Машинист неге өз өзімен сөйлеседі. Алматы метросындағы бір күн

Туннельдердің гуілі, жылдың кез келген мезгілінде өзгермейтін бір бағыт және мыңдаған адамның өміріне жауапкершілік.

Краткий пересказ текста от Tengri AI Этот текст сгенерирован ИИ

Tengrinews.kz тілшілері Алматы метросының машинисі Тимур Сағытовпен бір жұмыс күнін өткізді. Олар пойыз кабинасында болып, ауысым алдындағы медициналық тексерісті, машинистердің ауысымын және қиылысқан съезде кабина ауыстыру процесін көрді. Тимур машинистің тек пойызды жүргізіп қана қоймай, жолаушылар қауіпсіздігін, сигналдарды, жылдамдықты және платформадағы жағдайды үнемі бақылап отыратынын түсіндіреді. Жұмыс кезінде музыка тыңдауға болмайды: оның орнына машинист келіссөздер регламенті бойынша өз іс-әрекеттерін дауыстап айтып отырады. Мұндай тәртіп зейінді жоғалтпауға көмектеседі, әсіресе басқару «бір адаммен» жүзеге асырылатындықтан. Репортажда пойыздың қажетті белгіге қалай тоқтайтыны, кешіккендер үшін есіктердің неге қайта ашылмайтыны және қандай қауіпсіздік жүйелері автоматты түрде іске қосылатыны егжей-тегжейлі көрсетілген. Машинист сонымен қатар таңертеңгі ең қарбалас учаскелер — «Бауыржан Момышұлы» станциясынан «Сайранға» дейін екенін, ал жолаушылардың негізгі бөлігі орталыққа жақындағанда түсетінін айтады. Бөлек ол метродағы «елестер» туралы аңыздармен және жұмысының басында көрген қызықты түстерімен бөлісті. Тимур метроға теміржолдан келген: бұл оның әулеттік мамандығы, бірақ қалада жұмыс істеуді таңдауы оның екі қызын жалғыз тәрбиелеп отырғанымен де байланысты. Оның айтуынша, жұмыс физикалық тұрғыдан ең ауыр емес, бірақ психологиялық тұрғыдан адамдар үшін жауапкершілікке байланысты тұрақты шиеленісті талап етеді. Машинистің жолаушыларға негізгі өтініші — пойыз толық тоқтағанша құрамға жақындамау және жабылып жатқан есіктерге секіріп мінуге тырыспау.

Метро машинисі болып жұмыс істеу қандай? Tengrinews.kz тілшісі мен фототілшісі Алматы метрополитені машинисінің бір жұмыс күнін бірге өткізу үшін жерастына бес қабат тереңдікке түсті.

Біз пойыз кабинасында болдық, туннельдерге көз тастадық, пойыздардың қалай кері бұрылатынын, ол жерде бағдаршам түсі қандай болатынын, "бір тұлға" болып жұмыс істеу неге үнемі өзіңмен өзің сөйлесуді талап ететінін және "Әуезов театры" станциясында қандай елестер мекендейтінін білдік.

Кейіпкермен кездесу

9:00 - біз "Райымбек" метро станциясына келдік, репортаж кейіпкерімен кездесу дәл осы жерде өтеді. Дала салқын әрі бұлтты, сіркіреген жаңбыр және жүздерінен аса қуаныш байқалмайтын адамдар.

Алматы, "Райымбек" метро станциясы. Фото: © Tengrinews.kz / Болат Айтмолда

ОБСУЖДАЕТСЯ СЕЙЧАС

“Өкінемін, кінәлімін“: Қостанайда полицейге шабуыл жасағандар кешірім сұрады

02 сәуір 14:44 1

Қызылордадағы жол апаты: марқұмның отбасы Lexus жүргізушісі кінәлі болуы мүмкін екенін мәлімдеді

30 наурыз 15:27 1

Қорғаныс министрлігі Атырау облысында әскери техника түсірілген видеоға пікір білдірді

31 наурыз 16:22 1

Бірақ Алматы метросының шыны есіктерінен аттаған бойда бірден жылу сезіледі. Мұнда әрқашан бірқалыпты температура сақталады - 20–21 градус, ал вагондардың ішінде - 22–25 градусқа дейін барады, бұл жолаушылар үшін өте қолайлы.

