Қазақстанда жасөспірімдер қай жерде заңды түрде жұмыс істей алады

Министрдің мәліметінше, Қазақстанда шамамен 1,7 млн жасөспірім бар. Олардың басым бөлігі оңтүстік өңірлерде шоғырланған: Түркістан, Алматы, Жамбыл облыстары, сондай-ақ Алматы, Астана және Шымкент қалалары.

Ведомство дерегіне сәйкес, қазіргі таңда 5,3 мың оқушы жұмыспен қамтылған. Жасөспірімдер көбіне сауда, ойын-сауық және демалыс қызметі, қоғамдық тамақтану салаларында алғашқы еңбек тәжірибесін алуда. Ең жиі кездесетін мамандықтар: көгалдандыру жұмысшылары, курьерлер, даяшылар, сатушы-консультанттар, аспаз көмекшілері және аниматорлар.

Министрдің айтуынша, жасөспірімдер ресми түрде Электрондық еңбек биржасы – enbek.kz платформасы арқылы жұмыс таба алады. 2025 жылдан бастап мұнда "Менің жазғы каникулым" атты арнайы бөлім іске қосылған.

Бұл платформада оқушылар (14 жастан бастап) тіркеліп, жеке кабинет ашып, түйіндеме орналастырып, жұмыс іздей алады. 16 жасқа дейінгі балаларды тіркеу ата-аналары немесе заңды өкілдері арқылы жүзеге асырылады. Жүйе ресми еңбек шартын жасауға мүмкіндік береді.

Сонымен қатар, жасөспірімдер қоғамдық жұмыстарға да қатыса алады. Мұндай жұмыстар үшін арнайы білім талап етілмейді. Айлық табыс мөлшері кемінде 24 АЕК-ті (2026 жылы – 103 800 теңге) құрайды.

Алайда министрдің айтуынша, өткен жазғы маусымда жасөспірімдердің 70%-дан астамы еңбек шартынсыз жұмыс істеген. Сондай-ақ олардың 51%-ы кешкі немесе түнгі уақытта еңбек еткен, ал 10%-ы жалақыны кешіктіру немесе мүлде алмау жағдайына тап болған.

Министрлік еңбек заңнамасында кәмелетке толмағандарды қорғау тетіктері бар екенін еске салды: жұмыс уақытының шектелуі, түнгі және қауіпті жұмыстарға тыйым, сондай-ақ ата-ананың келісімі міндетті.

Осыған байланысты бақылау шараларын күшейту жоспарланып отыр. Жасөспірімдердің жұмыспен қамтылуын цифрлық форматта қадағалау, сондай-ақ құрылыс, ауыл шаруашылығы және қызмет көрсету салаларындағы бақылауды арттыру көзделуде.

Ресми мақсат – жасөспірімдердің еңбек нарығындағы қызметін көлеңкелі аймақтан шығарып, қауіпсіз әрі заңды жұмыс жүйесін қалыптастыру.