Несиені қайта қаржыландыру қандай жағдайда қарыз алушыға тиімді болады

Мұндай хабарламалар мобильді қосымшалар мен SMS арқылы келеді, банк қызметкерлері клиенттер базасына қоңырау шалады немесе бөлімшеде кеңес беру кезінде осы қызметті естеріне салады.

Сонымен бірге, көптеген қарыз алушы «қайта қаржыландыру» сөзін көргенде, бұл ұсыныстың мәні неде және оның не үшін қажет екенін толық түсіне бермейді. Көпшілік үшін бұл кезекті қажетсіз өнімді таңу сияқты көрінеді, алайда іс жүзінде қайта қаржыландыру – банкке де, қарыз алушының өзіне де тиімді болуы мүмкін қаржылық құрал.

Жалпы алғанда қайта қаржыландыру – бір несиені немесе бірден бірнеше қарызды өтеу үшін жаңа несие рәсімдеу. Бұл ретте ақша қолма-қол берілмейді, банк жаңа қаражатты тікелей кредиторға аударып, ескі міндеттемелерді жабады. Нәтижесінде адамның қолында бір ғана жаңа кредиттік шарт қалады, бірақ ол өзге шарттармен, пайыздық мөлшерлемемен және мерзіммен рәсімделеді. 

Қарапайым тілмен айтқанда, қарыз алушы ескі несиесін жаңасына ауыстырады, бірақ жаңа шарттар бұрынғысынан тиімді болады деп үміттенеді.

Неліктен банктер қайта қаржыландыруды ұсынады

Бір қарағанда, банк үшін клиенттің пайыздық мөлшерлемесін төмендету немесе төлемді жеңілдету тиімді емес сияқты көрінуі мүмкін. Алайда, шындығында мұндай ұсыныстардың артында қисынды экономикалық есеп тұр.

Біріншіден, банк жаңа клиент табады. Егер қарыз алушы басқа қаржы ұйымындағы несиесін қайта қаржыландырса, іс жүзінде жаңа банкке ауысады. Сонымен бірге, ол жаңа несиенің бүкіл мерзімі бойында пайыздық кіріс әкеледі.

Екіншіден, банк үшін төлемдердің болжамды болуы маңызды. Ай сайынғы төлемі аз клиентке қарызын өтеу жеңілірек, демек, мерзімін өткізіп алу қаупі азаяды. Қаржы ұйымы үшін тұрақты, тіпті уақыт бойынша ұзартылған кіріс проблемалық несиелерге қарағанда тиімдірек болады.

Үшіншіден, қайта қаржыландыру сақтандыру, карта, депозиттер секілді қосымша өнімдер мен қосымша қызметтерді ұсынуға мүмкіндік ашады. Бұл да қосымша табыс қалыптастырады.

Ең бастысы, банктер қарыз алушылар үшін бір-бірімен бәсекеге түседі. Сондықтан қайта қаржыландыру бойынша тиімді шарттар ұсынады.

Қайта қаржыландыру клиентке не үшін қажет

Мұндағы ең маңызды мүдде – несиенің шарттарын клиенттің өзіне тиімді етіп жасау, яғни пайыздық мөлшерлемені төмендету. Мысалы, бірнеше жыл бұрын қарыз жылдық 23-25% ставкамен алынған болса, ал қазір нарықта 16-18% ставкамен ұсыныстар бар болса, айтарлықтай айырмашылық сезіледі.

Екінші маңызды тұсы – ай сайынғы төлемді азайту. Бұл ,әсіресе, табыс азайғанда немесе отбасылық бюджетке салмақ артқанда өзекті. Сондықтан қайта қаржыландыру – бұрын алынған несиені төлей алмай отырған адамдарға қолдау көрсету үшін негізгі құрал болып саналады.

Үшінші әлеуетті артықшылық – бірнеше несиені біріктіру. Мысалы, адамның тұтынушылық несиесі, бөліп төлеу және кредиттік картасы болса, қайта қаржыландыру арқылы барлық міндеттемені бір жаңа қарызға біріктіріп, айына бір рет қана төлеуге болады.

Сонымен бірге, қайта қаржыландыру несиенің мерзімін өзгертуге мүмкіндік береді. Мерзімді қысқартып, қарыздан тезірек құтылуға және қосымша төлемді азайтуға болады немесе мерзімді ұзартып, бюджеттік жүктемені төмендетуге болады.

Осылайша ай сайынғы төлемді шамамен екі есе азайтуға болады. Мысалы, адам 3 миллион теңге кредитті 3 жылға 24% мөлшерлемемен алуы мүмкін. Оның ай сайынғы төлемі шамамен 118-120 мың теңге болады. Бір жылдан кейін басқа банк 17% ставкамен 4 жылдық қайта қаржыландыру ұсынады. Одан қарызды төлеу мерзімі екі есеге ұзарады – қалған 2 жыл орнына 4 жыл төленеді, бірақ төлем 120 мың емес, 60-80 мың теңге болады.

Қайта қаржыландыру қай кезде тиімді

Мамандар несие рәсімдегеннен кейін ұзақ уақыт өтсе немесе нарықта төмен ставкалар пайда болса, қайта қаржыландыруға жүгінуге кеңес береді. Несиесін төлей алмай жүрген азаматтар да тарихын жақсартқан соң, қайта қаржыландыру арқылы қарыз шарттарын анағұрлым тиімді ете алады.

Егер ай сайынғы төлем сомасы азаймаса немесе қарызды өтеу мерзімі қысқармаса, барлық несиені бір төлемге біріктірудің пайдасы жоқ. Алайда, кенеттен күтпеген қаржылық қиындықтар туындаса, қайта қаржыландыру көмекке келеді. Бұл жағдайда төлемдерді кешіктіріп, несие тарихын бұзғаннан гөрі несие міндеттемелерін ұзартып, тұрақты түрде төлеу әлдеқайда тиімді.

Дегенмен, қайта қаржыландыру қарызды кешіруді білдірмейтінін есте сақтаған жөн. Бұл әлі де сол несие, тек басқа шарттармен берілген және оны төлемеу салдары да сол қалпы сақталады.

Айта кетейік, Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің мәліметінше, 2025 жылы елімізде несие беру қарқыны төмендеген.

Сондай-ақ, Қазақстанда микроқаржы қызметтеріне қойылатын бірыңғай талаптар енгізіледі.