Жаңа зауыттар мен ірі өндіріс орындары: Қазақстан жеті жылда қандай жетістіктерге жетті

Ranking.kz сарапшыларының мәліметінше, елде жаңа инфрақұрылымдық және өнеркәсіптік жобалар жүзеге асырылып, жұмыс істеп тұрған өндіріс орындары кеңейтіліп, қосымша жұмыс орындары ашылып жатыр.

Сонымен қатар инвестициялық ахуалды жақсарту, жеке капитал тарту және экономиканы жаңғырту шаралары қолға алынуда. Мұның бәрі экономиканың одан әрі өсуіне, өндірістік әлеуетті арттыруға және отандық кәсіпорындардың бәсекеге қабілеттілігін нығайтуға негіз болады.

Негізгі капиталға салынған инвестициялар статистикасынан да оң динамика байқалады. 2026 жылдың сегіз айының қорытындысы бойынша олардың көлемі 17%-ға өсті. Ал физикалық көлем индексі (ФКИ) 108,1%-ды құрады. Бұл баға өзгерісін ескергенде инвестициялардың нақты көлемі 8,1%-ға артқанын көрсетеді.

Инвестициялық белсенділіктің негізгі қозғаушы күштері

Инвестициялық белсенділікте өнеркәсіп жетекші рөл атқарып отыр. 2026 жылғы қаңтар-тамыз айларының қорытындысы бойынша салаға салынған күрделі инвестициялар экономикадағы негізгі капиталға құйылған барлық инвестицияның 40%-дан астамын құрады. Атап айтқанда:

өңдеу өнеркәсібіне – 14,1%, яғни 1,9 трлн теңге; тау-кен өнеркәсібіне – 13,9%, яғни 1,87 трлн теңге; электр энергиясымен, газбен, бумен, ыстық сумен және кондиционерленген ауамен жабдықтауға – 9,7%, яғни 1,3 трлн теңге; сумен жабдықтауға, қалдықтарды жинауға, өңдеуге және жоюға, сондай-ақ ластануды жою жөніндегі қызметке – 2,9%, яғни 388,2 млрд теңге бағытталды.

Әсіресе өңдеу өнеркәсібі мен энергетика секторында айтарлықтай өсім байқалады. Өңдеу өнеркәсібіне салынған инвестициялардың нақты көлемі 39,9%-ға артты. Бұл ел бойынша орташа көрсеткіштен едәуір жоғары. Ал электр энергиясымен, газбен, бумен, ыстық сумен және кондиционерленген ауамен жабдықтау саласына салынған инвестициялар 49,3%-ға өсті.

Бұл көрсеткіштер өнеркәсіп өндірісін кеңейту, энергетикалық инфрақұрылымды дамыту және елдің өндірістік базасын нығайту үшін маңызды салалардағы инвестициялық белсенділіктің артқанын көрсетеді.

Сонымен қатар мұны қысқа мерзімді өсім деп қарастыруға болмайды. 2020 жылғы коронавирус пандемиясынан туындаған дағдарыс кезеңін есептемегенде, соңғы жылдары инвестициялық белсенділік жоғары деңгейде сақталып келеді.

Бұған қоса, қарастырылып отырған кезеңдегі күрделі инвестициялардың ең жоғары өсімі 2025 жылы тіркелді. Нақты жылдық деректер бойынша көрсеткіш 16,7%-ға артқан. Бұл өсімге өнеркәсіп саласы елеулі үлес қосты.

Өндіріс көлемі мен жұмыс орындарының артуы

Инвестициялық белсенділіктің өсуіне жаңа өнеркәсіптік жобалардың жүйелі түрде жүзеге асырылуы ықпал етіп отыр. 2019 жылдан 2026 жылға дейінгі кезеңде Қазақстанда жалпы құны 8,7 трлн теңге болатын 1 226 жоба іске асырылды. Жаңа кәсіпорындардың ашылуы нәтижесінде 106,8 мың тұрақты жұмыс орны құрылды.

Негізгі жобалардың қатарында автомобильдер мен автокомпоненттер, полипропилен, шиналар, шыны, ферроқорытпалар, тұрмыстық техника, құрылыс материалдары және басқа да өнеркәсіп өнімдерін өндіруді кеңейту бар. Осылайша, инвестициялар өндірістік қуаттарды арттырып қана қоймай, жұмыспен қамтуды ұлғайтуға, аралас салаларды дамытуға және өңірлердің өнеркәсіптік әлеуетін нығайтуға мүмкіндік береді.