Алматы метросы, пойыздарға шығу жолы. Фото: © Tengrinews.kz / Болат Айтмолда

Анықтама: Алматы метрополитені - Қазақстандағы алғашқы әрі жалғыз метро. Ол 20 жылдан аса уақыт бойы жүргізілген құрылыстан кейін 2011 жылғы 1 желтоқсанда ашылды. Бүгінде ұзындығы шамамен 13,4 шақырым болатын бір желіден тұрады және оған 11 станция кіреді: "Райымбек батыр", "Жібек жолы", "Алмалы", "Абай", "Байқоңыр", "Мұхтар Әуезов атындағы театр", "Алатау", "Сайран", "Мәскеу", "Сарыарқа" және "Бауыржан Момышұлы". Соңғы станциялар - "Сарыарқа" мен "Бауыржан Момышұлы" - 2022 жылы ашылды. "Қалқаман" станциясының құрылысы жалғасып жатыр, сондай-ақ желіні батыс бағытта әрі қарай кеңейту мәселесі қарастырылып жатыр.

Міне, бүгінгі репортажымыздың кейіпкері: Алматы метрополитенінің машинисі Тимур Сағитов.

Метро машинисі Тимур Сағитов жұмыс ауысымы алдында. Фото: © Tengrinews.kz / Болат Айтмолда

Кішкене кейінірек Тимур мен оның өмірі туралы толығырақ баяндаймыз, ал әзірге онымен бірге жұмыс ауысымына асығайық.

Маршрутқа шығуға дайындық. Медициналық тексеру

Алматы метросы машинисінің жұмыс күні медициналық тексеруден басталады. Медпункт метрополитеннің ішіндегі "метро кеңсесінде" орналасқан. Бұл ғимарат туннельдерден төмен қарай бес қабат тереңдікке кетеді.

Алдымен медицина қызметкері машинистің жағдайын сұрайды. Егер шағымы болмаса, қан қысымы мен дене қызуын өлшейді.

Медициналық тексеру. Фото: © Tengrinews.kz / Болат Айтмолда

Содан кейін алкотест жүргізіледі.

Алкотесттен өту. Фото: © Tengrinews.kz / Болат Айтмолда

Егер барлық көрсеткіш дұрыс болса, шыға берісте дәрумендер беріледі. Дәрігердің оң қорытындысын алғаннан кейін машинист оны инспекторға өткізіп, қауіпсіздік нұсқамасы журналына қол қояды.

Қауіпсіздік жөніндегі инспекторға медициналық қорытынды тапсырылуда. Фото: © Tengrinews.kz / Болат Айтmolда

Жұмысқа шығуға болады. Пойызға бет аламыз.

Алматы метросы, пойыздың келуі. Фото: © Tengrinews.kz / Болат Айтмолда

Анықтама: Алматы метрополитені - аймақтың жоғары сейсмикалық белсенділігін (9–10 баллға дейін) ескере отырып жобаланған терең іргетасты жүйе. Станциялардың орташа тереңдігі - шамамен 40 метр, бұл ретте өтпелі туннельдер 11 метрден 60 метрге дейінгі тереңдікте өтеді. Ең терең станция - "Абай" (78 метр). Жаңа учаскелер (мысалы, "Қалқаман" бағытындағы) таяз тереңдікте - шамамен 18–25 метрде салынып жатыр.

Маршрут "Райымбек" метро станциясынан басталады. Тимур жұмыс ауысымы аяқталған машинистен құрамды қабылдап алады:

- Құрам дұрыс, ескертулер жоқ, - деп есеп берді ауысымын тапсырған әріптесі.

