Есепке жүйрік суперкомпьютер

Атақты математик, академик Асқар Жұмаділдаев суперкомпьютердің мүмкіндігін тексеріп көрді. Суперкомпьютер Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде орналасқан. Есепке жүйрік машина академик берген күрделі математикалық есепті бірнеше сағат ішінде шешіп тастады. 

Академик Асқар Жұмаділдаев – есептеу техникасын жетік меңгерген маман. Ол Еуропаның жетекші университеттеріндегі компьютерлермен жұмыс істеген. Мәселен, 90-жылдары Швециядағы Миттаг-Леффлер институтында күрделі есептеулерді іске қосқан. Сол кезеңдегі технология мүмкіндіктерінің шектеулі болуына байланысты бұл процесс бір күнге созылған.

Асқар Жұмаділдаев, ҚР Президенті жанындағы ұлттық ғылым академиясының вице-президенті:

- Сіз мына компьютерге бұйрықты дұрыстап беруіңіз керек. Қазақ жылқы мінезді дейді ғой, компьютер жылқы мінезді. Егер сіз компьютерге жөндеп бұйрық берсеңіз, дәл өзі ұғатындай, егер ол бір сағатта не істейтінін, бір минутта не істейтінін бір секундта не істейтінін дәл біліп тұруы керек. Егер ол білмесе ол сізді тоқтатып қояды. Ғылым тілі дегеніміз осы. Менің қазіргі арманым компьютерде қазақ тілін дамыту. 

Асқар Серқұлұлының негізгі ғылыми зерттеулері алгебра теориясына байланысты. Ғалым «Төрткен» және «Төртқара» деп аталатын екі жаңа алгебралық жүйені жасаған. Айтпақшы, бұл атаулар алғаш рет қазақ тілінде дүниежүзілік математикалық терминологияға енгізілген. «Төртқара» алгебрасы ерекше төртінші дәрежелі заңға негізделген, оны ғалым алғашында қолмен есептеп, кейін күрделі нұсқаларын жасаған. Бұл есепті Қазақ Ұлттық университетіндегі суперкомпьютер - қуаты 2000 терафлопсқа жететін машина арқылы шешуге мүмкіндік туды. Бұл қазіргі ең заманауи компьютерден 10 000 есе қуатты. Бұрын математиктің аптаға жуық уақыты кететін есеп үш сағатта шығарылды.

Асқар Жұмаділдаев, ҚР Президенті жанындағы ұлттық ғылым академиясының вице-президенті:

- Менің қазіргі компьютерімнің қуаты процессоры сегіз процессор бар. Және ол жылдам істейді. Сонымен мына сегіз комутаторды мен мысалы бір апта есептеймін. Сосын мынаны көрейін деп осыған келдім. Тамырын басып, байқап көрейін, не екен деп. Бұл маған үш сағатта есептеп берді. Демек мынау тұрған не, менің артымда тұрған суперкомпьютер компьютердің атасы. 

Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің суперкомпьютері ғылыми қауымдастыққа ашық. Ол ғалымдарға негізгі және қолданбалы зерттеулер жүргізу үшін қолжетімді. Мысалы, климаттық модельдеу, биоинформатика, кванттық химия және инженерлік есептеулер салаларында пайдалануға болады.

Әмірхан Темірбаев, Farabi Supercomputer Center директоры:

- Кез келген ғалым немесе мемлекеттік органдар біздің суперкопьютерге онлайн қосыла алады. Дистанционно қосыла алады. Кез келген суперкомпьютердің жұмыс істеуі өте күрделі процесс. Себебі суперкомпьютер ол 24/7 өшпеу керек қой. Сондықтан біздің командамыздың негізгі мақсаты осы суперкомпьютердің үздіксіз жұмысын қамтамасыз ету бүгінгі таңда. 

Орталықтың есептеу қуатын басқа да бағыттарда қолдануға болады. Төтенше жағдайларды болжау, медицина мен биотехнологияны дамытуға көмегі тиеді. Қаланың цифрлық модельдерін жасау, сондай-ақ сорбенттер, мембраналар және наноқұрылымдар сияқты жаңа материалдарды молекулалық модельдеуге мүмкіндік бар.

Авторлары: Гүлжан Көленқызы, Айдос Қалиев