Қазақстандағы Батыр ана қанша бала керек, қандай төлемдер беріледі және Күміс алқаны қалай рәсімдеуге болады

Қазақстанда ресми "Батыр ана" атағы жоқ, алайда көпбалалы аналар "Күміс алқа" және "Алтын алқа" төсбелгілерін ала алады. Біріншісі алты бала тәрбиелеп өсірген әйелдерге, екіншісі жеті және одан да көп баласы барларға беріледі. Бұл марапат иелеріне ай сайынғы төлемдер де қарастырылған. Tengri Life марапатқа кімдердің құқығы бар екенін, қандай құжаттар қажеттігін және оны қалай ресімдеу керектігін түсіндіреді.

Қысқаша 6 бала үшін – "Күміс алқа", белгіленген шарттар орындалған жағдайда 7 және одан көп бала үшін – "Алтын алқа"; 2026 жылы ай сайынғы төлем "Күміс алқа" үшін 27 680 теңгені, "Алтын алқа" үшін 32 005 теңгені құрайды; Жәрдемақыны ХҚКО немесе eGov арқылы ресімдеуге болады - деректердің бір бөлігі мемлекеттік ақпараттық жүйелерден сұратылады; Қызмет көрсетудің стандартты мерзімі - құжаттар тапсырылған күннен бастап 7 жұмыс күні; Жәрдемақы отбасы табысына қарамастан тағайындалады. Қазақстандағы "Батыр ана": атақ неге жоқ және атау неге сақталған? 1993 жылдан кейін кеңестік атақтың орнына не келді

КСРО ыдырағаннан кейін Қазақстан өзінің мемлекеттік наградалар жүйесін қалыптастырды. Онда көпбалалы аналар үшін "Күміс алқа" және "Алтын алқа" пайда болды.

"Батыр ана" мәртебесін және І-ші, ІІ-ші дәрежелі "Ана даңқы" ордендерін кімдер сақтап қалды

Сонымен қатар "Батыр ана" атауы заңнамадан толық жойылған жоқ: мемлекет бұл атақты кеңестік кезеңде алған әйелдерді тануды жалғастырып келеді. Олар үшін төленетін төлем "Алтын алқа" және "Күміс алқа" алқаларымен марапатталған аналармен бірдей деңгейде қарастырылған.

"Күміс алқаның" "Алтын алқадан" айырмашылығы неде?

Басты айырмашылығы - бала санында. "Күміс алқа" алты бала туып, тәрбиелеген, алтыншы баласы бір жасқа толған және қалған балалары аман-есен болған жағдайда аналарға беріледі. "Алтын алқа" жеті және одан да көп бала туып, тәрбиелеген аналарға арналған; марапаттау жетінші бала бір жасқа толғаннан кейін жүргізіледі.

Көпбалалы ана. Сурет ЖИ арқылы жасалған

"Күміс алқа" мен "Алтын алқа" алу үшін қанша бала болуы керек? "Күміс алқа" - алты бала

Заңға сәйкес, "Күміс алқа" алты бала туып, тәрбиелеген анаға беріледі. Марапатты алтыншы бала бір жасқа толғаннан кейін, қалған балалары тірі болған жағдайда алуға болады.

"Алтын алқа" - жеті және одан да көп бала

"Алтын алқа" жеті және одан да көп бала туып, тәрбиелеген аналарға беріледі. Марапатты жетінші бала бір жасқа толғаннан кейін, қалған балалары тірі болған жағдайда алуға болады.

Қандай балалар есепке алынады: асырап алынған, қамқорлыққа алынған, қаза тапқан және қайтыс болғандар

Марапаттау кезінде мыналар ескеріледі:

анасы заңмен белгіленген тәртіппен асырап алған балалар; Қазақстан мүддесін қорғау, қызметтік борышын өтеу, адамдарды құтқару, қылмысқа қарсы күрес кезінде қаза тапқан немесе хабар-ошарсыз кеткен, сондай-ақ еңбек жарақаты немесе кәсіби ауру салдарынан қайтыс болған балалар. 4 немесе 5 бала - марапат беріле ме?

