Мен Jane Doeмын : ІІМ қазақстандық әйелдердің зорлық зомбылық туралы оқиғаларының тексерілетініне қатысты жауап берді

Қазақстандық әйелдер әлеуметтік желілерде "Мен – Джейн Доу" деп бастап, бастан өткерген зорлық-зомбылық оқиғаларын жаппай бөлісіп жатыр. Бұған Корнелл университетіндегі атышулы іс себеп болды: онда бұрынғы студент қыз жеті оқушыны топтасып зорлады деп айыптаған. Tengri Life оқиғаның мән-жайын және желідегі жазба Қазақстанда тергеу жүргізуге негіз бола ала ма, жоқ па – анықтап көрді.

Джейн Доу деген кім және оған не болды?

АҚШ-та Корнелл университетінің (Cornell) бұрынғы студенті студенттік бауырластықтың жеті мүшесін топтасып зорлады деп айыптады.

Анықтама. Ол болған жағдай туралы полицияға 2024 жылы хабарлаған, бірақ тергеу ешқандай айып тағылмастан жабылған. 2026 жылдың қыркүйегінде қыз азаматтық талап арыз түсіріп, іс қайтадан қоғам назарына ілігіп, тергеу жанданды. Нью-Йорк губернаторы штаттың бас прокуроры Летиция Джеймсті іс бойынша арнайы прокурор етіп тағайындады.

Оқиғаның 2024 жылдың қазанында Айви лигасы жоғары оқу орындарының бірі – Корнелл университетінде болған. Ол кезде қыз 20 жаста еді.

Анықтама. Сот материалдарында ол Jane Doe ретінде көрсетілген – бұл АҚШ-та әйелдің тұлғасы белгісіз болғанда немесе ол әдейі жарияланбаған жағдайда қолданылатын шартты есім. Ер адамдарға арналған баламасы – John Doe / Джон Доу.

Мәліметтерге сүйенсек, 19 қазанда кешке қыз студенттік қауымдастықтың іс-шарасына барған. Кейін ол танысымен кездеспек болып бауырластық үйіне бет алған, деп жазады университеттің The Cornell Daily Sun газеті.

Арызға сәйкес, бауырластық үйінде жас жігіттер қызді кетамин қолдануға мәжбүрлеп, оған марихуана мен күшті алкоголь берген. Қыздың айтуынша, содан кейін 7 адам 7 сағат бойы оған қатысты сексуалдық зорлық-зомбылық әрекеттерін жасаған.

Snapchat-тағы хабарлама және басқа қатысушылар

Арызға сәйкес, түнгі сағат 1:42 шамасында жас жігіттердің бірі Snapchat-тағы бауырластықтың топтық чатына әдепсіз ұсыныс жазған. БАҚ мәліметінше, чатта 50-ге жуық адам болған. Медиа құралдарының хабарлауынша, осыдан кейін бөлмеге басқа ер адамдар келе бастаған және олар да қызға зорлық көрсеткен болуы мүмкін.

Chi Phi Actives деп аталатын Snapchat топтық чатындағы хат-хабардың скриншоты. Онда жауапкерлердің бірі "free p*ssy" деген сөздері бар хабарлама жіберген делінеді / Фото сот талап арызы материалдарынан алынған

Қыз көрпемен қымтануға тырысқанын, оларды итеріп, бөлмеден шыға алмай қалғанын айтады.

Арызда жеті ер адамның есімі аталған. Сипатталған соңғы эпизод таңғы сағат 5:45 шамасында аяқталған. Қыздың сөзінше, сол сәтте ол ештеңеге жауап бере алмайтын күйде болған және 20 қазанда ғана есін жиған.

Жеті айыпталушы: кімдер "эссе жазумен жазаланды"

Екі жыл өткен соң қыз арызында көрсеткен жеті ер адамға қатысты Cornell-дің ішкі тергеу нәтижелері белгілі болды.