Алматы метросының машинистері, ауысым кезі. Фото: © Tengrinews.kz / Болат Айтмолда

Тимур орындыққа отырып, бізге негізгі басқару тұтқасын көрсетеді. Оның көмегімен жылдамдықты арттыруға да, тежеуге де болады

Метро машинисі Тимур Сағитов пойыз кабинасында. Фото: © Tengrinews.kz / Болат Айтмолда

Алдымен кабина ауыстыратын жерге барамыз. Біздің пойыздар кері бұрылмайды және әзірге түсінікті себептермен шеңбер бойымен қозғалмайды. Бағытты өзгерту үшін машинист құрамның екінші басындағы кабинаға ауысады.

Пойызды кабина ауыстыру үшін кіргізетін туннель "айқас өткел" деп аталады. Тимур 1988 жылы метро дәл осы жерден "қазыла бастағанын" айтты.

"Айқас өткел" - құрамның кабинасын ауыстыратын орын. Фото: © Tengrinews.kz / Болат Айтмолда

Осы жерде тоқтап, пойыздың екінші басындағы кабинаға қарай жүреміз.

Анықтама: Алматы метросы вагондарының биіктігі - 3,6 метр. Төрт вагоннан тұратын пойыздың ұзындығы - 77,8 метр.

Кесте бойынша басқа кабинаға ауысуға төрт минут беріледі. Машинистен кейін метрополитен патрульі өтіп, ұмытылған заттарды жинайды және вагондарда бөгде заттардың бар-жоғын тексереді.

Метрополитен патрульі вагондарды тексеруде. Фото: © Tengrinews.kz / Болат Айтмолда

Басқа кабинаға ауысып, кезекті ауысымға шығамыз.

Фото: © Tengrinews.kz / Болат Айтмолда

Метро машинисі қозғалыс кезінде немен айналысады

Метро машинисі күн сайын бір бағытпен жүреді. Ол мына қараңғы туннельдер мен біркелкі "пейзажда" немен айналысады? Мүмкін музыка тыңдайтын шығар? - деп болжаған едік репортажға шығарда.

Машинистің музыка тыңдауға мүмкіндігі жоқ екен, оның үстіне бұған тыйым салынған. Оның лауазымдық міндеті - пойызды жүргізу ғана емес, жолаушылардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету. Бұл процесс үнемі зейінді талап етеді.

"Жібек жолы" станциясы, платформа сол жақта. Станцияға жақындау жылдамдығы сағатына 35 шақырымнан аспайды. Жолаушылар қауіпсіз қашықтықта. Нысаналы тежеу белгісіне тоқтау шараларын қабылдаймыз", - дейді Тимур станцияға жақындағанда өз іс-әрекетін дауыстап.

Метро станциясы, машинист кабинасынан көрініс. Фото: © Tengrinews.kz / Болат Айтмолда

"Есіктер жабық, бақылау жүйесі істеп тұр. Тоқтау сигналы берілген жоқ. Жөнелту кезіндегі жылдамдық сағатына 35 шақырымнан аспайды", - дейді ол станциядан қозғалғанда.

Тимур бұл ауызша сүйемелдеуді "келіссөздер регламенті" деп түсіндіреді. Машинист барлық іс-әрекетін, сондай-ақ байқалған сигналдарды сөзбен қайталап отырады.

"Ештеңені өткізіп алмау үшін және, мысалы, тоқтау сигналының шынымен берілмегеніне сенімді болу үшін. Себебі қозғалысты бастауға тыйым салатын бұл сигнал тек төтенше жағдайларда, айталық, жолаушы бір жерде қысылып қалса ғана беріледі", - дейді ол.

Және ол өз іс-әрекетін дауыстап айту тәсілі жапон метросының тәжірибесінен алынғанын айтады. Бұл басқаруды бір адам жүзеге асыратындықтан, үнемі сергек болу үшін қажет. Келіссөздер регламентінің барлық түсініктемелері автоматты түрде жазылады.

"Аралықтағы жылдамдық сағатына 60 шақырымнан аспайды", - дейді ол туннельде.