Төрт немесе бес бала туып, тәрбиелегені үшін "Күміс алқа" және "Алтын алқа" берілмейді. Дегенмен, төрт немесе бес баласы бар отбасы заңда қарастырылған мемлекеттік қолдаудың басқа шараларына құқылы болуы мүмкін.

Марапаттаудан кімдерге бас тартылуы мүмкін?

Алматы қалалық жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар басқармасының мәліметінше, егер анасы белгіленген талаптарға сай келмесе, марапаттаудан бас тартылуы мүмкін.

Мысалы, бала саны жеткіліксіз болса, кенже баласы әлі бір жасқа толмаса, Қазақстан азаматтығы болмаса, жалған мәліметтер немесе құжаттар ұсынылса. Сондай-ақ үміткерді қарау кезінде марапаттауға кедергі болуы мүмкін мән-жайлар, соның ішінде анасының немесе балаларының қылмыстық құқық бұзушылықтары туралы мәліметтер де ескеріледі.

2026 жылы қанша төленеді? Марапатталған ананың жәрдемақысы: "Күміс алқа" және "Алтын алқа" бойынша сомалар

2026 жылы ай сайынғы жәрдемақы мөлшері:

"Күміс алқа" - 27 680 теңге немесе 6,4 айлық есептік көрсеткіш (АЕК); "Алтын алқа" - 32 005 теңге немесе 7,4 АЕК. Сома неге жыл сайын қаңтарда өзгереді: АЕК-тің қатысы қандай?

Жәрдемақы мөлшері АЕК-ке - айлық есептік көрсеткішке байланысты. АЕК жыл сайын қайта қаралады, сондықтан 1 қаңтардан бастап марапатталған аналарға берілетін төлем сомасы да өзгереді.

2026 жылғы көпбалалы отбасыға берілетін жәрдемақы

Жәрдемақы отбасы табысына қарамастан тағайындалады. Мөлшері бала санына байланысты:

2026 жылғы көпбалалы отбасыларға берілетін жәрдемақы мөлшері. Иллюстрация: Tengrinews.kz

Яғни, мәселен, 8 баласы бар отбасы 138 660 теңге, 9 баласы бар отбасы 155 960 теңге алады.

Екі жәрдемақыны бір уақытта алуға бола ма?

Иә. Егер отбасы мен ана олардың әрқайсысын тағайындау шарттарына сәйкес келсе, көпбалалы отбасыға берілетін жәрдемақы мен марапатталған анаға берілетін жәрдемақыны бір уақытта алуға болады. Бұл төлемдер әртүрлі негіздер бойынша тағайындалады және бірін-бірі жоққа шығармайды.

Төлем қалай түседі және ақша түспеген жағдайда не істеу керек?

Жәрдемақы ай сайын алушының банктік шотына аударылады. Егер төлем түспесе, алдымен жәрдемақының тағайындалу мәртебесін және банктік шотты тексерген жөн. Мәселе туындаған жағдайда ХҚКО-ға немесе "Азаматтарға арналған үкімет" бөлімшесіне хабарласып, кешігу себебін анықтауға болады.

Қандай құжаттар қажет? Марапаттауға қажетті құжаттар топтамасы

Марапатты рәсімдеу үшін мыналар қажет:

анасы мен жұбайының жеке куәліктерінің көшірмесі; барлық баланың туу туралы куәліктерінің көшірмелері; 16 жастан асқан балалардың жеке куәліктерінің көшірмелері; неке қию немесе ажырасу туралы құжаттар; қажет болған жағдайда қыздарының тегі өзгергенін растайтын құжаттар; балалардың жұмыс немесе оқу орнынан анықтамалар; анасы мен жұбайының білімі туралы құжаттар; анасы мен жұбайының жұмыс орнынан анықтамалар; анасы мен кәмелетке толған балаларының соттылығы жоқтығы туралы анықтама; анасы бұрын кеңестік марапаттар алған болса, оның орден кітапшасы.

