Жаның әрдайым жеңіл әрі тыныш болуы үшін нені есте сақтау керек: данышпан Омар Хайямның өмірлік кеңесі

Бірақ бір ең маңызды сабақты түсінген жөн. Бұл өмірдегі уақытымыз шектеулі және ол – баға жетпес қазына.

Парсы ақыны әрі данышпаны Омар Хайям осыны терең ұғынған және бізге өмірдің күйбең ағынында жеңілдік пен тыныштық табудың асыл кеңесін қалдырған.

Біз көбіне өмірдің сәттілігін үлкен жетістіктермен өлшейміз: мансап, мерейтой, ірі жеңістер. Алайда өмірдің шынайы сұлулығы, көбіне ұсақ-түйек көріністерде жасырынып жатады. Мысалы, таңғы кофенің хош иісінде, жақын адаммен болған шынайы әңгімеде немесе қабырғаға түскен күн сәулесінде асқан сұлулық бар.

Психологтер  мұны «сәтті сезіну» деп атайды. Яғни, адамның өз өміріндегі ұнамды сәттерге саналы түрде назар аударуы. Зерттеулер көрсеткендей, осындай сәттерді байқап, бағалай білетін адамдар өздерін бақыттырақ сезінеді әрі күйзелісті жеңіл еңсереді. Сырт көзге бұл ұсақ нәрсе сияқты көрінгенімен, шындығында, өмірдің мәні де, тыныштығы да – дәл осы қарапайым сәттерде.

Жеңіл өмір сүрудің тағы бір кілті – бақылауға келмейтін нәрселерді босату. Біз қаншама уақыт пен күшті өзгенің сөзіне, өткен қателіктерге немесе белгісіз болашаққа уайымдап жоғалтамыз. Мұның бәрі – жанды басып тұрған ауыр жүк. Елестетіңізші: сіздің уайымдарыңыз – қолыңыздағы тастар секілді. Енді сол тастарды бір-бірлеп босатыңыз.

Өзіңіздің ықпалыңыз жүретін нәрсеге ғана көңіл бөліңіз: өз әрекеттеріңізге, жағдайға деген көзқарасыңызға және әр сәтті қалай өткеретініңізге. Қалғанының бәрі – сіздің құзырыңыздан тыс.

Мұны еске салатын бір әйгілі «Өз айқышы» туралы аңыз бар. Өмір сынақтарынан шаршаған адам Құдайдан өзінің айқышын (тіршіліктің ауыртпалығын) жеңілірек айқышқа ауыстыруды сұрайды. Сонда Құдай оны үлкен қоймаға алып барады, ол жерде түрлі айқыштар тұр – ауыр, жеңіл, үлкен, әсем, қарапайым. Адам біразын байқап көреді, бірақ ешқайсысы ыңғайлы болмайды. Ақырында ол ең қарапайым, өзіне дәл келетін айқышты таңдайды. Сонда Құдай оған:
– Бұл сенің өз айқышың, – дейді. – Сен осыны бастапқыда-ақ көтеріп жүрген едің.

Аңыздың мәні айқын: әркімнің өз қиындығы бар, ал біз көбіне өзгенің өмірін толық көрмейміз. Біреудің жолы жеңіл көрінуі мүмкін, бірақ бұл – елес қана.

Омар Хайямның даналығы да осы туралы. Ол өмірдің өткінші екенін еске салып, әрбір сәттің қайталанбас екенін айтады. Қуаныш пен махаббатты ертеңге қалдырмау керек. Дәл қазір бағалай біл! Себебі бұл сәт енді ешқашан қайтып келмейді.

Оның әйгілі рубайларының бірі былай дейді:

«Бұл өмірге қайта оралмаспыз,
Достармен дастарқанда қайтадан табылмаспыз.
Ұшып бара жатқан әрбір сәтті ұста,
Ол қайта айналып келмейтін іс!».

Бұл жолдар – уақыттан қорқу жайлы емес, керісінше, оның шектеулілігін түсіне отырып, өмірді толығырақ, шынайырақ, ризашылықпен сүруге шақыру. Нағыз үйлесім мен жан тыныштығының сыры – осында.