Алматы метросының туннелінде. Фото: © Tengrinews.kz / Болат Айтмолда

Тимурдың айтуынша, техникалық тұрғыдан пойыз сағатына 100 шақырым жылдамдықпен қозғала алады. Бірақ туннельдегі стандартты жылдамдық - егер ол түзу болса, сағатына 60 шақырымнан аспайды. Егер туннельдің бір бөлігі бұрылуға арналған болса және жоғарыдағы суреттегідей "иілу радиусы" болса, ең жоғары жылдамдық - сағатына 40 шақырым.

Жылдамдықты тіпті бір шақырымға асырудың өзі заңбұзушылық болып саналады, бұл үшін тәртіптік жаза қарастырылған.

"Теміржолдағы сияқты метрода да кез келген сигнал - бұл бұйрық", - деп толықтырды ол.

Одан әрі техникалық егжей-тегжейлерді түсіндіруді жалғастырады: "Егер алда туннельде көк сигнал жанса - қозғалысқа рұқсат. Бұл бағдаршамның жасыл түсімен бірдей. Ал егер қызыл жанса - қозғалысқа тыйым салынады".

Кабинада не бар екенін толығырақ қарастырайық. Басқару пультінен бөлек, машинистің оң жағында вагондарда не болып жатқанын көрсететін монитор бар:

Метро машинисі кабинасындағы монитор. Фото: © Tengrinews.kz / Болат Айтмолда

Станцияда есіктер ашылғанда, мониторға сыртқы жақтың да көрінісі жүктеледі. Машинист жолаушылардың қалай кіріп-шығып жатқанын анық көреді. Пойыз есіктері ашық болғанда, құрамның қозғалысы бұғатталады.

"Есіктер ашық болғанда, автоматты түрде шұғыл тежеу іске қосылады. Бұл отырғызу кезінде құрам кездейсоқ қозғалып кетпеуі үшін арнайы жасалған", - деп түсіндіреді Тимур.

Сонымен қатар, сол жақта перрон жақсы көрінетін айна бар. Метродағы қауіпсіздік көп деңгейлі:

Метро машинисі кабинасының айнасы. Фото © Tengrinews.kz / Болат Айтмолда

Машинист қалай дәл белгіленген жерге тоқтайды?

Келісетін шығарсыздар, пойыздың әр уақытта белгіленген шектен шықпай дәл тоқтауы таңғалдырады. Қашықтықты анықтау үшін арнайы белгілер бар екен. "Т" әрпі бар мына белгі тежеуді бастау орнын білдіреді:

Тежеуді бастау белгісі. Фото: © Tengrinews.kz / Болат Айтмолда

Осы жерден пойызды тоқтата бастайды. Пойыздың қозғалысы туннель қабырғасында орналасқан екінші белгі - нысаналы тежеу белгісі бүйірлік терезеге дәл қарама-қарсы келетіндей етіп есептеледі.

"Терезеден көрініп тұруы үшін белгінің тұсына қатарласа тоқтау керек. Сонда зағип жолаушылар пайдаланатын плиткалар дәл есіктің тұсына келеді", - деп түсіндіреді Тимур.

Мұнда да қауіпсіздіктің көп деңгейлі шаралары іске қосылады. Егер машинист станция алдында "Т" белгісінен өткен соң жылдамдықты уақытында бәсеңдетпесе, құрам автоматты түрде шұғыл тежеле бастайды.

Фильмдер мен шынайы өмір. Біздің метро туннельдерімен жүруге бола ма?

Қозғалыс кезінде туннельдердің айтарлықтай тар екенін байқаймыз.

Метро туннелі. Фото: © Tengrinews.kz / Болат Айтмолда

Ал түрлі апат туралы фильмдерде адамдардың бүтін бір топтары метро туннельдерінде пойыздың жанымен қалай жүретіні көрсетіледі. Бұл туралы машинистен сұрап көрдік.

"Туннель тар, бірақ оң жақтағы жиекпен, анау шығыңқы жерді көріп тұрсыз ба - сонымен шығуға болады", - деп түсіндіреді ол. Сонымен қатар, тек оң жақпен жүруге болатынын, ал сол жақта кернеуі 850 вольт болатын сым бар екенін айтты.

