Кибералаяқтар жастарды дропперлікке тартып жатыр

Елімізде дропперлікпен күрес күшейген сайын халықты арбау тәсілдері де көбейіп барады. Енді кибералаяқтар оқушылар мен студенттерге ауыз сала бастады. Оларды қосымша табыс табуға шақырып, дропперлікке тартып жатыр. Ал Бас прокуратура бұл қылмыспен күреске жасанды интеллект жүйелерін қолдана бастады. Соңғы үш айдың ішінде жаңа технология көмегімен 2 мыңнан астам дроппер анықталып, 15 мың күмәнді есепшот бұғатталды.  

21 жасар Рафаэль бір сәтте алаяқтардың құрбанына айналды. Оның жеке деректері мен картасының құпия кодтары киберқылмыскерлердің қолына түсіп, атына жаңа есепшот ашқан. Кейін әккілер заңсыз ақша айналымын жүргізген. Салдары, әрине, ауыр. Қыруар қарызды ата-анасы келесі жылдың шілде айына дейін төлеуге мәжбүр.

Анна Сафиуллина, анасы:

- Ұлымды құзырлы органдарға шақыртты. Сол кезде оның «дроппер» ретінде өтіп жатқанын білдік. Өзі былтыр студент еді. Нәпақасын табамын деп түрлі сайттарға өзінің түйіндемесін жүктеп, жұмыс іздейтін. Сондай-ақ ойындарға банк карточкаларын тіркеп, ойынға керек заттарын сатып алатын. Соның салдарынан оның есепшоты мен дербес деректері алаяқтардың қолына түскен. Тіпті әккілер оның атынан басқа банк арқылы карточка ашқан. Заңсыз қаражаттар ұлымның жаңа есепшоты арқылы өткен. Сорақысы, ұлым жәбірленуші емес, алаяқтың сыбайласы ретінде азаматтық сотқа қатысты. Сот шешімі бойынша жәбірленуші әйелге 1 миллион 160 мың төлеуге міндеттелді. Енді ай сайын 60-100 мың теңге несие төлеп отырмыз.

Қазір дропперлік түрлі атау жамылып, халықты арбау тәсілдері көбейген. Алаяқтар қолына түскен заңсыз қаржыны банктен шешіп алу үшін әлеуметтік желілерде «қашықтан жұмыс», «жеңіл табыс» деген хабарландырулар жариялайды. 

Нұрлан Жанабаев, адвокат:

- Міндетті түрде құжаттармен бірге полицияға бару керек. Құжаттарын алу керек. Полиция хабарласқанда «Иә, осындай осындай азамат/азаматша, сіздердің шотыңыз арқылы ақша төлем жасалыныпты. Осындай жәбірленушілер бар», – деп өздері айтады. Ол кісілерден қандай банк екенін сұрап алу керек. Мүмкін ол кісі шот ашпаған шығар, барлығын барып білу керек. Дропперлер айыппұл төлейді немесе 7 жыл бас бостандығынан айырылады. Дроппер бүкіл банктерде, микроқаржы ұйымдарда сенімсіз адам болып қалады. Көрдіңіздер ме, бұл өмір бойы ұмытылмайды.

Дропперлер тек дерек жинаумен шектелмейді. Ұрланған ақпаратты пайдаланып, жаңа шоттар ашады, қаржыны айналдыру арқылы қылмыстық жолмен ақша табады. Мекенжайларын жасыру үшін VPN мен прокси серверлерін қолданады.

Әнуар Әділхан, сарапшы:

- Кей кездерде сілтемелер жібереді. Адамның ақпараттарын жинау болып табылады. Банк мәліметтерді қарастыру керек болады, банктік операциялар жүрсе, SMS-кодтарды ешкімге хабарламау, СVV кодтарды хабарламау  керек. Негізі дропперлер де киберқылмысқа жатады. Себебі бұл жерде банктік операциядар жүреді, фишингтік сайттар құрастырылады. 

Айта кетейік, көлеңкелі экономикамен күресу үшін Бас прокуратура жасанды интеллектіні іске қосты. Жаңа «Crypto Trace» және «ProkAi» жүйелері арқылы үш айдың ішінде 2 мыңнан астам дроппер анықталып, 15 мың күмәнді есепшот бұғатталды.

Авторлары: Наргиз Бекмағанбетова, Ғалымжан Абдылахат, Самат Қазанбаев