Анықтама: Анасының немесе оның балаларының қылмыстық құқық бұзушылықтары туралы мәліметтер де марапаттау парағында көрсетіледі. Мән-жайларға байланысты бұл марапаттаудан бас тартуға негіз болуы мүмкін. Егер қылмыстық құқық бұзушылық жасалған немесе қылмыстық іс жүргізу тоқтатылған сәттен бастап 10 жылдан аз уақыт өтсе, марапаттау парағына құқық бұзушылық жасаған адамға ішкі істер органдарынан мінездеме қоса беріледі.

Дұрыс рәсімделмеген құжаттар, сондай-ақ Мемлекеттік наградалар жөніндегі комиссияның отырысына 30 күннен аз уақыт қалғанда түскен құжаттар қарауға қабылданбайды.

Жәрдемақы тағайындауға қажетті құжаттар топтамасы

Марапат берілгеннен кейін жәрдемақы проактивті түрде тағайындалады.

Егер әйел мобильді азаматтар базасында тіркелген болса, оған төлемді рәсімдеу туралы ұсыныспен SMS келеді. Егер тіркеу болмаса, тіркелген жері бойынша ХҚКО-ға ("Азаматтарға арналған үкімет") жүгіну қажет.

Жүгіну кезінде мыналар қажет болуы мүмкін:

жеке куәлік; егер жүйеде мәліметтер жоқ болса, марапатталғанын растайтын құжат; жәрдемақыны аударуға арналған банктік шот. Туу туралы куәлік немесе марапат жоғалса не істеу керек?

Егер баланың туу туралы куәлігі жоғалса, eGov немесе ХҚКО арқылы қайталама куәлік алуға болады. Әдетте, акт жазбасы болған жағдайда ол үш жұмыс күні ішінде беріледі.

Егер мемлекеттік марапаттың өзі жоғалса, оған деген құқық жойылмайды. Марапаттың немесе марапаттау туралы құжаттың телнұсқасын алу үшін жергілікті атқарушы органға жүгіну қажет. Бұл ретте марапаттың телнұсқасы, әдетте, ерекше жағдайларда ғана беріледі - мысалы, егер ол өрт, табиғи апат немесе басқа да осыған ұқсас себептерге байланысты жоғалса.

Жәрдемақыны рәсімдеу үшін марапаттау туралы мәліметтердің мемлекеттік ақпараттық жүйелерде расталуы маңызды.

Анасы мен баласы. Фото: depositphotos.com

Қалай рәсімдеуге болады: қадамдық нұсқаулық Марапаттау парағы қайда толтырылады?

Жұмыс істейтін ана үшін марапаттау парағы жұмыс орны бойынша рәсімделеді. Егер әйел жеке жұмыс істесе немесе жұмыс істемесе, оны жергілікті атқарушы орган - әкімдік рәсімдейді.

Құжаттар тіркелген жері бойынша әкімдік жанындағы жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар бөлімінде қабылданады. Маман марапаттау парағын рәсімдейді, содан кейін құжаттар қажетті келісімдерден өтіп, Қазақстан Президенті жанындағы Мемлекеттік наградалар жөніндегі комиссияның қарауына жіберіледі.

Марапаттау туралы шешім және алқаны тапсыру

Комиссия ұсыныстарды қарап, ұсынымдар береді. Марапаттау туралы түпкілікті шешімді Мемлекет басшысы қабылдайды - ол Президент Жарлығымен рәсімделеді.

Жергілікті жерлерде мемлекеттік наградаларды тапсыруды облыстардың, Астана, Алматы және Шымкент қалаларының атқарушы органдары ұйымдастырады және өткізеді.

"Алтын алқа" немесе "Күміс алқа" алқасымен бірге марапатталған анаға орден кітапшасы тапсырылады.

Жәрдемақыға ХҚКО немесе egov.kz арқылы қалай өтініш беруге болады?

Жәрдемақыны ХҚКО немесе eGov.kz порталы арқылы ресімдеуге болады.

Жәрдемақы тағайындау үшін ХҚКО-ға барып, өтініш беру қажет. Өзіңізбен бірге мынадай құжаттар болуы тиіс:

жеке куәлік немесе цифрлық құжаттар сервисіндегі электрондық құжат; "Алтын алқа" немесе "Күміс алқа" алқаларымен марапатталғанын, не болмаса "Батыр ана" атағын алғанын немесе І және ІІ дәрежелі "Ана даңқы" ордендерімен марапатталғанын растайтын құжат.