Тағы бір жайт есімізге түсті: фильмдерде машинист кабинасы оқ өтпейтін болғандықтан, қаскөйлердің оғы маңдайша әйнектен өтепей жатады, бірақ Тимур мұны растамады.

Машинист және жолаушылар

Таңғы уақыт, қарбалас сәт, әркім жүргелі тұрған пойызға үлгергісі келеді. Аялдамалардың бірінде айнадан жабылып жатқан есікке қарай бар күшімен жүгіріп келе жатқан жолаушыларды көрдік.

Алматы метрополитенінің вагонында. Фото: © Tengrinews.kz / Болат Айтмолда

"Нұсқаулық бойынша есікті қайта ашуға тыйым салынған", - дейді мұны байқаған Тимур.

Сондықтан, егер жолаушы жабылып қалған есікке жүгіріп келсе, машиниске ренжудің қажеті жоқ. Ол автобус жүргізушісі сияқты кешіккендер үшін есікті сәл ашып бере алмайды.

- Жолаушыларға микрофон арқылы өз атыңыздан бірдеңе айта аласыз ба: мәселен, Жаңа жылмен немесе 8 наурызбен құттықтау дегендей? Әлде бұған тыйым салынған ба? - деп сұрадық Тимурдан.

- Жаңа жылда бізде безендірілген мерекелік құрам жүрді. Егер машинистер Жаңа жыл түні жұмыста болса, бәрін мерекемен құттықтауға рұқсат берілді. Бізде мереке немесе демалыс деген жоқ. График қай күнге түссе, солай жұмыс істейсің, - дейді ол.

Сондай-ақ, "әрине, ойға келген кез келген хабарламаны айта салу мүмкін емес".

Ең көп адам жиналатын станциялар

Сапар барысында станциялардағы жолаушылар санының біркелкі емес екенін байқадық.

"Мәскеу" метро станциясы. Фото: © Tengrinews.kz / Болат Айтмолда

- Бізде сол жақ бағытта қарбалас уақытта адам өте көп болады, - дейді Тимур. - Бұл "Бауыржан Момышұлы" станциясынан "Сайран" станциясына дейін. Мұнда адамдар тек мінеді. Ал оқу орындары орналасқан "Әуезов" станциясынан бастап, негізінен студенттер түсе бастайды. "Әуезов театры", кейін "Байқоңыр", "Абай" - негізгі бұқара сол жерлерден түседі.

Қорқынышты түстер мен метродағы елестер

- Метро тақырыбында қорқынышты түстер көресіз бе? - деп келесі сұрағымызды қойдық.

Кабина ауыстыруға арналған туннель. Фото: © Tengrinews.kz / Болат Айтмолда

- Қазір жоқ, - деп күледі Тимур. - Ал жұмыс басында метро тақырыбында нағыз шытырман оқиғалар түсіме кіретін.

"Бірде түсімде туннельде ескі "пазик" автобусымен келе жатыр екенмін, оның темір дөңгелектерінің орнында үп-үлкен дөңгелектер бар. Оның үстіне ол жылу тарту күшімен жүреді - автобус-тепловоз! Иә, ол кәдімгідей түтіндеп келе жатты. Бұл 2022 жылы - метроға жұмысқа орналасқан кезім еді. Онда шамамен бір-бір жарым айдай жұмыс істеген болармын".

- Ал шынайы өмірде автобус айдап көрдіңіз бе?

- Жоқ, ешқашан айдаған емеспін. Пойыздың өзінен басқа ештеңе жүргізбедім.

- "Хоррор" жанрындағы режиссерлер мен жазушылар метродағы тылсым құбылыстар тақырыбын жиі пайдаланады. Біздің Алматы метросында ерекше аймақтар бар ма? Мүмкін біреулер елес көрген шығар, аңыз-әңгімелер бар ма? - деп сұрадық Тимурдан.

- Ондай әңгімелер бар, иә. "Әуезов театры" станциясында түнде орындықта отырған ата мен әжені көреміз дейтіндер бар. Ал "Байқоңыр" станциясында тазалық жұмыстарынан кейін эскалаторда үнемі баланың іздері пайда болады дейді. Су іздер. Таңертең, иә, кәдімгідей баланың су іздері, былғанған эскалатор.

