Нұрлан Жұманиязов, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері: Сахна адамның ішкі шындығын ашады

Үнсіздігімен ойландырып, сабырымен сендіретін, сахнада айқайсыз-ақ биік өнер тудыратын режиссерлер санаулы. Оның қолтаңбасы жалған ұраннан емес, ішкі дірілден, көзге көрінбейтін, бірақ жүрекке жететін терең тыныстан танылады. Сахна артындағы жалғыздық, шығармашылық мехнат, адам жанына деген іңкәрлік пен ішкі еркіндік оның болмысын айқын бейнелейді. Қалибек Қуанышбаев атындағы Қазақ ұлттық музыкалық драма театрының режиссері, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Нұрлан Жұманиязовтың
жансарайына үңілгенде осындай ой түйдік.

– Нұрлан Ғиылманұлы, сіз туралы спектакльдеріңіз сөйлегенімен, өзіңіз тұлға, адам ретінде сұхбат құрып, көп ашыла бермейсіз. Мұның сыры неде?

– Ол тұйықтығымнан емес, жауапкершілікті сезінгендік­тен болар. Театр – жай кәсіп емес, жүрек пен жүйкенің дер­ті.­ Ол адамды тыныш қал­дыр­­­майды. Қуантады, күйіндіре­ді, қайта тірілтеді. Театр – жан­ның ең түкпіріндегі шындық­ты шығаруға мүмкіндік беретін кеңістік. Жалпы, өмір жолыма көз жүгіртіп сараласам, үлкен, ірі тұлғалармен жолығып, сол кісілердің інісі бола алғаны­ма, кейбірінің шәкірті, енді бірінің бала-шағасымен қа­тар жүргеніме қатты ризамын. Өйткені адамның өмірінде өзін өлшейтін, теңей­тін бір тұлға­сы болуы керек. Қан­­дай да бір әрекет жасар алдында «Ол кісі осылай істер ме еді, не дер ­еді?» деп ойлану адамды оң мен со­­лын ажыратуға үйретеді. Ол адам бұл дүниеден өтіп кетсе де, көзі тірі болса да, саған бағыт беріп, жол сілтейтін рухани бағдар бол­­мысында қалады. Өзімді бір­­не­ше алып тұлғаның шәкіртімін деп есептеймін. Ең алғашқысы – Әзірбайжан Мәдиұлы Мәмбетов. Режиссура ұғымын, театрға деген көзқарасты осы кісіден үйрен­дім. Ол кісіні рухани әкем десем, артық айтқаным емес. Асқар Тоқпановтың қаталдығы мен әділдігі, Қадыр Жетпісбаевтың актерге деген жанашырлығы, Әшірбек Сығайдың театр тарихын танудағы тереңдігі – бәрі қалыптасуыма ерекше әсер етті. Сол кісілердің алдында басымды иемін. Күні кеше өмірден өткен Асанәлі Әшімов ағамыздың да ақылын көп тыңдадым. Бұл – ең маңызды нәрсе. Сен маған «Өзің туралы мәліметтер аз» деп отырсың ғой. Мен де кейде ойланамын: «Осы уақытқа дейін айтқандарым бір-біріне қайшы келіп көрді ме екен?» деп. Егер адам жел қай жақтан соқса, солай бұрыла беретін болса, ондай кісімен сұхбаттасу­дың өзі артық сияқты. Өйткені ол кеше бірді айтып, бүгін басқаша сөйлесе, оның халыққа айтар сөзі де салмақ­сыз болады. Ал менің сұхбаттарға жиі келісе бермейтінім, өз ұғы­мымнан, түсінігімнен айнып қаламын ба деп қорыққанымнан емес, кейде айтылар сөздің бәрі айтылып қойған сияқты көрінеді. Айтылған сөз істелмей жатқан­да, үстіне тағы жамау сөз қосу­дың қажеті бар ма деген ой келеді. Ең бастысы, ме­нің суреткер, ­режиссер ретіндегі ой толғанысым ғана елге керек. Жеке басымның қиындықтары, адасқан сәттерім – өмірдің өт­кінші кезеңдері. Ондай жағдай бәрінде болады.

– «Жұманиязов деген тегі­ңіз өнер жолыңызды жеңіл­детті» деген пікірлер айтылады. Бұған не дейсіз?