Жүзеге асырылған бастамалардың басым бөлігі өңдеу өнеркәсібіне тиесілі. Бұл салада 1 072 жоба іске қосылып, 6,1 трлн теңгеден астам инвестиция тартылды және 93,7 мың жұмыс орны құрылды.

Жекелеген бағыттар бойынша мынадай көрсеткіштер бар:

машина жасау – 187 жоба; тамақ өнеркәсібі – 265 жоба; құрылыс материалдарын өндіру – 242 жоба; химия өнеркәсібі – 57 жоба.

Бұл салалардың дамуы отандық өнім түрлерін көбейтуге, жаңа өндірістік тізбектер қалыптастыруға және ішкі нарықтың мүмкіндіктерін кеңейтуге ықпал етеді.

Ірі жобаларды іске асыру

Соңғы жылдары Қазақстанның әртүрлі өңірінде жаңа өндірістік қуаттарды қалыптастырып, елдің өнеркәсіптік мамандануын кеңейтетін кәсіпорындар іске қосылды.

Шымкентте күштік трансформаторлар өндірісі, ал Қостанай облысында трактор шығаратын кәсіпорын іске қосылды. Қарағанды облысында автобустар, карьерлік және жол-құрылыс техникасы, сондай-ақ автомобиль шиналарын өндіру жолға қойылды. Қызылорда облысында табақ шыны өндіру және өңдеу кәсіпорны, ал Атырау облысында полипропилен зауыты жұмысын бастады.

Сонымен қатар металлургия және өңдеу өндірістерінің қуаттары кеңейтілді. Елде ферроқорытпа өндірісі, құрамында алтыны бар кенді өңдеу, арнайы кокс, шойын құймаларын, күкірт қышқылын, сорғы-компрессорлық құбырлар мен сорғы штангаларын шығару жобалары іске қосылды.

Мұндай бастамалар дайын өнім өндірісін ғана емес, оған қатысты салаларды да дамытуға мүмкіндік береді. Атап айтқанда, қосалқы бөлшектер мен өнеркәсіптік жабдықтар шығарудан бастап, шикізатты өңдеу және экономиканың басқа салаларына қажетті материалдар өндіруге дейінгі бағыттар қамтылады.

Автомобиль жасау саласының дамуы

Өнеркәсіпті дамытудың жеке бағыты – автомобиль жасау саласы. Соңғы жылдары Қазақстанда автомобильдер мен олардың бөлшектерін шығаратын өндірістік қуаттар жүйелі түрде кеңейіп келеді.

Жоғарыда аталған кезеңде Алматы қаласы мен Қостанай облысында қытайлық және оңтүстіккореялық автомобильдер өндірісін іске қосу жобалары жүзеге асырылды. Олардың нәтижесінде жалпы саны 5,1 мың жұмыс орны ашылды.

Автомобиль өнеркәсібінің дамуы өндірісті жергіліктендіруге, жеткізу тізбектерін қалыптастыруға және аралас кәсіпорындарды дамытуға жаңа мүмкіндіктер туғызып қана қоймай, еліміз өңірлерінің өнеркәсіптік мамандануын кеңейтуге де ықпал етеді.

Өңірлердегі өнеркәсіптің дамуы

Инвестициялық жобалар Қазақстанның барлық өңірінде жүзеге асырылып, аймақтық экономиканың дамуына және жаңа өнеркәсіп орталықтарының қалыптасуына ықпал етіп отыр.

Іске асырылған жобалар саны бойынша Шымкент (130 жоба), Астана (91 жоба), Ақмола және Алматы облыстары (әрқайсысында 81 жоба), Жамбыл облысы (76 жоба) және Алматы қаласы (71 жоба) алдыңғы қатарда.

Оң динамика қарастырылып отырған кезеңнің өн бойында сақталды. 2019 жылы 81 жоба іске асырылса, 2025 жылы олардың саны 190-ға жетті. Сонымен қатар тұрақты жұмыс орындарының ең көп саны да 2025 жылы құрылды. Бұл көрсеткіш 22 531-ді құрады.

Биыл да жұмыс жалғасып жатыр. Жалпы құны шамамен 1,7 трлн теңге болатын 200 өнеркәсіптік жобаны жүзеге асыру жоспарланған. Оларды іске қосу нәтижесінде шамамен 17,3 мың тұрақты жұмыс орны ашылады деп күтіледі.

Осылайша, өнеркәсіптің дамуы жүйелі сипат алып келеді: жаңа кәсіпорындар өндірістік базаны қалыптастырып, өңірлердің мүмкіндіктерін кеңейтеді және инвестиция тартуға қолайлы жағдай жасайды.