Шымкентте отбасылық жанжалдар неге азаймай отыр

Шымкентте тұрмыстық зорлық-зомбылық әлеуметтік тұрғыдан ең өзекті мәселелердің бірі болып отыр. Өткен жылы полицияға отбасылық жанжалдар бойынша 7 488 шақырту түскен. Ал жаңа жылдың алғашқы апталарында 500-ден астам өтініш тіркелген. Мамандардың айтуынша, арыздардың басым бөлігі әйелдерден түседі.

– Жанжалдар тек ерлі-зайыптылар арасында емес. Полиция назарына ата-ана мен бала, ене мен келін, сондай-ақ жақын туыстар арасындағы жанжалдар да ілігеді, – деп атап өтеді тәртіп сақшылары.

Полиция дерегінше, агрессия көбіне қызғаныш пен алкоголь қолдану аясында өршиді. Мас күйде тұрмыстық жанжалдар ауызша сөз таласынан шығып, жиі жағдайда күш қолдануға ұласады. Бұл ретте зорлық тек жұбайларға ғана емес, балалар мен қарт ата-аналарға да бағытталады.

– Алкогольдік ішімдіктерді тұтыну көп жағдайда басты факторға айналады. Мас күйдегі азаматтар арасында тұрмыстық жанжал туындап, соңы күш қолданумен аяқталады, – дейді полиция өкілдері.

Құқық қорғау органдары 2024 жылы күшіне енген заңнамалық өзгерістерден кейін тұрмыстық зорлық-зомбылық үшін жаза профилактикалық әңгімемен шектелмейтінін еске салады.

– Тұрмыстық зорлық-зомбылық үшін әкімшілік айыппұл қарастырылмаған. Өтініш түскен сәттен бастап құқық бұзушы дереу ұсталады. Сот шешімімен 15 тәулікке дейін әкімшілік қамау түріндегі жаза тағайындалуы мүмкін, – деп түсіндірді инспекторлар.

Отбасылық-тұрмыстық зорлық-зомбылықпен күрес бөлімі мәліметінше, 2025 жылы осындай құқық бұзушылықтар үшін 820 адам қамауға алынған. Ал 2026 жылдың қаңтар айының толық емес кезеңінде – 72 адам. Отбасылық жанжалдар салдарынан екі адам зардап шеккен.

Психологтардың айтуынша, тұрмыстық зорлық-зомбылықтың жоғары деңгейі жекелеген жанжалдардың нәтижесі емес. Бұл – терең әлеуметтік және психологиялық үдерістердің көрінісі.

Мамандардың пікірінше, алкоголь мен қызғаныш тек салдары ғана, ал негізгі себеп емес. Көп жағдайда жанжалдардың түп-тамырында жылдар бойы қалыптасқан, кейде ұрпақтан-ұрпаққа берілетін мінез-құлық үлгілері жатады.

Кейбір отбасыларда агрессия өз ұстанымын қорғаудың қалыпты тәсілі ретінде қабылданады. Адамдар ашу, қорқыныш немесе күйзелісті сөзбен жеткізе алмай, күш қолдануға жүгінеді. Ал алкоголь ішкі тежеулерді ғана әлсіретеді.

– Алкоголь мен қызғаныш – себеп емес, триггер ғана. Мұндай жанжалдардың негізінде эмоцияны басқару дағдысының жоқтығы, диалог жүргізе алмау және ішкі шиеленіс жатады. Егер отбасында мәселе қысым мен күш арқылы шешілсе, бұл сценарий қайта-қайта қайталана береді, – дейді психолог Марина Ливанова.

Сарапшылар агрессорлардың едәуір бөлігі өзін заң бұзушы ретінде қабылдамайтынын атап өтеді. Олар болған жайтты «әдеттегі ұрыс», «тәрбие» немесе «эмоциялық күйзеліс» деп бағалайды. Сондықтан полицияға жүгіну көбіне жағдай ушығып, қауіпті кезеңге жеткенде ғана орын алады.

Ал зорлық-зомбылық құрбандары қаржылық тәуелділік, қоғамның айыптауынан қорқу немесе «шыдауға болады», «өзгеріп кетеді» деген сенім салдарынан жылдар бойы травмалық ортада өмір сүруі мүмкін.

– Психологиялық көмек пен тәуелділіктермен жұмыс жүргізілмейінше, күштік шаралар қысқа мерзімді нәтиже береді. Адам жазалануы мүмкін, бірақ сол ортаға қайта оралып, ішкі көзқарасын өзгертпесе, бұрынғы сценарийді қайта жалғастырады, – дейді мамандар.

Эксперттердің пікірінше, тұрмыстық зорлық-зомбылықтың алдын алу тек кешенді тәсіл арқылы ғана мүмкін. Бұл – психологиялық оңалту, агрессиямен жұмыс істеу бағдарламалары, жәбірленушілерді қолдау және жанжалды отбасыларды ерте анықтау. Отбасындағы кез келген зорлық фактісі құқықтық бағалауға жатады, ал үнсіздік жағдайды одан әрі ушықтыра түседі.

Айта кетейік, бұған дейін Шымкентте әйел пышақ жарақатынан қаза тапты.