– Ондай пікірмен келіс­пей­мін. Көрнекті композитор, Қазақ­станның халық әртісі Базар­бай Жұманиязов – неме­ре ағам. Бірақ өнер қайраткері­нің туы­сы болу маған дайын ­жол ашып бер­ген жоқ. Керісін­ше, өзімді дәлел­­деуге мәжбүр етті. Асқар Тоқпанов ­студент кезімде: «Сен Базар­байдың арқасына мініп алғансың», деп бетіме айтатын. Намыстандым. Бірақ кейін түсіндім: ол сынау емес, қайрау екен. Диплом жұмысымды көр­ген соң арқамнан қағып: «Өзің бір дұрыс бала екенсің», деді. Сол сөз үлкен баға болды. Қалай десек те, қан жібермейді ғой. Өнер – тегімізде бар қасиет. Ме­нің театрға келуім де кездейсоқ емес. Батыс Қазақстан облысы Орда ауда­нының Жәнібек ауылында өмірге келдім. Әкем Ғиылман күйші, өнерлі, зиялы адам еді. Өмір бойы мұғалім болды. Әкемнің ағалары да өнер­ден алыс емес. Қадем атам Орал театрында қызмет істеген, кейін қудаланып, тағдыры ауыр болды. Кеш ақталды. Ол туралы ұзақ жыл бойы ашық айтуға болмайтын. Өнердің алғашқы әліппесін осы кісілер үйретті.

– Ал анаңыз ше? Қандай адам еді?

– Анам да ән айтатын. Өкі­нішке қарай, ғұмыры қысқа қайырыл­ды. Анам небәрі отыз алты жасында өмір­ден өтті. Ол кезде мен төрт жаста едім. Ол да мұғалім, алты бала­ның анасы еді. Сол бір күн – 6 қыркүйек… Үзіліс кезінде үйге тамақ қойып, сабағына асығып қайта шық­қан сәтінде мектеп жанында­ғы қоймаға жем түсіріп жатқан ма­шинаның астында қалып бара жатқан баланы көріп, ойлан­бастан ұмтылды. Балдырғанды аман алып қалды, өзі сол жерде жан­тәсілім етті. Сол күн менің жа­ным­да мәңгілік жазылмайтын жара болып қалды. Кейін үйі­міз­ге Тәтті деген екінші шеше­міз келді. Бізге туған баласын­дай қарап, бар мейірім-махабба­­тын төкті. Ол кісіге ризамын, айтар алғысым шексіз. Деген­мен кейде пенделік ойға бері­ліп кететін сәттер де болады: «Сол күні анам бөтен бір бала­ны құтқарамын деп өлімге басын тіккенде, үйде күтіп отырған, әлі аяқтанып та үлгермеген өзі­нің алты баласын неге ойламады екен?» деп өз-өзіме сұрақ қоямын. Бірақ бұл ойдан бірден бас тартамын. Өзектегі өкініш жүректі қысады, әрине… Әйтсе де, амал бар ма? Алланың өл­шеп берген ғұмыры солай бол­ған екен. Жалпы, қазақтың қыз-келін­шектері мықты ғой. Со­ғыс­та қыр­шынынан қиылған Әлия мен Мәншүк апаларымызды еске алы­ңызшы. Егер сұм соғыс бол­­мағанда, олар қан­дай ана болар еді? Қыршынынан қиылмағанда, қандай арыс­тай ұлдарды дүниеге әкелер еді? Жалпы, ерлік деген не өзі? Ол – бір ғана сәт. Ал сол ерліктің жолынан таймай өту – жылдарға созылатын сын. Саған қанша мүмкіндік беріледі, сен сол мүм­кіндіктің бәрінде бір­дей бо­лып қала аласың ба? Бүгін айт­қан сөзіңнен ертең айны­­май, бүр­сігүні басқаша сөйле­мей жүре аласың ба? Бұл – өзіме де күн сайын қоятын сұрағым. Өйт­кені ертең біреу менің де жолымды таразылайды. «Бұл адам соңында не қалдырды?» деп қарайды. Режиссураның рефор­маторы атанған ұстазым Әзір­байжан Мәмбетовтің небір мықты спектакльдерінің ішінде күні бүгінге дейін аңыз болып тарап, ел есінде қалғаны бар бол­ғаны жеті-сегіз қойылым ғана екен. Бірақ сол жеті спектакль жетпістен артық дүние секілді халық жадында, ауыздан-ауызға көшіп жүр. Егер менің де бағыма үш-төрт спектакль бұйырып, ел­дің есінде қалуға жараса, соның өзі – үлкен бақыт.

