Тәуелсіздік жылдарында төл медицина қалай түледі?

Тірліктің тынысы тоқсан тарау, сексен сала. Сол сексеннің ішіндегі салмақтысы, кейде сиқырлысы – медицина. Дәл осы құрылым өзегі талғандарға үміт отын жағады, екінші өмір сыйлайды. 

Қазақ медицинасы 34 жылда қалай дамыды? Тәуелсіздік жылдарында қандай жетістікке жетті?

Отыз жылдан астам уақытта медицина біршама жетістіктерге қол жеткізді. Сала ардагерлерінің айтуынша, тәуелсіздіктің алғашқы жылдары денсаулық сақтау саласы ауыр кезеңді бастан өткерді. Дәрі-дәрмек, техника тапшылығы қатты сезілді. Елде маман азайып, білікті дәрігерлер дағдарыс салдарынан шетел асып кеткен. 

Серік Кәкенов, сала ардагері:

- 1990-жылдар – денсаулық сақтау саласы үшін дағдарыс кезеңі еді. Қазіргідей техника жоқ, тек қолмен жұмыс істейтінбіз. Табысымыз төмен деңгейде болды. Тек өз ісіне адал, жанашыр мамандар ғана ауыртпалықты арқалап қалды. Қазір жағдай мүлдем басқа. Салаға көп көңіл бөлініп жатыр. Бірақ, бір көңіл көншітпейтін тұсы, ақ халаттыларға деген құрметтің азайғаны. Дәрігерлерден есеп талап етуге тыйым салу керек деп ойлаймын. Олардың басты міндеті – адам өміріне араша түсу. 

Әлия Рыспаева, кардиолог-дәрігер:

- Қазір туа біткен жүрек ақауларына жасалған операциялардың басым бөлігі сәтті өтеді. Мәселен, бұрын миокард инфарктінен өлім-жітім деңгейі өте жоғары болатын. Бүгінде біз небәрі 10–15 минуттың ішінде диагноз қоямыз. Жедел жәрдем қызметі 5–7 минуттың ішінде жылдам жетеді. Бұл да қазіргі жедел медициналық көмектің сапасының артқанын көрсетеді.

Дәл осы сала үзілген талай үмітті жақты. Бүгінде медицина тәуелсіздіктің төртінші онжылдығына қадам басты. Дәрігерлер шекара асып ем іздейтіндер азайғанын айтады. Себебі отандық медицина дерттің қай түрі болсын, емдеуге маманданған. Мәселен, ұлттық ғылыми онкология орталығында жыл басынан бері 6 мыңнан аса адам ем қабылдады.  Оның 70 пайызға жуығы өңірден келген. Кешенде 22 бөлімше бар. Медициналық мекемеге жылына 11 жарым мыңнан аса науқас келеді. 

Әділбек Мұқажанов, Ұлттық ҰҒОО Басқарма төрағасының медициналық қызмет жөніндегі орынбасары:

- Егер 2023 жылы 13 мыңнан астам адам қайтыс болатын болса онкология ауруынан былтырғы жылдың статистикасы бойынша 12 мыңнан аса адам қайтыс болды. 01:12 Ауру мөлшері жылдан жылға Қазақстанда өсіп келе жатыр. Бірақ ол әлемдік тенденция жылдан жылға обыр ауруымен ауыратындардың өсіп келе жатқаны дүниежүзі бойынша. Бір жақсысы өлім-жітім саны Қазақстанда жылдан жылға азайып келе жаттыр. 

Дильназ Тұрғазыева, тілші:

- Бұл — интервенциялық радиология бөлімшесі. Мұнда күн сайын шамамен бес, ал жылына 1200-ге жуық ота жасалады. Хирург арнайы ангиограф аппаратының көмегімен қан тамырлары арқылы ағза ішіне еніп, ісікті дәл анықтайды. Айта кеткен жөн, бұл жоғары дәлдіктегі жабдықтың бағдарламаларын ойластыруға онкологиялық орталық мамандары ат салысып, тәжірибеге енгізген.

Азат Шінәлиев, ҰҒОО ғылым бойынша басқарушы директоры, ангиохирург:

- 2026 жылға жоспарлап отырмыз. Үлкен бір іс болады. Ол ТМД елдерінде тұңғыш енгізіледі. Ол бауыр обырына арналған радиопрепарат. Негізі орталықта радио деген әдістер бәрі енді енгізіліп жатыр. Жоспар бойынша 11 радио фан препарат шығарылады.

Иә, қазір отандық денсаулық сақтау жүйесінің жағдайы әлемдегі көптеген елден көш ілгері. Бүгінде қатерлі ісікке шалдыққандарды емдеуге дәстүрлі әдістерден бөлек, сәулелі терапия және басқа да ем түрлері қолданылады. Қазір осы сәулелік терапия бөлімшесінде жүзге жуық науқас ем алып жатыр. 

Рауан Райымбеков ҰҒОО сәулелік терапия бөлімшесінің меңгерушісі, радиологиялық онколог-дәрігер:

- Бұл сәулелік аппаратқа кез келген науқас жата ала ма? Негізі осы сәулелік емді әр науқасқа ұсынуға болмайды. Бұған медииналық ұсыну керек. Оны бір специалист бере алмайды. Консилиум болу керек. Әріптестер отырып, хирург, психотерапевт, диагност, онкологтар шешімімізді береміз. Алайда 50-60 пайыз онкология науқастарына әулелік терапия керек. 

Бұл заманауи құрылғыда жасанды зерде көмегімен науқасқа кешенді ем жүргізіледі. 

Тәттібек Баяхов, ҚҒОО сәулелік терапия бөлімшесінің радиотерапия технологы:

Ем 15 минуттан жарты сағатқа дейін созылады. Локализацияға байланысты. Науқастың жағдайына байланысты. 15-16 пациент аламыз. Бір науқасқа 30 минуттай кетеді. Ер адамдарда простата, әйел адамдарда жатыр обыры. Көбінесе бұл малый таздың ауруларын емдейтін аппарат саналады. 

Онкологиялық ауруларды емдеуге Үкімет төрт жылға 460 млрд теңге қаржы бөлген. Алдағы уақытта науқастарға протон терапиясы жүргізіле бастайды. Айта кеткен жөн, бұл бюджеттік инвестициялық жоба. Оны жүзеге асыруға халықаралық жетекші компаниялар тартылған. 

Авторлары: Дильназ Тұрғазыева, Абзал Азаматұлы, Ержан Рахманбердиев, Самат Қазанбаев