Мэттью Ингаллс – қыздың бауырластық үйіне кездесуге барған танысы. Арызға сәйкес, ол Джонатан Ньюэллмен бірге оған есірткі мен алкоголь берген. Cornell комиссиясы Ингаллсты сексуалдық зорлық-зомбылыққа жауапты деп танып, университеттен шығарды, деп хабарлайды БАҚ. Джонатан Ньюэлл, қыздың нұсқасы бойынша, зорлық-зомбылыққа қатысқан және бауырластықтың ортақ Snapchat-чатына хабарлама жіберген, содан кейін бөлмеге басқа ер адамдар келген. Қолда бар мәліметтерге сәйкес, комиссия оны да сексуалдық зорлық-зомбылыққа жауапты деп танып, Cornell-ден шығарған. Уинстон Ли, арызда көрсетілгендей, қызды сексуалдық сипаттағы әрекеттерге мәжбүрлеген. Университет оны екі жылға оқудан шеттетіп, оралғаннан кейін тәртіптік сынақ мерзімін тағайындаған. Гиллио Лопес те арызда қыз зорлады деп айыптаған ер адамдар қатарында. Мәліметтер бойынша, ол үш семестрге оқудан шеттетіліп, екі жылдық тәртіптік сынақ мерзіміне тартылған. Диего Сарабия, қыздың айтуынша, бөлмеге басқа студенттермен бірге кіріп, оған қатысты сексуалдық сипаттағы әрекеттер жасаған. Комиссия шешім шығарған кезде ол Cornell-ді бітіріп қойған еді, сондықтан ашық дереккөздердегі ақпаратқа сәйкес, университет оған үш жыл бойы кампус аумағына келуге тыйым салған. Скотт Норрис пен Скотт Кречмар, арызға сәйкес, сол түні бөлмеде болған. Мәліметтер бойынша, университет оларға Jane Doe-мен байланысуға тыйым салып, білім беру бағдарламаларынан өтуді және эссе-ойтолғау жазуды міндеттеген. Комиссия Кречмарды да сексуалдық пайдалану әрекетіне жауапты деп таныды. Оның адвокаты кейін клиентінің сексуалдық зорлық-зомбылыққа қатысы бар деген айыптауларды жоққа шығарды.

Айта кетсек, бұл жерде қылмыстық соттың үкімі емес, Cornell-дің ішкі тәртіптік комиссиясының шешімдері туралы сөз болып отыр. Іс әлі тергеліп жатыр.

Cornell іс бойынша өз әрекеттерін тексереді

3 қазанда Cornell президенті Майкл Котликофф мәлімдеме жасады. Ол тәуелсіз заң фирмасы университеттің Jane Doe-ның өтінішіне қалай жауап бергенін және 2024 жылы оның ісін қалай жүргізгенін тексеретінін хабарлады.

"Бізде әлі барлық жауап жоқ, бірақ біз оларды табуға ниеттіміз. Меніңше, әкімшілік те, бүкіл университет қауымдастығы да бұдан да жақсырақ әрекет етуі тиіс. Мұндай жағдай енді қайталанбауы үшін қолдан келгеннің бәрін жасауымыз керек", – деді Котликофф.

Сонымен қатар Cornell қылмыстық тергеуді Нью-Йорк штатының бас прокурорына өткізуді қолдады.

Котликоффтың айтуынша, университет сексуалдық зорлық-зомбылықтың алдын алу мен студенттерді қолдауды күшейтеді, ішкі процедуралар мен студенттік бауырластықтардың рөлін қайта қарайды.

Дүниежүзі бойынша әйелдер неге өздерін Jane Doe деп атайды?

Оқиға жария болғаннан кейін саяси шолушы Майкл Трейси қолданушыларды Jane Doe кім екенін анықтауға және оның нұсқасының дұрыстығын тексеруге шақырды.

Бұған жауап ретінде бүкіл әлемдегі әйелдер әлеуметтік желілерде "I am Jane Doe" ("Мен – Джейн Доу") деген тіркесті жаппай жариялай бастады. Осылайша олар қызға қолдау көрсетіп, оның шын есімін ашу әрекеттеріне қарсы шығып жатыр.

Aкция Қазақстанға да жетті

Жүздеген қолданушы "Мен – Jane Doe" деген хабарлама жариялай бастады.

Threads желісіндегі жарияланымдардың скриншоттарында қазақстандық қолданушылар жасөспірім және бала кезінде болған қудалау жағдайлары туралы баяндайды

Бірі балалық шағында көрген зорлық-зомбылығын, соның ішінде туыстары тарапынан жасалған әрекеттерді еске алады.

Енді бірі егжей-тегжейін ашпай, тек оқиға болғандағы жасын атайды.

Ескертпе: Мұндай жарияланымдардың көпшілігін қолданушылар анонимді түрде немесе жаңадан ашылған аккаунттардан жариялап жатыр.

Желідегі жазба тексеруге себеп бола ала ма?

Tengri Life ІІМ-нен құқық қорғау органдары акция аясындағы жарияланымдарға қатысты реакция білдіре ме, жоқ па деп сұрады.

Ведомство өкілдері "Мен – Jane Doe" акциясы аясында әрбір өтініш пен хабарлама заңнамаға сәйкес қаралатынын айтты.

"Қылмыстық-процестік кодекстің 180-бабы 1-бөлігінің 3-тармағына және 183-бабына сәйкес, сотқа дейінгі тергеп-тексеру жүргізуге қылмыстық құқық бұзушылық белгілерін көрсететін жеткілікті деректер, соның ішінде масс-медиадағы және онлайн-платформалардағы хабарламалар негіз болады", – деп хабарлады ІІМ.

ІІМ тексеру кезінде жарияланымның мазмұны, адамның мән-жайды қаншалықты нақты сипаттағаны, жәбірленушілер мен оқиғаға қатысы бар басқа да адамдарды анықтау мүмкіндігі ескерілетінін түсіндірді.