– Аңыз деп қалдыңыз, сіз­дің өміріңіздің сондай бір «аңызы» дипломсыз жұмыс­қа қабылдануыңыз дер едік. Ол кезең сізге не үйретті?

– (күліп алды) Иә, диплом­сыз жұмысқа қабылданға­ным тура­лы әртүрлі әңгіме айтылады. ­Шы­нын айтсам, тентек емес, алғыр болдым, сабақты да өте жақсы оқы­дым. Бірақ мінезім өткір еді. Өті­рікке, екі­жүзділікке төзбей­тін ортада өстім. Институтта Ғы­­лы­­ми коммунизм деген пән бар еді. ­­Сол сабаққа, оқыту идеология­­сына қарсы шықтым. Себебі ол пән­нің өзінде-ақ қайшылық көп-ті. Осылайша, оқытушының «кәрі­не» ұшырап, емтиханнан «екі» деген баға алдым. Маман­ды­ғым бойынша сабақтың бар­лығы – төрт пен бес, Ғылыми ком­мунизм – «2»! Сөйтіп, емтиханнан құлап, дипломсыз қал­дым. Содан амал жоқ, институттан бір жапырақ анық­та­ма алып, театрға, Әзірбайжан Мәмбетовтің алдына бар­дым. Мақсатым – актер болу. Ол кезде театрға жас буын келіп жатқан шақ. Мәселені білген соң, іште «худсовет» өтті. Сол жерде шығармашылық қабілетіме се­ніп, дипломсыз-ақ, қарапайым анықтамамен Мәмбетов жұмыс­қа алды. Барлығы «Бұл қалай болады?» деп аңтарыла қарағанда, Әзекең: «Оның дипломы – ұс­та­зы Хадиша Бөкеева», деп шорт кесті. Ешкім қарсы келе алма­ды. Бұл – жүйеге емес, адамға сен­ген сөз еді. Осылайша, 1982 жылы М.Әуезов атындағы академия­лық қазақ драма театрының ак­тері болып қызметке қабылдан­дым. Әпенділігім мұнымен біт­кен жоқ. Кейін Әзекең Астана­ға, Қ.Қуанышбаев атындағы Қазақ музыкалық драма театры­на келгенде ұстаз алдына тағы бардым. Бұл жолы да дипломсыз. Қиқар мінезіме салып бір кезде «Режис­сураны оқыды» деген дипломды барлық құжатыммен бірге ашу үстінде жыртып, өртеген кезім болған. Оны естіген Әзекең: «Идиот, дурак», деп қатты ұрыс­ты. Бірақ кеудемнен итермеді. Керісінше, сүрінген сәтімде демеп, сүйеу бола білді. Өзінің шеберханасында оқығанымды куә ретінде дәлелдеп, бәріне телефон шалып жүріп, құжатымды қалпына келтірді. Қазір ойласам, тұншығып бара жатқан жерім­нен бірнеше рет жұлып алып шық­қан адам осы Әзірбайжан аға екен. Бейнелеп айтқанда, дем жетпей тұрған сәтте иығымнан сілкіп, «терең тыныста, кеңірек дем ал» деп қайта тірілткендей еді. Кейде қатты ұрысатын, кейде еркелететін. Бірақ ең қиын сәтте бәрібір сеніп, тірек бола білетін. Әзекеңе шәкірт болу кәсіби мектеп қана емес, мінез мектебі­нен де өту еді. Өз басын қатерге тігіп тұрғанын білсе де, шәкірттерін қорғау жолында көзсіз тәуекелге бара алатын. Соның бір мысалы осы. «Осындай жағдаймен бетпе-бет келсем, мен мұндай ірілікке бара алар ма едім?» деп кейде өз-өзімнен сұраймын. Сен сүрінгенде біреу арқаңнан қа­ғып, саған деген сенімді сақтап қал­са, нағыз адамдық. Өткенге өк­пелеудің орнына, жақсылықты ұмытпай, өзің де біреуге тірек бола алсаң, өмірдің сабағы да, мағынасы да сонда, меніңше.

