Жақып Асанов: Бұл кітап Қазақстанның жаңа дәуірдегі шежіресі

Күнделікті өмірде жаңа реформалар жайлы жиі естиміз. Әрбірін бөлек-бөлек түсініп жатамыз. Оларға пікір айтамыз. Баға береміз. Бірақ таудың түбінде тұрып, оның қандай биік екенін көру не ағаштардың арасында жүріп, тұтас орманды байқау қиын. Сол сияқты әр жаңа шешімнің, реформаның артында тұрған үлкен суретті, толық көріністі, жалпы бағытты аңғара бермейміз. Ал шын мәнінде, саясат, қоғам, экономика - бәрі бір-бірінен ажырамас, тығыз байланысты дүниелер.

Меніңше, бұл еңбектің негізгі миссиясы - соңғы жылдардағы өзгерістерді үзік-үзік оқиға деп емес, өзара ұштасқан біртұтас құбылыс ретінде көрсету. Мәулен Сағатханұлы оқырманға сол ауқымды суретті көрсетіп, ірі шешімдердің түпкі себептерін дәл түсіндіреді. Сондықтан бұл туынды реформалардың жай ғана тізімі емес. Бұл - Қазақстанның жаңа дәуірдегі шежіресі, мемлекетіміздің заманауи генезисі десек те болады. Мұнда Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаевтың елімізді өркендетуге бағытталған стратегиялық даму курсы жан-жақты талданған. Автор елде болып жатқан терең өзгерістердің ішкі логикасын жеткізеді. Кітаптың басты құндылығы, менің ойымша, осында сияқты.

Кітаптың тағы бір қыры. Бүгінде әлем жылдам өзгеріп келеді. Технология дамып жатыр. Экономика өзгеріп жатыр. Адамдардың да талабы өсуде. Кеше дұрыс деген нәрсе бүгін жарамай қалып жатыр. Осындай аласапыран заманда әр ел өз даму моделін табуға тиіс. Бұл - жай таңдау емес. Бұл - ұлт келешегіне қатысты мәселе.

Бұл еңбекте Қазақстан сыртқы жағдайға жалтақтап, тек бейімделіп отырған ел емес, керісінше, өз жолын, өз бағытын өз еркімен тауып жатқан дербес мемлекет ретінде көрсетілген.

Туынды дәл осы ізденістің мәнін түсіндіреді. Әр стратегиялық таңдаудың астарын ашып, неге дәл қазір, неге дәл осындай қадамдар жасалып жатқанына жауап береді.

Жалпы бұл кітапта көтерілген маңызды мәселелер аз емес. Соның ішінде әділеттілік тақырыбын бөлек айтсам. Өмірімнің көп бөлігі құқық қорғау мен сотта өтті. Қоғамның әділеттілікке деген шөлін жақсы түсінемін.

Кітапта Мемлекет басшысының осы бағыттағы реформаларына көп мән берілген. Өйткені мұндай өзгерістер көбінесе қарсылыққа 2 тап болады. Адамдар да, жүйелер де үйренген, өзіне «ыңғайлы» жолмен жүргенді жөн көреді. Өзгеріске қарсы тұрады. Мәулен Сағатханұлының осы ойлары бойынша бір-екі мысал келтірсем.

Жеті жыл бұрын соттағы ақтау үкімдері тек ауыр қылмыстар бойынша бірден 12 есе өсіп, жылына 20-дан 250 адамға жетті. Кейбір құқық қорғау органдарының басшыларына бұл ұнамады. Сонда не істеді? Мемлекет басшысына барып, бізді қызметтен алуды сұрады. Ештеңе шықпаған соң амалсыз басқа қадамға көшті. Сапасыз істер соттан өтпейтініне көздері жеткен соң негізсіз айыптарды тергеу кезінде өздері қысқартуға мәжбүр болды.

Бұрын сотқа жылына 65 мың адамға қатысты қылмыстық іс жіберілетін болса, қысқа уақытта сол 2 есе азайып, 30 мыңға түсіп кетті. Ең қызығы, қылмыс деңгейі соншама азаймаса да. Бұл - кітапта айтылған трансформацияның бір-ақ мысалы.

Тап сол сияқты жақында ғана 5 жылдығы жоғары деңгейде атап өтілген Әкімшілік рәсімдік-процестік кодекске де (АППК) да қарсылық зор болды. Өйткені ол азаматтардың құқығын күшейтіп, мемлекеттік органдардың билігін шектеуді көздеді. Мемлекеттік органдарға бұл жақпады. Бірақ Мемлекет басшысы АППК қабылдансын деп шешім қабылдады. Соның арқасында азаматтар әділдікті сезіне бастады. Кітапта дәл айтылғандай, халықтың сенімі болған жерде қоғам да, мемлекет те күшейеді. Қоғам «антиосал» болып, кез-келген дағдарысқа қарсы тұра алатын берік жүйеге айналады. Бұл -  кітап авторының осы еңбектегі негізгі тезистерінің бірі деп ойлаймын.

Меніңше, бұл еңбек тағы үш маңызды ой қозғайды.

Біріншіден, біз кез-келген реформаның нәтижесін тез көргіміз келеді. Бірақ оған уақыт керек. Кітап осы ақиқатты еске салады.

Екіншіден, реформа тек биліктің ісі емес. Ол әр адамның ықыласы мен санасына байланысты. Себебі, күшті мемлекет тек қана қуатты қоғаммен бірге қаланады.

Үшіншіден, бұл туынды жастарға, мемлекеттік қызметшілерге, бизнеске пайдалы құрал. Ол билік туралы ғана емес. Ол еліміз туралы, адамдар мен болашағымыз туралы өте терең кітап.

Мәулен Сағатханұлын да, оқырмандарды да жаңа еңбектің жарық көруімен құттықтаймын. Кітаптың ғұмыры ұзақ болып, ел игілігіне қызмет ете берсін деп тілеймін!