Байқоңыр қаласының тұрғындары үшін қосымша Байқоңыр қаласы тұрғын үй шаруашылығының азаматтарды есепке алу және тіркеу бөлімінің анықтамасы қажет болады.

eGov.kz порталы арқылы тағайындауға өтініш берген кезде:

электрондық өтінішті толтыру; марапатты растайтын құжаттың сканерленген нұсқасын қоса беру; банктік шотты көрсету; өтінішке ЭЦҚ арқылы қол қою қажет. Бүкіл процедура қанша уақытты алады?

Қызмет көрсету мерзімі өтініш беру тәсіліне байланысты: ХҚКО арқылы - 7 жұмыс күніне дейін, ал eGov.kz, банктік қосымшалар арқылы немесе проактивті түрде - 4 жұмыс күніне дейін.

Заңнамада әр кезең бойынша "Алтын алқа" және "Күміс алқа" құжаттарын қараудың жекелеген мерзімдері белгіленбеген.

Келісулерден кейін материалдарды Қазақстан Президенті жанындағы Мемлекеттік наградалар жөніндегі комиссия қарайды. Оң шешім қабылданған жағдайда марапаттау Мемлекет басшысының Жарлығымен ресімделеді.

Мәртебе қандай жеңілдіктер мен артықшылықтар береді? Салықтық жеңілдіктер: көлік, жер, мемлекеттік баждар

Ай сайынғы жәрдемақыдан бөлек, марапатталған аналар үшін қосымша жеңілдіктер қарастырылған:

мемлекеттік тұрғын үй қорынан немесе әкімдік жеке тұрғын үй қорынан жалдаған баспананы бірінші кезекте алу құқығы; кейбір салықтар мен мемлекеттік баждардан босатылу; "Алтын алқа", "Күміс алқа" алқаларымен марапатталған, сондай-ақ "Батыр ана" атағы бар аналар бір көлік құралы бойынша көлік салығынан босатылады; "Алтын алқа" иегерлері мен "Батыр ана" атағы барлар үшін тұрғын үй қоры мен үй маңындағы аумақ орналасқан жер учаскелері бойынша жер салығын төлемеу қарастырылған; марапатталған аналар нотариаттық іс-әрекеттер бойынша мемлекеттік баж төлеуден босатылады. Көпбалалы ана неше жасында зейнетке шығады?

Марапатталған ана мәртебесіне қарамастан, бес және одан да көп бала туған немесе асырап алған және оларды сегіз жасқа дейін тәрбиелеген әйелдердің 53 жастан бастап зейнетке шығуға құқығы бар.

Тұрғын үй бағдарламалары және өңірлік қолдау шаралары

Марапатталған көпбалалы аналар үшін мемлекеттік тұрғын үй қорынан немесе әкімдік жеке тұрғын үй қорынан жалдаған баспананы бірінші кезекте алу құқығы қарастырылған.

Сонымен қатар аймаққа байланысты көпбалалы отбасылар үшін қосымша қолдау шаралары мен тұрғын үй бағдарламалары әрекет етуі мүмкін.

Жиі қойылатын сұрақтар "Батыр ана" болу үшін неше бала болу керек?

Кеңес дәуіріндегі "Батыр ана" атағы 10 және одан да көп бала туып, тәрбиелеген әйелдерге берілетін.

Қазіргі Қазақстанда мұндай атау берілмейді: көпбалалы отбасылар мәртебесі бар және 6 бала үшін - "Күміс алқа", 7 және одан да көп бала үшін - "Алтын алқа" алқалары беріледі.

Заң бойынша, бірге тұратын төрт және одан да көп кәмелетке толмаған балалары бар отбасы көпбалалы болып саналады. Бұл есепке күндізгі бөлімде оқитын кәмелетке толған балалар да оқуын бітіргенге дейін (бірақ 23 жастан аспауы тиіс) кіре алады.

"Батыр ана" медалін сатып алуға немесе сатуға бола ма?