– Шығармашылы­ғыңызда Рахымжан Отар­баевтың орны айрықша. Дра­матург пен ре­жис­сер ретіндегі тандем­дері­ңіз қазақ театры үшін бөлек құбылыс болды…

– Иә, Рахымжан нағыз ірі тұлға еді. Оның ойы, мінезі, тірлігі биік. Біз бірден жа­қын болдық деп айта алмаймын. Алғашында ол маған інісі арқы­лы том-том дүниелерді беріп жіберді. Рахаңмен жұмыс істеу оңай емес-тұғын. Кейде өкпе­леп, төрт жылдай амандаспа­ған кездеріміз болды. Бірақ ол таби­ғатынан мәрт адам еді. Мен режиссер ретінде пьесаны деталь-деталімен бөлшектеп, әр әрекетті, сөзді зерттеймін ғой. Ал Рахымжан басында: «Түзете алмаймын», деп қырсығатын. Кейін оқып шыққанда: «Шалдың баласы, мынауың дұрыс екен», деп риза болатын. Бұл – шы­ғармашылық­қа шынайы адал­дықтың көрі­нісі. Жазушы роман, повесть не­месе эссе арқылы әлемді баян­даса, драматург бір-екі сөзбен тұтас әрекетті, қақтығысты тудырады. Бір ғана сөз үлкен тартысқа, қақтығысқа себеп болуы мүм­кін. Мәселе – сол сөзді таба білу. Кейде керемет тақырып бар, ­жанры дұрыс, бірақ драматур­гия­лық логика жетіспейді. Рахымжан дәл осы ішкі арпалыс­ты сезетін, ол нағыз жазушы еді. Драматургия оған кейде тарлық етті. Соған қарамастан Шоқан, Мұстафа, Әміре сияқты атаусыз, іздеусіз қалған біраз тұлғаларымызды сахнада тірілтті. «Әмірені» тапсы­рыс беріп жазғыздым. Себебі тағ­ды­ры тауқыметті тұлғаның бірі –  осы Әміре. Кейін Әміре арқылы Рақаң Мұстафа Шоқайды жазды. Осының бәрі бір-біріне себеп ­болып, тұлғаларымыздың көбі Рақаң­ның қаламында қайта тірілді. Әлі есімде, Әмірені қойғым келіп бір ақсақал жасына келіп қалған ­жазушы, драматург ағамызға қол­қа салып едім, ойланып тұрып «Әміренің маған географиясы келмейді ғой», деп бас тартты. Сол кездегі менің сезімімді сөз­бен айтып жеткізу мүмкін емес. Ал Рақаңа «география» деген ұғым жат еді. Семейлік пе, оралдық па – маңызды емес. Құндысы – оның ұлтқа сіңірген еңбегі. Міне, «Әміре» драмасы осылай өмірге келді. Дегенмен қойылым, өкінішке қарай, мен ойлаған деңгейде шықпады. Архивтер­ді зерттей отырып, Әміре туралы әртүрлі арыз, қайшылық анықталды. Аттарын атасаң, бү­гінгі ұрпақ ренжиді, атамауға бол­майды, ал жалпыласаң – тари­хи шындық жоғалады. Сондық­­тан біз толық шындықты сахна­ға шы­ғара алмадық. Әміре туралы жазу қиын болды, бірақ сол қиындық арқылы ұмытылған тұлғаның тағдырын сахнада тірілттік. Осы қойылымнан кейін Әміре жайында көркем фильм түсіріліп, басқа да драматургтер әнші туралы жаза бастады. Мұның өзі үлкен жеңіс деп білемін.

– Иә, тарихи драманың орны бөлек. Десе де сіздің режис­серлік ізденісте оперетта мен музыкалық спектакльдердің де рөлі айрықша. Бұған әнші­лер әулетінде өмірге келуіңіз­дің қандай да бір әсері бар ма?

