Ұлттық валюта күні: теңгеге 32 жыл

АСТАНА, 15 қараша – Sputnik. Бүгін Қазақстанда ұлттық валюта күнін атап өтіп жатыр. Осыдан 32 жыл бұрын қазақстандықтар төл теңгесін қолға алды. Ұлттық валюта күнімен бірге қаржыгерлердің мейрамы да тойланады. Sputnik Қазақстан теңгенің тарихына қатысты қызықты деректерді ұсынады.

Тарихи оқиға: төл валюта айналымға енді

1992 жылы 27 тамызда Қазақстанның ұлттық банкі алғашқы теңге купюрасының үлгілерін бекітті. Ертесіне қазақ валютасын өмірге әкелген суретшілер Тимур Сүлейменов, Меңдібай Алин, Ағымсалы Дүзелханов, Қайролла Әбжәлеловтер Англияға аттанды. Дәл осы жылы теңге дизайнындағы портреттер де бекітіліп, Ұлыбританияда басылып шықты.

Келесі жылы жылы 12 қарашада сол кездегі президент Нұрсұлтан Назарбаев "Қазақстан Республикасында ұлттық валюта енгізу туралы" жарлыққа қол қойса, екі күннен кейін Тәуелсіз Қазақстанның төл валютасы айналымға енді. Ал 1997 жылы президент жарлығымен 15 қараша теңгенің айналымға енген күні әрі қаржыгерлер күні болып белгіленді.

"Теңге" атауы "денге" немесе "таньга" сөзінен шыққан. Бұл – орта ғасырдағы түркі күміс монеталарының тарихи атауы. Бұл атауды академик Сауық Тәкежанов ұсынған болатын.

Жүрекке жақын банкнота

Қазақстандықтар теңгенің алғашқы банкноттарын әлі күнге дейін еске алады. "Портреттер" банкнотының бірінші топтамасы:

1 теңге – Әл-Фараби портреті;

3 теңге – Сүйінбай портреті;

5 теңге – Құрманғазы портреті;

10 теңге – Шоқан Уәлиханов портреті;

20 теңге – Абай Құнанбаев портреті;

50 теңге – Әбілқайыр хан портреті;

100 теңге – Абылай хан портреті.

Алғашқы банкноттар Англиядан жеткізілді Ұлттық валютаның алғашқы банкноттары Англияда Harrison&Sons фирмасында басылып шығарылды. Ақша Қазақстанға ұшақтармен жеткізілді, бір апта ішінде 18 рейс орындалды. Ал қағаз тиындар Қазақстанның бағалы қағаздар шығаратын цехте басылды.

Банкнот фабрикасы қалай құрылды

Қазір жинақталған тәжірибе мен көп жылдық тәжірибенің арқасында Алматыдағы Банкнот фабрикасында банкноттарды шығару толық жолға қойылған.

"1995 жылғы 19 мамырда банкнота өндірісіне қажетті база құрылғаннан кейін Банкнот фабрикасы ресми түрде ашылды. Сол жылы 83 миллионнан астам, бір жылдан кейін 104 миллионнан астам банкнота басылды. Ал 1997 жылы Банкнота фабрикасы Қазақстан азаматтарының паспорты мен жеке куәлігін шығара бастады" - дейді Ұлттық банк мамандары.

Ал ұлттық валюта монеталары Қазақстан монета сарайында 1992 жылы Өскемен қаласындағы Үлбі металлургия зауытының базасында құрылған болатын. Монеталардың алғашқы партиясы 1993 жылы шығарылды. Кәсіпорын түсті металдардан, алтыннан және күмістен ұлттық валюта монеталарын шығаруға байланысты Ұлттық банктің тапсырыстарын орындайды.

Теңге банкноттарының ерекшелігі

Бүгінде Қазақстан теңгесі әлемдегі ең жақсы қорғалған валюталардың бірі болып саналады, Мысалы, 20 000 теңгелік банкнота ең жақсы қорғалған банкноталардың қатарына кіреді.

2011 жылдан бастап үш жыл қатарынан қазақстандық банкноттар әлемдегі үздік банкнот деп танылды. 2014 жылы түркі жазуына арналған қазақстандық "КҮЛТЕГІН" естелік банкноты Халықаралық банкнот қауымдастығының (IBNS) нұсқасы бойынша 2013 жылдың үздік банкнотына айналды.

Ал Халықаралық валюта қауымдастығы (IACA) 2007 жылы номиналы 10 мың теңгелік банкнотты әлемдегі ең үздік деп таныды. 2016 жылы 20 мың теңгелік банкнот High Security Printing Europe конференциясында марапат алды.

Жалпы, Қазақстан банкноталары әлем бойынша қорғалу жағынан әрі әдемілік сипатынан халықаралық аренадағы 10-нан астам марапатқа ие болды.

Ұлттық валюта банкноталары ерекше шықырлайтын арнайы қағазға басылған. Егер банкнотаны саусағыңызбен сипап көрсеңіз, рельефті сезіне аласыз. Бұл – арнайы баспа техникасы.

Теңгенің бағамы

Басында ұлттық банк бір теңгені мың сомға бағалаған. Артынан оны 500 сомға дейін түсірді. Ескі ақшаны бес күннің ішінде айырбастап тастады. Ұлттық валюта айналымға шыққанда бір долларға шаққанда бағамы 4,75 теңге болған.

Қазіргі кезде валюта айырбастау пунктерінде бір доллар 529 теңгеден сатылып жатыр.