Рас, содан кейін Тимур сөзін былай толықтырды: "Әрине, мен өз көзіммен көрген жоқпын, мұның бәрі аңыз, қалалық әпсаналар болуы керек".

Алматы метросының туннелі. Фото: © Tengrinews.kz / Болат Айтмолда

Біз Тимурмен бірге маршруттың соңына дейін барып, тағы бір рет "кабина ауыстырдық", кейін кері бағытта жүріп, алғашқы нүктемізге оралдық - мұның бәріне бір сағат уақыт кетті.

Осыдан кейін бір сағаттық үзіліске шығамыз. Машинистің келесі жұмыс циклі екі сағатқа созылады, одан кейін тағы да бір сағаттық үзіліс болады. Мұндай жеңілдету маршруттың біркелкілігі мен үнемі жоғары зейінді қажет ететіндігіне байланысты қажет.

Ата кәсіп

Үзіліс кезінде Тимур Сағытовпен сөйлесе алмай қалған тақырыптарымыз туралы әңгімелестік.

- Қалай машинист болады? Бұған қай жерде оқытады?

- Бізде машинист болуға, әдетте, теміржолдан келеді, өйткені метрополитеннің арнайы академиясы жоқ. Сондықтан мұндағы кадрлардың бәрі теміржол саласынан келгендер. Мен өз мансабымды 2012 жылы Алматы пайдалану локомотив депосында бастадым. Қарағанды теміржол колледжінде білім алдым. Онда машинист көмекшісінің, атап айтқанда, тепловоз машинисінің көмекшісі мен электровоз машинисі көмекшісінің курстары бар. Барлық машинис жұмысты осыдан бастайды.

- Сіз қашан да болсын метро машинисі болуды армандадыңыз ба? Әлде бұл кездейсоқ болды ма?

- Жоқ, метро машинисі болу тағдырдың жазуымен болды. Қалай десем екен, білесіз бе, теміржол деген - үнемі жол жүру: 200 шақырым ары, 300 шақырым бері дегендей - үйдің бетін көрмейсің деуге болады. Ал мен жалғызбасты әкемін, екі қызым бар. Сондықтан маған қалада жұмыс істеген ыңғайлы, яғни таңертең келіп, кешке кетемін. Бұл жұмыста мен әрдайым үйдің жанында, қала ішіндемін.

Жалпы алғанда, мен үшінші буындағы машинистпін. Жас кезімде бұл ата кәсіптен қаштым, машинист болуды жоспарламаған едім. Алдымен 2005 жылы Аграрлық университетке "экология" мамандығына түсіп, 2009 жылы бітірдім де, екі жарым жыл ғылыми-зерттеу институтында жұмыс істедім.

Бірақ кейін бәрібір ол жерден кетіп, машинист көмекшісінің курстарынан өттім, Алматы пайдалану депосына жұмысқа орналастым. Содан соң Қарағандыға курстарға аттанып, жарты жыл машинист мамандығына оқыдым, 2020 жылдың желтоқсанында куәлік алдым. Бір жылдан кейін тәжірибеден өтіп, яғни толыққанды машинист болдым, ал 2022 жылы осында келдім.

- Машинист туралы ең басты стереотип - ол ауысым бойы "қараңғы қуысқа" қарап, зерігіп отырады деген түсінік. Бірақ біз олай емес екенін, сіздің үнемі қызметтік формулаларды айтып отыратыныңызды көрдік, соларға тағы бір рет тоқталып өтсек.

- Бұл "келіссөздер регламенті" деп аталады. Теміржолда оны екі адам айтады, өйткені онда машинист пен оның көмекшісі болады. Ал мұнда басқаруда бір адам болатындықтан, ең алдымен өзімнің қауіпсіздігімді қамтамасыз етіп, жағдайды бақылауда ұстаймын. Бұл ретте машинистің әрбір іс-әрекеті, айтқан әрбір сөзі таспаға жазылады.

