​Жұмыс берушілер 8 маусымнан бастап кімдерді штатқа алуға міндетті: заңсыз АҚС келісімшартының 4 белгісі

ашық дереккөзден алынған көрнекі сурет

2026 жылғы 8 маусымнан бастап Қазақстанда Еңбек кодексіне енгізілген қатаң түзетулер күшіне енеді. Бұл түзетулер іс жүзінде жұмыс берушілер арасында танымал салықты оңтайландыру схемасын заңнан тыс қалдырады. Компанияларға енді штаттық және кеңсе қызметкерлерін азаматтық-құқықтық сипаттағы (АҚС) келісімшарттармен ресімдеуге тікелей тыйым салынады, деп хабарлайды Lada.kz.

Жаңа нормалар еңбеккердің құқығын қорғауға бағытталған резонансты заң аясында қолданысқа енгізіліп жатыр. Көптеген компания салықты толық көлемде төлемеу үшін жылдар бойы АҚС (ГПХ) келісімшартын пайдаланып келді. Алайда, қатардағы қазақстандықтар үшін мұндай «үнемдеу» мүлдем құқықсыздыққа әкеп соқтырды: олар ақылы еңбек демалысынсыз, аурып қалуына байланысты демалысынсыз (больничный), декреттік төлемдерсіз және жұмыстан шыққан кездегі өтемақысыз қалды. Енді бұл тәжірибе үшін бизнес өкілдері қатаң жазаланады.

Негізгі жаңалық: Осыдан былай қызметкерге штаттық жұмысшы болғанын дәлелдеу үшін жұмыс берушімен жылдар бойы соттасудың қажеті жоқ. Егер құжаттан еңбек қатынастарының ең құрығанда бір белгісі табылса, еңбек инспекциясының тексеру дерегі бойынша АҚС келісімшартын толыққанды еңбек шартына автоматты түрде қайта жасалады.

АҚС келісімшарты заңсыз деп танылатын 4 белгі:

«Келісімшарт бойынша» жұмыс істейтін қазақстандықтар мен кадр қызметтері құжаттарды шұғыл түрде тексеріп шыққаны жөн. Егер мына белгілер бар болса, келісімшарт міндетті түрде заңсыз деп танылады:

Бір реттік нәтиженің орнына тұрақты жұмыс. Адам нақты бір реттік тапсырма үшін (мысалы, жөндеу жұмыстарын жүргізу) жалданып отырған жоқ, ол лауазым бойынша жүйелі түрде күнделікті жұмысты орындайды.

Қатаң график. Қызметкерден сағат 9:00-ден 18:00-ге дейін кеңседе болу және ішкі тәртіпке бағыну талап етіледі.

Тұрақты айлық (оклад). Нақты атқарылған жұмыс көлемін өткізгені үшін емес, айдың белгілі бір күндерінде тіркелген (фиксацияланған) соманың төленуі.

Мерзімсіз сипат. Келісімшарт үнемі ұзартылып отырады және іс жүзінде жылдарға созылады.

Бизнеске арналған тұзақ: айыппұлдар мен жасырын миллиондар

Заңды елемеуді жөн көрген жұмыс берушілер үшін ҚР ӘҚБтК-нің 86-бабы бойынша айыппұл қарастырылған. Сома АЕК-ке (2026 жылы 4 325 теңге) байланысты және кәсіпорынның ауқымына қарай белгіленеді:

Кәсіпкерлік субъектілері үшін: 30-дан 150 АЕК-ке дейін (129 750-ден 648 750 теңгеге дейін) айыппұл.

Бір жыл ішінде қайталанған жағдайда сома екі еселенеді — 1 297 000 теңгеге дейін жетеді.

Алайда, айыппұл — бұл айсбергтің тек ұшы ғана. Бизнес үшін басты қаржылық қауіп басқада жатыр: келісімшарт мәжбүрлі түрде қайта біліктіленген кезде инспекторлар жұмыс берушіні қызметкердің бүкіл жұмыс істеген кезеңі үшін өткен мерзіммен (задним числом) барлық жасырын салықтар мен аударымдарды төлеуге міндеттейді. Бұған әлеуметтік салық (6%), МЗЖ (ОПВ), әлеуметтік аударымдар және өткендегі барлық «пайдаланылмаған» демалыстар үшін өтемақылар кіреді. Нәтижесінде, компанияның нақты шығыны айыппұлдың өзінен ондаған есе асып кетуі мүмкін.

Кімдерге уайымдаудың қажеті жоқ?

Түзетулер АҚС-қа толықтай тыйым салуды білдірмейді. Келісімшарттар нақты фрилансерлер, тәуелсіз сарапшылар және жобалық мердігерлер үшін мүлдем заңды болып қала береді.

Егер сіз бір ғана логотип әзірлеу үшін дизайнерді немесе бір ғана сот процесі үшін заңгерді жалдасаңыз — бұл заңды АҚС болып табылады. Мұндай жағдайда орындаушы қай жерде және қашан жұмыс істейтінін өзі шешеді, ал тапсырыс беруші қабылдау-тапсыру актісі бойынша қатаң түрде дайын нәтиже үшін төлейді.

Дәл қазір не істеу керек? Кәсіпкерлерге 8 маусымға дейін келісімшарттарға шұғыл аудит жүргізіп, тұрақты орындаушыларды ресми штатқа ауыстыру ұсынылады. Барлық жаңа еңбек шарттары 5 жұмыс күні ішінде ЕҚЖБ (ЕСУТД - Enbek.kz) жүйесінде міндетті түрде тіркелуі тиіс екенін есте ұстаған жөн.

Бүгін, 11:29