе еңбекке жарамсыздығына байланысты демалысқа шығып, оның жұмысы сізге жүктелді ме? Енді мұндай міндеттер үшін қосымша ақы төленуі тиіс. Еңбек кодексіне қандай өзгерістер енгізілді, қосымша төлемді қалай талап ету керек және жұмыс беруші бас тартқан жағдайда қайда шағымдануға болады? Tengrinews.kz осы мәселелерді анықтап көрді.

"8 маусымнан бастап қолданысқа енді"

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі Еңбек кодексінің 111-бабына түзетулер енгізді. Баптан бұрын компанияларға, егер әріптесінің орнын басу міндеті еңбек шартында алдын ала жазылған болса, қызметкерге қосымша ақы төлемеуге мүмкіндік берген норма алынып тасталды.

Еңбек және әлеуметтік серіктестік департаментінің басқарма басшысы Арайлым Ибраева 2026 жылдың 8 маусымынан бастап кез келген алмастыру ресми түрде қосымша жүктеме болып саналатынын және ол үшін жұмыс беруші ақы төлеуге міндетті екенін түсіндірді.

"Жұмыс беруші үстемеақы мөлшерін өз бетінше белгілей алмайды. Ол оны қызметкермен келісуі тиіс. Егер қызметкер төлем мөлшерімен келіспесе, жұмыс беруші біржақты тәртіппен оған уақытша жоқ қызметкердің міндеттерін жүктей алмайды", – деп атап өтті Еңбек министрлігінің өкілі.

Ибраеваның айтуынша, егер қызметкер 8 маусымнан кейін әріптесінің орнын қосымша ақысыз басса, жұмыс беруші оны ресімдеп, ақысын төлеуі тиіс. Егер басшылық бұдан бас тартса, қызметкер мемлекеттік еңбек инспекциясына жүгіне алады.

Бастық төлеуден бас тартса не істеу керек?

Біз адвокат Абзал Қасымжановтан жұмыс беруші әріптесін алмастырғаны үшін қосымша ақы төлеуден бас тартқан жағдайда қызметкер не істеуі керектігін сұрадық.

Заңгердің айтуынша, алдымен жұмыс берушіге жазбаша түрде жүгіну қажет.

"Қызметкер жұмыс берушіге іс жүзінде орындалған қосымша жұмыс үшін үстемеақы есептеу және төлеу туралы жазбаша өтінішпен жүгінуі керек. Өтінішті құжатпен бекіту маңызды: кеңсе арқылы, электрондық құжат айналымымен немесе өтініш беру фактісін растауға мүмкіндік беретін өзге де тәсілмен", – деп кеңес береді адвокат.

Егер жұмыс беруші өтінішті ескерусіз қалдырса немесе төлемнен бас тартса, қызметкер мемлекеттік еңбек инспекциясына, содан кейін сотқа жүгіне алады.

Заңгер қызметкердің әріптесінің міндеттерін шынымен атқарғаны туралы дәлелдемелерді алдын ала жинауға кеңес береді. Олардың қатарында:

міндеттерді жүктеу туралы бұйрықтар немесе қызметтік жазбалар; e-mail және корпоративтік мессенджерлердегі жұмыс хаттары; жұмыс уақытын есепке алу табельдері мен есептер; жоқ әріптесіңіздің орнына қол қойған кез келген құжаттар бар.

"Іс жүзінде соттар дәлелдемелер жиынтығын бағалайды, сондықтан тіпті ресми бұйрық болмаған күннің өзінде алмастыру фактісін растауға болады", – деді Абзал Қасымжанов.

Алмастыруды қалай дұрыс ресімдеу керек?

Дау-дамайды болдырмау үшін Қасымжанов алмастыруды қосымша жұмыс басталғанға дейін ресімдеуді ұсынады.

"Ең сенімді нұсқа - жұмыс берушіден алмастыру кезеңі мен үстемеақы мөлшері көрсетілген қосымша міндеттерді жүктеу туралы бұйрық шығаруды талап ету. Егер бұйрық болмаса, уақытша жоқ қызметкердің функцияларын орындағаныңызды растайтын кез келген құжаттарды: қызметтік хаттарды, басшылықтың тапсырмаларын, есептерді, актілерді, электрондық хабарламаларды және өзге де дәлелдемелерді сақтап қою ұсынылады. Сондай-ақ жұмыс берушіге қызметкердің қосымша міндеттерді атқарып жатқаны туралы және алмастыруды тиісті түрде ресімдеуді сұрап жазбаша хабарлама жіберген пайдалы", – дейді Қасымжанов.

Басты сұрақтарға жауаптар 1. Өткен кезеңдегі алмастырулар үшін ақша талап етуге бола ма?

Иә.

"Егер қызметкер уақытша жоқ әріптесінің міндеттерін атқарса және оған үстемеақы төленбесе, ол өткен кезең үшін (8 маусымнан бастап) төлем талап етуге құқылы. Алайда өтініш беруді кешіктірмеген жөн, өйткені еңбек даулары бұзылған құқықты қорғауға жүгінудің процестік мерзімдерімен байланысты", – дейді адвокат.

2. Үстемеақы талап еткені үшін жұмыстан шығарып жіберуі мүмкін бе?

Жоқ. Заң қызметкерді толық қорғайды.

"Тек заңды үстемеақыны талап еткені үшін тәртіптік жаза қолдану, жұмысына кедергі жасау немесе жұмыстан шығару заңсыз болып саналады. Бұл жұмыс беруші үшін қосымша құқықтық салдарға әкеп соғуы мүмкін", – деп атап өтті Абзал Қасымжанов.

3. Егер алмастыру шартта көрсетілсе, жұмыс беруші ақы төлемеуіне бола ма?

Енді болмайды.

"Еңбек шартында немесе лауазымдық нұсқаулықта мұндай тұжырымның болуы жұмыс берушіні уақытша жоқ қызметкерді алмастыру бойынша қосымша жұмысқа ақы төлеу міндетінен босатпайды. Заң шығарушы қосымша ақы төлеуді қызметкердің лауазымдық міндеттеріне сілтеме жасау арқылы алмастыру мүмкіндігін іс жүзінде жойды", – деп түсіндірді сарапшы.

Заң бұзушы жұмыс берушіге не қауіп төнеді?

Егер компания қызметкерлерге әріптестерінің міндетін атқарғаны үшін қосымша ақы төлемесе, оған мынадай қауіптер төнуі мүмкін:

мемлекеттік еңбек инспекциясының нұсқамасы; еңбек заңнамасын бұзғаны үшін әкімшілік жауапкершілік; сот шешімі бойынша қызметкерге барлық төленбеген үстемеақыларды төлеу міндеті; сот шығындары мен беделге нұқсан келуі.

Сонымен қатар жұмысшылардың еңбек құқықтарының жүйелі түрде бұзылуы бақылаушы органдардың қосымша назарын аудартуы мүмкін.