Жоғары білім табыстың кепілі ме?

Фото: Ерлан Омар/egemen.kz

2025 жылғы статистикалық мəліметтерге сүйенсек, аула сыпырушылардың табысы олардың еңбек ететін саласына байланысты айтарлықтай өзгереді. Мысалы, мемлекеттік мекемелердегі аула сыпырушылардың орташа жалақысы шамамен 121 мың теңгені құраса, кен өндіру саласында еңбек ететін қызметкерлердің табысы 347 мың теңгеге дейін жеткен. Ал өндірістік нысандар мен құрылыс алаңдарындағы кейбір тазалық қызметкерлерінің жалақысы 490 мың теңгеге жуықтаған.

Мұндай айырмашылықтың негізгі себебі – еңбек нарығындағы сұраныс. Өндіріс орындары мен кеніштерде жұмыс жағдайы ауыр, денсаулыққа зиянды əрі кадр тапшылығы жоғары болғандықтан, жұмыс берушілер қызметкерлерді ұстап қалу үшін жоғары жалақы ұсынуға мəжбүр.

Жалақым жоғары, қолға тигенде неге аз?

Ал қоғамның дамуына тікелей əсер ететін мұғалімдер, зертханашылар, экологтар, инженерлер мен заңгерлердің кейбір санаттары бұдан əлдеқайда төмен жалақы алады. Мəселен, бастауыш сынып мұғалімдерінің ең төменгі жалақысы 107 мың теңгені құраған. Сонымен қатар кейбір зертханашылар мен ғылыми қызметкерлердің айлығы 150-200 мың теңге көлемінде болған.

Бұл жағдай еңбек нарығындағы тағы бір маңызды мəселені көрсетеді. Жалақы көлемі əрқашан маманның біліміне немесе қоғам алдындағы жауапкершілігіне қарай белгіленбейді. Көп жағдайда ол нақты саладағы кадр тапшылығына, жұмыс жағдайына жəне қаржыландыру көзіне тəуелді болады. Жеке секторда еңбек нарығының заңдары басым болса, білім беру мен ғылым саласындағы көптеген мекемелер мемлекеттік бюджет есебінен қаржыландырылады.

Қазақстанда ең төменгі жалақы мөлшері өсуі мүмкін

Сарапшылардың пікірінше, бұл жерде аула сыпырушылардың жоғары жалақысын сынға алу орынсыз. Керісінше, олардың еңбегі қоғам үшін аса маңызды. Тазалық болмаса, жайлы орта қалыптаспайды. Мəселе – басқа маңызды мамандардың еңбегінің лайықты деңгейде бағаланбауында. Əсіресе білім беру мен ғылым саласындағы жалақы мəселесі өзекті болып отыр. 

Гауһар ОРАЗҒАЛИЕВА

ЕҰУ студенті