– Әрине, онсыз бола ма? Дидроның мынадай сөзі бар: «Сөз біткен жерде музыка басталады». Бұл – өмірлік қағидам. Жал­пы, өзімді драма театры­ның режиссерімін деп санаймын, кәсіби білімім де сол. Бірақ оперетта мені еркіндігімен баурап алды. Сөзбен жеткізуге бол­майтын сезімдерді әуенмен әр­леу­дің эмоциялық һәм эстетика­лық әсері тіпті зор. Оның үстіне, Қалибек Қуанышбаев атын­дағы Қазақ ұлттық музыкалық драма театрында сайдың тасын­дай не­бір талантты жастар жүр. Дауыс­тары да тау суындай сыңғыр­лап тұр. Музыкалық спектакль­дерге батыл баруыма тағы бір әсер еткен дүние – театр ішіндегі симфониялық оркестрдің мүм­кіндігі. Осындай жағдайды неге жарқын өнер тудыруға арна­масқа? Басында бір ғана мақсат болды: актер музыкамен танысып, сахнаны айқай мен сөз ғана емес, ырғақ пен тыныс арқылы түсін­сін дедік. Осы мұрат бізді күр­делі жанрға жетеледі. Әлем­дік классиканың туындыларын, сондай-ақ Еркін Жуасбек секілді отандық драматургтердің пьеса­ларын музыкалық комедияға айналдырдық. Мәселен, «Үйле­ну» музыкалық шығарма емес еді, бірақ мен оны әдейі музыка­лық комедия етіп қойдым. Еркін Жуасбекке арнайы сөз жазғы­зып, Серік Әбдінұровқа әуенін тапсырдық. Ал Моцарт­тың музыкасы негізінде «Фигаро­ның үйленуі» қойылымын қойған­да барлық күш пен мүмкіндігі­мізді сарп еттік. Вокалистер, музы­канттар, дирижер – бәрі сеніп кірісті. Актерлер де мені барын­ша қол­дады. Бұл – опера емес, бас­қа нәрсе. Сол кезде бәрі: «Қалай осындай ессіздікке бардың?» деді. Өзім де білмедім, тіпті қойылым қалай қабылданатынын ойламадым. Бірақ «ессіздік» болмаса, ештеңе шықпас еді. Сондықтан қойылымдарымды әрдайым «музыкалық комедия» деп атаймын. Бұл – еркін жанр. Қазақта трагедияны трагедия деп әкеліп, тұншықтырады, ал кейде траге­дияға күлу керек. Комедия ойды тереңдетеді. Міне, осылайша, музы­калық қойылымдар дүниеге келді.

– Қазір классиканы, оның ішін­де ұлттық жауһар­лары­мыз­ды заманауи тұрғыда жаң­ғыр­тып жүрген жас режис­сер­лер бар. Олар классикаға жаңашыл көзқараспен келе­міз дей­ді. Осы құбылысқа сіз­дің аза­маттық ұстанымыңыз қандай?

– Бұған біржақты баға беру мүм­кін емес. Кейбір көркемдік шешімдерді ақтауға болады. Кез келген дүниенің жарық жақтарын, ұтымды тұстарын көре білу керек. Әркім әлемді өз көзімен көреді. Шәкірттеріме де осыны үнемі айтып отырамын. Жастардың жұмысынан әрда­йым жақсыны іздеймін. Мәсе­лен, біздің театрда жүріп жатқан Ғабит Мүсіреповтің «Баян сұлу – Қозы Көрпеш» қойылы­­мын алсақ, режис­сері Гүлназ Бал­­пейі­сова аталған спектакльдің кіл­­тін сәтті таба алған деп есептей­­­мін. Баянды юмормен алып келу – батылдық. Өлімге күлкімен, тра­­гедияға бетпе-бет әзілмен ­қа­рау – биік өнер. Егер траге­дия­ны танымыңмен өріп, күлкі­мен көріктендіре алсаң, шын мә­нін­дегі шеберлік деген осы. Мен Гүлназдың қолтаңбасынан дәл осы ерекшелікті көрдім. Бұл енді әр режиссердің интеллектуал­дық деңгейіне, таным мен түсіні­гіне, көркемдік көкжиегіне байла­­ныс­ты дүние ғой. Өкінішке қарай, кейінгі кездері қазақ театрында жағымсыз үрдіс пайда болып жүр. Кейбір жас режиссерлер «өзгеше өнер туғызамын» деп, басқа адамның дүниесінің өңін өзгертіп, «өзімдікі» деп жариялайды. Сол кезде Әзекеңнің сөзі еске түседі: «Күшті болсаң, өзің жаса. Жаза алмайсың ба, жақсы дүниені бүлдірме. Ол – өнерге қиянат». Шындығында, егер формасын ғана өзгертсең, мазмұнын сақтасаң, автордың құқығы бұ­зылмайды. Ал мазмұнын да, фор­масын да бұзсаң, онда шы­ғар­мадан не қалды? Жазғыш­ты­ғың бар екен, жаңа дүниені өзің жаса. Жаза алмасаң, тиіспе. Дайын туындыны иемдену эти­каға, адамгершілікке қайшы. Мысалы, Сервантестің атын атап, мүлде басқа нәрсені көрсету көрерменді алдау емес пе? Бұл сұрақ әр жас режиссерге ой са­луға тиіс. Біз де қателестік, біз­ге де ескерту айтылды. Бірақ біз әдеп­тен асқанымыз жоқ. Ал бүгінгі­лер біреудің еңбегін «менікі» деп жаһанға жариялайды. Үндемей қалу – кейде сыйлау, кейде әдеп. Бірақ кей жастар оны «надандық» деп қабылдап, өзін аса ақылды санайды. Мұның бәрі өнердің өрлеуіне кедергі келтіруі мүмкін. Мәселен, театр­ сахнасында жүріп жатқан менің де «Фигароның үйленуі» деген спектаклім бар. Оны мен әдейі оперетта деп емес, жанрын музыкалық комедия деп көрсеттім. Себебі бұл – Моцарт­тың шығармасы, оған қол тигізу үшін жауапкершілік қажет. Сол үшін музыканттар мен авторлық құқық мамандарымен сөйлестім. Ертең «заң бұз­дың» деп айыпталмайын дедім. «Бәрі дұрыс» деген жауап алып барып, қойылым­ды сахнаға шығардым. Заңды ­білу, оны сыйлау, сауатты болу – ­заман талабы. Өнердің шынайы биігі батылдықта ғана ­емес, соны дұрыс жолмен қолдана білуде.