Қозғала бастағанда алдымен есіктерді жауып, есіктердің жабылғанын, бақылауда екенін айтамын, яғни аспаптар панелінде белгілі бір шамдар жанады. Монитордан есіктердің жабылғанын көремін. Содан кейін поездарды қабылдау және жөнелту бойынша кезекшіге қараймын. Ол "тоқтау сигналын" беріп тұр ма, жоқ па? Егер тоқтау сигналы берілмесе, мен "тоқтау сигналы берілген жоқ, жөнелтуге болады. Платформадан аттанған кездегі жылдамдық сағатына 35 шақырымнан аспайды" деген сөзді айтамын.

Одан әрі аралықтағы жылдамдық дауыстап айтылады, яғни әр аралықта - бұл станциялар арасындағы қашықтық, ол "аралық туннель" деп аталады. Әрбір аралық туннельдің өз рұқсат етілген жылдамдығы бар. Бұл бұрылыстардың болуына, олардың тіктігіне, өрлеу немесе еңіс болуына байланысты болады.

- Жақсы, ал платформаға жақындағанда ше?

- Мен жолаушылардың қауіпсіз қашықтықта, яғни сары сызықтың арғы жағында екеніне көз жеткізуім керек. Және өздеріңіз көргендей, станцияның соңында машинистің оң немесе сол жағында орналасқан "дәлдеп тежеу" белгісінің жанына тоқтауым тиіс.

Тимур Сағытов, Алматы метрополитенінің машинисі. Фото: © Tengrinews.kz / Болат Айтмолда

- Жұмыс күніңіз қалай басталады?

- Мен облыста тұрамын, сондықтан ерте оянамын. Міндетті түрде таңғы асымды ішіп, кептеліске дейін жолға шығамын, осында келіп жігіттермен тағы да таңғы ас ішеміз: біз олардың өткен ауысымын және біздің алдағы ауысымымызды талқылаймыз. Содан кейін, өздеріңіз көргендей, машинист-нұсқаушыдан нұсқаулық өтеді. Одан әрі - медициналық комиссия, содан соң жұмысқа кірісеміз.

- Ал сіздерде таңғы және түнгі ауысымдар бар ма?

- Иә, бізде үш ауысым бар. Күндізгі ауысым - бұл екіншісі. Біз сағат 9:00-ден кешкі алты-жетіге дейін жұмыс істейміз. Одан кейін үшінші ауысым келеді, олар түн ортасына дейін істейді. Содан соң электродепоға барады. Электродепоға барып, сол жерде демалады. Локомотив бригадаларына арналған демалыс үйі бар. Олар сол жерде тынығып, душқа түсіп, ұйықтайды. Таңертең жұмысқа келу сағат төрттен басталады, машинистер өз құрамдарын қабылдап алып, туннельге кіреді.

- Яғни ең ерте таңғы ауысым үйден келмей ме?

- Жоқ, сол жерден шығады.

- Жұмысыңызда психологиялық немесе физикалық тұрғыдан ең қиыны не?

- Ең қиыны, сірә, моральдық, психологиялық тұрғыдан болса керек. Физикалық тұрғыдан аса ауыр емес. Мұнда бірнеше фактор бар. Оттегінің шектеулі мөлшері, қалыпты атмосфералық қысымның болмауы және үнемі туннельде жүру. Сонымен қатар, жолаушыларды А нүктесінен Б нүктесіне аман-есен, барынша жайлы жеткізу үшін олардың қауіпсіздігін үнемі ойлап жүресің.

- Ал жұмысыңызда сізге бәрінен де не ұнайды?

- Жалпы, мен теміржол саласына жас кезімде келдім, ол кезде бұл мен үшін романтика, үнемі жолда жүру болатын.

Кейін бұл, білесіз бе, кәсіби "дертке" айналады. Бұсыз өмір сүре алмайсың. Яғни, міндетті түрде рельс үстінде болып, үнемі жүруің керек. Ал мына машинаға келетін болсақ - мұны басқара алатын адамдар көп емес, сондықтан мақтаныш сезімі билейді.