Қазақстанда мемлекеттік наградаларды сатып алуға, сатуға, айырбастауға немесе өзге де ақылы түрде беруге заңмен тыйым салынған. Мұндай әрекеттер үшін заңда белгіленген жауапкершілік қарастырылған. Бұл көпбалалы аналардың наградаларын қоса алғанда, барлық мемлекеттік наградаларға қатысты.

Өтініш қабылданбаса не істеу керек?

Қазақстанның мемлекеттік наградаларымен марапаттауға ұсыну және оларды тапсыру тәртібі туралы нұсқаулықтың 10-тармағына сәйкес, азаматтардың Мемлекеттік наградалар жөніндегі комиссияның марапаттау немесе марапаттаудан бас тарту туралы шешіміне шағымдары мен өтініштері қаралмайды. Сондай-ақ комиссия шешімі түсіндіруге жатпайды.

Марапаттау туралы ақпарат, марапатталғандардың тізімі, олардың саны және марапаттау парақтары бөгде жеке және заңды тұлғалардың сұрауы бойынша берілмейді.

Мұндай ақпаратты тек мыналар ала алады:

награда иесі - өз марапаты туралы; адвокат - қорғауындағы адамға қатысты адвокаттық сұрау салу бойынша; сот; құқық қорғау және арнаулы мемлекеттік органдар - сотқа дейінгі тергеп-тексеру аясында; адамды марапаттауға тікелей ұсынған мемлекеттік органдар мен ұйымдар. Көпбалалы әкеге төлемдер беріле ме?

Әкесі көпбалалы отбасыға берілетін ай сайынғы мемлекеттік жәрдемақыны рәсімдей алады, өйткені төлем алу құқығы табыс деңгейіне қарамастан ата-ананың біріне беріледі.

Бұл ретте дәл "көпбалалы әкеге" арналған жеке жәрдемақы қарастырылмаған. Егер әкесі өтініш беруші болса және талаптарға сай келсе, ол көпбалалы отбасы жәрдемақысын рәсімдеуге құқылы.

Басқа өңірге көшкен кезде мәртебені қайта рәсімдеу қажет пе?

Басқа өңірге көшкен кезде жәрдемақыны қайта рәсімдеудің қажеті жоқ. Алушының электрондық ісі жаңа тұрғылықты жері бойынша "Азаматтарға арналған үкімет" бөлімшесіне беріледі. Бұрынғы бөлімше сұрау салуды алғаннан кейін екі жұмыс күні ішінде қажетті мәліметтерді жаңа бөлімшеге жолдайды.

Қайда хабарласуға болады?

Жәрдемақыны ХҚО арқылы немесе eGov.kz порталында онлайн рәсімдеуге болады. Мемлекеттік қызметтер бойынша кеңес алу үшін 1414 бірыңғай байланыс орталығы жұмыс істейді.

Пайдалы ресурстар:

eGov.kz - электрондық үкімет; "Азаматтарға арналған үкімет" - ХҚО мекенжайлары мен байланыс нөмірлері; 1414 - мемлекеттік қызмет көрсету мәселелері бойынша бірыңғай байланыс орталығы.

ХҚО жұмыс режимі:

кәдімгі ХҚО - дүйсенбі–жұма, 09:00–18:00; кезекші ХҚО - дүйсенбі–жұма, 09:00–20:00, сенбі 09:00–13:00.

Барар алдында нақты бөлімшенің жұмыс кестесін "Азаматтарға арналған үкіметтің" ресми сайты арқылы немесе 1414 нөмірі бойынша тексеріп алған жөн.

Ақпарат 2026 жылғы 23 қыркүйектегі жағдай бойынша өзекті. Марапаттау тәртібі туралы мәліметтерді Алматы қаласының жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар басқармасы, ал төлем мөлшері туралы мәліметтерді ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі ұсынды.

Рәсімдеу тәртібі мен төлем сомалары өзгеруі мүмкін - құжаттарды тапсырмас бұрын gov.kz порталындағы өзекті талаптармен танысыңыз.

Бізді Google-дың негізгі дереккөздер тізіміне қосыңыз

Қосу