– Театрдың басты миссия­сы қандай болуы керек деп ойлайсыз?

– Театр – қоғамның айнасы. Ол көңіл көтеру үшін ғана емес, ойландыру үшін керек. Соң­ғы кезде байқаймын, жас­тар қатал, қойылымдары да кө­бінесе қатыгездікке құрылады. Менің ойымша, қатыгездік өнер­дің басты мақсаты бол­мауға тиіс. Оған ізгілік, мейірім жарасады. Себебі театр – сахна ғана емес, өмірдің өзі, адамдық ұстаным, жауапкершілік. Ол саған шын­дық­ты көрсетеді, сен оны өзге­лер­ге жеткізесің. Сол арқылы қоғамға әсер етесің, ұрпаққа өне­ге қалдырасың. Театр – кәсіп емес. Театр – тағдыр. Ол адамды жұбатпайды, қайта мазалайды. Театр – мен үшін жүрек пен жүйкенің дерті. Егер ол сені ­ауыртпаса, демек ол жерге бекер келгенсің. Сахна – адам­ның ішкі шындығы ашылатын жер.

– Ал бүгінгі қоғамда сізді не толғандырады?

– «Сананы тұрмыс билей ме?» деген сұрақ мазалайды. Иә, тұрмыс керек. Бірақ тұрмыс­қа бола санаңды, ұлтыңды, ар-ұятыңды құрбан етуге болмайды. Тұрмыс түзелер. Ал сатыл­ған сана түзеле ме? Бұл – ойландыратын сұрақ.

– Әңгімеңізге рахмет.

Әңгімелескен –

Назерке ЖҰМАБАЙ,

«Egemen Qazaqstan» 

Соңғы жаңалықтар

Оқушыларға барлық жағдай жасалған

Білім • Бүгін, 07:40

Тағы бір қазақ мектебі ашылды

Білім • Бүгін, 07:30

Он үшінші білім ошағы

Білім • Бүгін, 07:20

Тағы бір колледж халықаралық ынтымақтастықтың жаңа деңгейіне шықты

Қазақстан • Кеше

Әлем және Азия рекорды: Қазақстан мергендері жалпыкомандалық есепте көш бастады

Спорт • Кеше

Бейбітшілік кеңесі туралы тағы бір мәлімет: Ақорда түсініктеме берді

Қазақстан • Кеше

Богданович мұздығында қар көшкіні қаупі жоғары

Оқиға • Кеше

Олимпиада-2026: Фристайл-акробатикадан ел намысын кімдер қорғайды?

Спорт • Кеше

Екі облыс аумағындағы автожол жабылды

Қоғам • Кеше

23 қаңтарда Астанада бірінші ауысым оқушылары қашықтан оқиды

Елорда • Кеше

«Тәуелсіздік ұрпақтары» – 2025 грантының жеңімпаздары марапатталды

Марапат • Кеше

Қазалыда теміржол үстінен өтетін аспалы көпір ашылды

Аймақтар • Кеше

Отаншыл маман даярлауды басты мақсат санаймыз

Пікір • Кеше

Мемлекет басшысы Давоста бірқатар кездесу өткізді

Президент • Кеше

Мемлекет үніңізге құлақ ассын: eOtinish-ке қанша хат келіп түседі?

Қоғам • Кеше

Барлық жаңалықтар