Ұлттық банк алаяқтықты ерте анықтау үшін жасанды интеллектіні енгізіп жатыр

 Антифрод-орталықтың жұмысы арқасында 2,8 млрд теңге дер кезінде бұғатталды, алаяқтардың әрекетінен зардап шеккен азаматтарға жарты миллиардтан астам теңге қайтарылды.

Антифрод-орталықтың бірыңғай контуры аясында алаяқтық операцияларға қарсы іс-қимыл процесінің негізгі қатысушылары, оның ішінде қаржы нарығының, Бас прокуратура, Ішкі істер министрлігі мен ұялы байланыс операторларының өзара іс-қимылы жолға қойылған.

2025 жылы Ұлттық банк Антифрод-орталықтың функционалын кеңейту және жұмыс тиімділігін арттыру бойынша ауқымды жұмыс жүргізді. Заңнамалық түзетулер пакеті қабылданды. Ол:

зардап шеккендерге бұғатталған ақшаны қайтару процедурасын жеңілдетуді; алаяқтыққа қатысы бар нөмірлерді анықтау үшін Антифрод-орталықты ұялы байланыстың абонент құрылғыларының сәйкестендіру коды дерекқорымен (IMEI-кодтар) және байланыс операторларының базаларымен интеграциялауды, сондай-ақ оларды бұғаттау талаптарын; басқа заңсыз операцияларға қарсы іс-қимыл жасау үшін қосымша мәліметтер базасын қосу арқылы Антифрод-орталықтың функционалдығын кеңейтуді (есірткі саудасы, заңсыз ойын бизнесі және басқалар саласында);

Антифрод-орталықтың дерекқорына енгізілген тұлғалардың қаржылық қызметінің шектеулі тізбесін алу мүмкіндігін (зейнетақы, шәкіртақы, жәрдемақы және жалақы төлеу аясында әлеуметтік төлемдер мен өзге де ақша аударымдарына қол жеткізуді) қамтиды.

Сонымен қатар, Антифрод-орталық платформасының өзара интеграциялық іс-қимылы едәуір кеңейтілді.

— 2025 жылғы тамызда Ұлттық банк пен Бас прокуратура Антифрод-орталықты «Сотқа дейінгі тергеп-тексерудің бірыңғай тізілімі» (Бірыңғай тізілім) ақпараттық жүйесімен интеграциялаудың бірінші кезеңін аяқтады. Бұл құқық бұзушылықтарды тіркеу және құжаттау рәсімін жеңілдетті, Бас прокуратураның заңсыз операцияларды қадағалауын күшейтті, сондай-ақ оқиғаларға жауап беруді жеделдетті. Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігінің ұялы байланыстың абоненттік құрылғыларының сәйкестендіру коды (IMEI-кодтар) дерекқорымен интеграциялау жұмыстары да жүргізіліп жатыр, — делінген хабарламада.

Банктер туралы жаңа заң мен ілеспе заң аясында қаржы нарығындағы алаяқтыққа қарсы күресті күшейтуге және қаржылық қызметтерді тұтынушылардың құқығын қорғауға бағытталған түзетулер қабылданды.

Атап айтқанда, Антифрод-орталыққа қатысушылар аясы кеңейтілді — кредиттік бюролар енгізілді. Олар үшін жеке тұлға бір сағат ішінде екі немесе одан да көп қаржы ұйымына тұтынушылық банктік қарыз немесе микрокредит алуға өтініш берген жағдайлар туралы ақпаратты Антифрод-орталыққа жедел беру міндеті белгіленген.

Бұдан басқа, егер жәбірленушіге төлем немесе аударым жасалған жағдайда ақшаны өтеу міндетімен қаржы және төлем ұйымдарының келесідей жауапкершілігі енгізілді:

бенефициар Антифрод-орталықтың дерекқорында болған кезде оған төлем немесе ақша аудару; алаяқтық фактісі бойынша заңды күшіне енген сот актісі болған кезде ақша жөнелтушіні сәйкестендіру талаптарын бұзғанда.

Ұлттық банк Антифрод-орталықты одан әрі дамыту аясында клиенттің күдікті операцияларын ерте анықтау үшін платформаның аналитикалық әлеуетін дамыту бағытында жұмыс жүріп жатыр. Пилоттық жоба аясында мінез-құлықты талдау және алаяқтық қауіпті болжау үшін жасанды интеллект құралдары пайдаланылады. 

Айта кетелік антифрод жүйелері арқылы 77 миллионнан астам алаяқтық қоңырау бұғатталды.