Жетіқараны неге Жітіқара деп жүрміз?

Ертеден Жетіқара деген атпен белгілі, баспа бетінде осылай жазылып та келе жатқан жер атауының тәуелсіздік жылдары аяқ астынан «Жітіқара» болып өзгертіле салғаны жөн-жобасыз, тіпті ел, жер тарихына қиянат екенін баяндағалы отырмыз.

Жер атауын бұрмалаушы­лар­дың пікірінше, «Ескіде елге қадірлі бір ақсақал: «Әй, дұрыстап қара!», «Жіті қара» депті. Сол сөз халық санасына соншалықты сіңіп, жер атауына айналып кеткен-мыс. Тіпті ақылға сыймайды. Оның үстіне, «Жіті» үстеу сөз ғой, қимылдың сынын білдіреді. Жер атауларының жасалу тарихында үстеу сөз атымен жоқ, мүлде кездеспейді. Жер-су атауы көбіне-көп сан есім мен зат есімнің (Жетісай, Жетісу, Жетібай, Үштөбе, Үшарал), сын есім мен зат есімнің (Меңдіқара, Қарамеңді) тіркесінен жасалады. Атжарған, Қалмаққырылған, Түйесойған тәрізді мекен атаулары­ның құ­рамындағы етістіктің өзі есімше жұр­нағы арқылы атау мәнге ие болып кеткен.

 Ал үстеу сөз бен бұйрық райдағы етістіктен жасалған «Жіті қара!» тіркесін бүтіндей бір өңірге, ауданға телу мүлде ақыл­ға қонбайды. «Жіті қара!» деп кім­ге бұйырып тұрмыз? Тауға ма, елге ме? Қай­да қарауымыз керек? Кім түсіндіреді?...

«Жітіқараның авторлары былай дейді: «Ол кездегі жаугершілік заманда төбенің басына шыққан адам 40–50 шақырымға дейін анық көре алатын болған. Күзетке барғандар тау төбесінен орын алатын. Ақсақалдар оларға «Алысқа жіті қараңдар» дейді екен».

Мен – осы Жайылма, Жітіқара өңірінің төл тумасымын. Халқыммен бірге өмір кешіп келе жатқаныма бір ғасырдан асып барады. «Таудың төбесіне шықтым деген бір жанды естімедім. Таудың биіктігі жарты шақырымға жуық. Сонда жаңағы «таудың төбесінен орын алған күзетшілер» хабарды қалай жеткізеді? Таудың басына атпен шыға алмайды, даусың жетпейді. Ал қалың жауды көрген екен. Тау басынан тырбанып жерге түскенше, жаңағы жау елді шауып та кетпей ме?

Яғни «Жітіқара» – еш қисынға келмейтін атау! Оның үстіне, елдің тілге жүйрік ақылды ақсақалы «Алысқа жіті қара!» деп анайы сөйлемес еді. Жайдары жатық қазақы тілмен «Жан-жақтарыңа жете көз салып отырыңдар, сақ болыңдар» демес пе еді? Сондықтан мойнымда қарыз болып кетпесін, жүзден асып отырған шағымда осы мәселеге жауапты азаматтардан менің туған жерімнің тарихи атауын қалпына келтіріп, Жетіқара деген дұрыс атауын орнықтырып беруді сұраймын.

Қасымхан Алдабергенов,

соғыс ардагері

Қостанай облысы 

Соңғы жаңалықтар

Бағзыдан жеткен балбал тас

Жәдігер • Бүгін, 09:00

Тарихи ескерткіштер қорғауға зәру

Мәселе • Бүгін, 08:58

Шашубайдың тамы

Әдебиет • Бүгін, 08:55

Халық мұғалімі

Зерде • Бүгін, 08:52

Парасат биігіндегі ғұмыр

Тұлға • Бүгін, 08:50

«Айқаптағы» Мағжан өлеңдері

Әдебиет • Бүгін, 08:48

Сөз сайысындағы сатира

Мирас • Бүгін, 08:45

Қылқаламдағы қала тынысы

Көрме • Бүгін, 08:43

Құқықтық сауатты арттыратын алаң

Заң мен Тәртіп • Бүгін, 08:40

Сана тазармай, дала тазармайды

Қоғам • Бүгін, 08:38

Қажымұқан туралы тұңғыш драма

Театр • Бүгін, 08:35

Қамкөңіл жандарды қолдаған еріктілер

Қоғам • Бүгін, 08:33

Нейрохирургия: бүгіні мен болашағы

Медицина • Бүгін, 08:30

Тайм-менеджмент және талапты студент

Жастар • Бүгін, 08:27

Үш айда 32 адам қаза тапты

Қоғам • Бүгін, 08:25

Барлық жаңалықтар