"Заңда көзделген негіздер болған жағдайда құзырет шегінде тиісті шаралар қабылданады", – деп нақтылады ведомство.

Адвокат Аянхан Омаров әлеуметтік желідегі жарияланым қылмыстық іс қозғалуына себеп болмайды, бірақ егер онда ықтимал қылмыс белгілері сипатталса, құқық қорғау органдарының назарын аударуы мүмкін екенін түсіндірді.

"Егер нақты зорлық-зомбылық немесе басқа да ықтимал қылмыс туралы айтылса, құқық қорғау органдары бұл ақпаратқа назар аударып, тексеру жүргізе алады. Бірақ бір жазба адамның автоматты түрде кінәлі деп танылуын немесе бірден қылмыстық іс қозғалатынын білдірмейді", – деп түсіндірді адвокат.

Бұл ретте жарияланым полицияға берілетін арызды алмастырмайды. Омаров егер жәбірленуші өз оқиғасының ресми түрде тергелгенін қаласа, құқық қорғау органдарына жүгінуге кеңес береді.

Зорлық-зомбылық көп жыл бұрын болса ше?

Бұл сұраққа ІІМ жауап берді.

"Оқиғаның ескіргені түскен ақпаратты қарастыруды жоққа шығармайды. Заңда көзделген негіздер болған жағдайда, қылмыстық құқық бұзушылық туралы мәліметтерге тиісті процестік баға берілуі тиіс", – деп хабарлады ведомство.

Адвокат Аянхан Омаровтың айтуынша, оқиға болған сәттен бастап көп жыл өтсе де, полицияға жүгінуге болады.

Кәмелетке толмағандардың жыныстық тиіспеушілігіне қарсы қылмыстарға қатысты ерекше ереже қолданылады. Адвокаттың айтуынша, мұндай қылмыстарға ескіру мерзімі қолданылмайды.

Егер жәбірленуші оқиға болған кезде кәмелетке толған болса, мәселе құқық қорғау органдарының қылмысты қалай саралайтынына байланысты болады.

Дәлелдемелер қалмаса не істеу керек?

Медициналық анықтамалардың немесе басқа да бастапқы материалдардың болмауы тексеру жүргізуге кедергі емес, деп хабарлады ІІМ.

"Мән-жайға байланысты жәбірленушілер мен куәгерлердің айғақтары, хат-хабарлар мен электрондық хабарламалар, фото-, видеоматериалдар, ықтимал куәгерлер туралы мәліметтер, құжаттар және заңда белгіленген тәртіппен алынған өзге де деректер маңызды болуы мүмкін", – деп атап өтті министрлік өкілдері.

Адвокат Аянхан Омаров болған жағдайды растай алатынның бәрін: хат-хабарларды, хабарламаларды, суреттер мен видеоларды, аудиожазбаларды, медициналық құжаттарды, қоңыраулар туралы деректерді және куәгерлердің байланыс мәліметтерін сақтап қоюға кеңес береді.

"Хат-хабарлар мен суреттерді өшірмеңіздер. Мүмкіндігінше скриншоттарды ғана емес, файлдардың түпнұсқасын сақтаңыздар. Адамға қандай да бір жайт маңызды емес болып көрінсе де, оны сақтап қойған дұрыс. Ол қаншалықты маңызды екенін құқықтық бағалау барысында анықтауға болады", – дейді Омаров.

Адвокаттың айтуынша, #IAmJaneDoe акциясы нақты оқиғаларға назар аудартуы мүмкін, бірақ олардың әрқайсысын құқық қорғау органдары жеке тексеруі тиіс.

Қазақстандықтардың басынан өткен оқиғалар

Кейінгі бір жылда Tengrinews.kz қоғамда резонанс тудырған сексуалдық зорлық-зомбылық оқиғалары туралы бірнеше рет жазды.

2026 жылдың ақпанында Алматы облысындағы мектеп оқушысының отбасы топтық зорлау туралы істі қайта қарауды талап етті. Сот төрт күдіктіні ақтаған, алайда қыздың туыстары шешімнің қайта қаралуына қол жеткізетіндерін мәлімдеді.

Наурызда Шымкенттегі 18 жастағы студент әлеуметтік желідегі жұмыс туралы хабарландыруға жауап бергеннен кейін болған зорлық-зомбылық туралы жасырын түрде айтып берді. Оның сөзінше, қызді еркінен тыс ұстап, интимдік қызмет көрсетуге мәжбүрлеген.

Тағы бір атышулы оқиға Ақтөбе облысында болды. 22 жастағы қыз қайын атасы зорлағанын мәлімдеді. Ақпарат алдымен әлеуметтік желілерде пайда болды, кейін сот ер адамды кінәлі деп танып, сегіз жылға бас бостандығынан айырды.

Тағы оқыңыз: Ақтөбе облысында келінін зорлаған 53 жастағы ер адам сотталды

Бізді Google-дың негізгі дереккөздер тізіміне қосыңыз

Қосу