Қыз Жібекке түсуге Ғабит Мүсірепов рұқсат бермеген: Раиса Мұхамедиярова туралы не білеміз?

Қазақ киносының тарихында көрермен жадында бір ғана рөлімен қалған актерлер аз емес. Солардың бірі – Раиса Мұхамедиярова. Көпшілік оны әлі күнге дейін өз есімімен емес, «Менің атым Қожа» фильміндегі Майқанова мұғалім ретінде таниды. Бірақ оның өмір жолы бір фильммен ғана шектелмейді. Киноға кездейсоқ келген студент қыз кейін қазақ киносының танымал актрисаларының біріне айналды. Оның тағдырында да, шығармашылық жолында да қызықты оқиғалар аз болған жоқ.

Киноға кездейсоқ келген қыз. Раиса Мұхамедиярова туралы сөз болғанда көпшілік оның актрисалық жолын ғана еске алады. Бірақ қызығы сол, ол кино әлеміне саналы түрде келген жоқ. Болашақ өмірін сахнамен немесе камерамен байланыстырамын деп те ойламаған. Ол Алматыдағы Қазақ мемлекеттік педагогикалық институтының шет тілдері факультетінде оқыды. Болашақ мамандығы да өнерге емес, білім саласы болатын. Десе де, 1950 жылдардың соңы мен 196 жылдардың басында қазақ киносы жаңа буын актерлерін іздеп жатқан кезең болатын. Сол кезде жас студент қыздың келбеті мен табиғи болмысына назар аударған мамандар оны экрандық сынаққа шақырады.

Кейін Раиса Мұхамедиярова сұхбаттарының бірінде бұл жағдайдың өзі үшін күтпеген оқиға болғанын айтқан.

Осылайша, оның кино әлеміндегі жолы басталды. 1961 жылы жарық көрген «Ән шақырады» фильмі жас актрисаны көрерменге таныстырды. Ол кезде қазақ киносының өзі әлі қалыптасу кезеңін бастан өткеріп жатқан еді. Бүгінде классика саналатын көптеген фильмдер әлі түсірілмеген болатын. Сондықтан Раиса Мұхамедиярова қазақ киносының алғашқы буындарының бірі саналады. Замандастары оның актерлік шеберлігінен бұрын табиғилығын атап өтеді. Ол кәсіби театр мектебінен өтпесе де, камера алдында өзін еркін ұстай білді. Режиссерлер де дәл осы қасиетін жоғары бағалаған. Кейін экрандағы көптеген кейіпкерлері көрерменге шынайы көрінуінің бір себебі де осы болса керек.

Раиса Мұхамедиярованың өміріндегі ең көп айтылатын тақырыптардың бірі – Ғабит Мүсіреповпен бас қосуы. Алайда бұл әңгіменің өзі де көбіне сырт көздің бағасымен айтылып келеді. Олар танысқан кезде Ғабит Мүсірепов қазақ әдебиетінің ең беделді тұлғаларының бірі еді. Оның кітаптары бірнеше тілге аударылып, есімі бүкіл одаққа танылған болатын. Ал Раиса Мұхамедиярова болса киноға енді ғана танылып келе жатқан жас актриса еді.

Кейінгі сұхбаттарында Раиса Мұхамедиярова жазушының атағынан бұрын адамдық қасиеттерін жиі еске алған. Оның айтуынша, Ғабит Мүсірепов өте ұқыпты, тәртіпті және уақытты бағалайтын адам болған. Жұмыс істеп отырған кезде ешкімнің мазалауын ұнатпаған. Үйдегі кітаптар мен қағаздардың өз орны болған. Сонымен қатар жазушының әзілді жақсы көретінін де бірнеше рет айтқан. Көпшілік алдында ресми көрінетін адамның үйде мүлде басқа қыры байқалатын көрінеді.

Көпшілік біле бермейтін бір дерек бар. Раиса Мұхамедиярова шығармашылық жолының бір кезеңінде кино мен театрдан уақытша алыстап кеткен. Ол кейінгі естеліктерінде бұл жылдарды отбасы мен балаларға арнағанын айтқан. Кейбір деректер бойынша, бірнеше жыл бойы өнерден шеттеп, үй шаруасымен айналысады.

Кейін Раиса Мұхамедиярова өнерге қайта оралғанымен, сол жылдар оның өміріндегі ерекше кезең болып қалса керек.

«Қыз Жібекке» түсе алмаған. Раиса Мұхамедиярованың шығармашылық өміріндегі ең қызық оқиғалардың бірі әйгілі «Қыз Жібек» фильмімен байланысты. Бір сұхбатында ол фильмдегі Қамқа рөліне бекітілгенін айтқан. Алайда бұл жүзеге аспады. Өйткені түсірілімге қатысу мәселесінде отбасы ішінде басқа шешім қабылданады. Жағдайдан хабардар адамдардың айтуынша, бұған бірден-бір себеп Ғабит Мүсірепов болған дейді. Бұл ұсыныс туралы актрисаның өзі де кейін бірнеше рет еске алған. Қазақ киносының тарихындағы ең танымал фильмдердің біріне түсу мүмкіндігі болғанымен, жобаға қатыса алмай қалған.

Майқанова мұғалімнің ұзақ ғұмыры. Раиса Мұхамедиярова 30 шақты фильмге түсті. Бірақ олардың ешқайсысы «Менің атым Қожа» фильміндегі Майқанова мұғалімнің танымалдығына жете алған жоқ.1963 жылы шыққан фильм бірнеше буынның сүйікті туындысына айналды. Қожа туралы оқиға мектеп өмірін, бала психологиясын және ұстаз бен оқушы арасындағы қарым-қатынасты шынайы көрсете білді.

Тіпті, кей адамдар оның шын есімін білмей, көшеде кездескенде де «Майқанова мұғалім» деп амандасатын болған. Актриса бұған ренжімеген. Керісінше, халықтың есінде қалған образ актер үшін ең үлкен марапат екенін айтқан.

Кинотанушылардың жазуынша, Майқанова мұғалім фильмде қатаң көрінеді. Бірақ көрермен оны жағымсыз кейіпкер ретінде қабылдаған жоқ. Керісінше, өз ісіне жауапкершілікпен қарайтын ұстаз ретінде есте қалды. Мүмкін дәл осы себепті кейіпкер өміршең болды. Арада ондаған жыл өтсе де көрермендер фильмді қайта қарап отырады. Ал Раиса Мұхамедиярованың өзі көпшілік үшін Майқанова мұғалім болып қала берді.

Замандастары Раиса Мұхамедиярованың сұлулығы туралы жиі жазған. Кейбір журналистер мен әріптестері оны тіпті «қазақтың Джина Лоллобриджидасы» деп атаған. Ғабит Мүсіреповтен 37 жас кіші болғанына қарамастан, олар ұзақ жыл бірге өмір сүрді. Жақын араласқан адамдары оның сұлулығын ғана емес, мәдениетін, ұстамдылығын және қарапайым мінезін де ерекше бағалаған.

Қорыта айтқанда, бұл мақалада біз Раиса Мұхамедиярованың өмірі мен шығармашылығының шағын ғана бөлігіне тоқталдық. Оның тағдырында да, өнер жолында да бұдан әлдеқайда күрделі әрі қызықты оқиғалар аз емес. Қазақ киносының қалыптасу кезеңі, шығармашылық орта, Ғабит Мүсіреповпен бірге өткен жылдар, экрандағы және өмірдегі таңдаулар – мұның бәрі жеке зерттеуге лайық тақырыптар.