Жалпы алғанда, өз ісім өзіме ұнайды. Бұл, бәлкім, сол баяғы романтика шығар, ол ешқайда кетпейді, сақталып қалады.

- Кенеттен (бетін ары қылсын) террористер пайда болса немесе жол үстінде адам болса деген сияқты штаттан тыс жағдайларға арналған регламенттеріңіз бар ма? Бұл сценарийлердің бәрі пысықталған ба?

- Иә, ол үшін басшылық бекіткен белгілі бір нұсқаулықтар бар және олардың барлығы пысықталған. Бізде барлық жағдай бойынша сабақтар өткізіліп тұрады. Техникалық ақау шықса немесе, құдай сақтасын, өрт шыға қалған жағдайға арналған техникалық сабақтар болады. Барлық нұсқаулық өте қатаң, біздің арамызда айтылатындай, "қанмен жазылған". Әр тармақтың, әр тармақшаның артында белгілі бір жазатайым оқиға тұр. Мұндай жағдай қайталанбауы үшін ол егжей-тегжейлі жазылған.

- Мұндай жаттығуларда қандай төтенше жағдайлар модельденеді? Не болуы мүмкін?

- Мысалы, туннель ішінде өрт шығып, оны станцияға шығару мүмкіндігі болмай қалуы мүмкін. Сондай-ақ жолаушыларды эвакуациялау және жақын маңдағы станцияларға жеткізу бағыттары пысықталады.

- Пойыз құрамында немесе туннель ішінде арнайы өрт сөндіргіштер бар ма?

- Құрамда әр вагонда және кабинада міндетті түрде өрт сөндіргіштер болады. Сонымен қатар, тікелей электр жабдықтарымен бірге орнатылған автоматты өрт сөндіру жүйелері бар. Туннельдер де өрт гидранттарымен жабдықталған.

- Жер астында жер сілкінісі сезілмейтіні рас па?

- Жер сілкінісі кезінде өзім ешқашан жер астында болған емеспін. Соңғы дүмпулер кезінде әріптестер болды, олармен сөйлескенімізде, дүмпулердің сезілмейтінін айтты.

- Жолаушылардың тәртібі туралы сөйлесейікші. Сіздің ашуыңызға тиетін нәрселер бар ма?

- Жоқ, ашуыма тиеді деуден гөрі, мазалайды десем дұрысырақ болар. Қарбалас уақытта жолаушылар әдетте пойыз толық тоқтағанша оған жақындамау туралы қарапайым талапты орындамайды. Платформаға кіре бергенде-ақ, олар құрамға өте жақын келе бастайды. Қазір тоқтаған кезде вагондар арасындағы бос орындар қалқандармен жабылғанына қарамастан, бұл өте қауіпті!

Еске сала кетейік: бұған дейін Алматы метросында төтенше жағдай болып, ер адам қаза тапқаны туралы жазған болатынбыз. 

Бәрібір қозғалыс кезінде жолаушылардың алдынан вагондар арасындағы бос орындар өтіп жатады, кенет біреу біреуді итеріп жіберуі мүмкін (бетін ары қылсын). Мұнда таза адами фактор рөл ойнайды, сондықтан бұл өте қауіпті.

Тағы бір жайт, жолаушылар платформадағы кезекшілердің ескертулеріне құлақ аспастан, есіктер жабылып жатқанда соңғы сәтте секіріп мініп жатады.

Жолаушыларға айтарым: бұл техника, оған тым сенуге болмайды. Ақау бола қалса, есік өте қатты жабылып, бір жеріңізді зақымдауы мүмкін. Құрметті жолаушылар, сіздерге машинист ретінде үндеу жасаймын: әрқашан мұқият болып, метрополитеннің қауіпсіздік талаптарын орындауларыңызды сұраймын, өйткені бұл сіздердің өмірлеріңіз, ал өз өмірлеріңізге өздеріңіз жауаптысыздар. Сондықтан абай болыңыздар. Теміржол сияқты метро да - қауіптілігі жоғары аймақ.

Осымен қоштасамыз, Тимур асүйге бет алды: жақын арада оның келесі ауысымы басталады.