Жылдар өткен сайын уақыттың тез өтетіндей сезілуінің себебі анықталды

Ғалымдар бұл құбылысты адамның жасына, есте сақтау қабілетіне және күнделікті өміріндегі өзгерістерге байланысты түсіндіреді, – деп хабарлайды Aikyn.kz сайты.

Адамның уақытты қабылдауы сағаттың жүруіне ғана тәуелді емес. Ми өткен кезеңді бағалағанда сол уақыт ішінде болған оқиғалар мен есте қалған әсерлерге сүйенеді. Сондықтан оқиғаларға толы кезең ұзаққа созылғандай көрінуі мүмкін.

Балалық шақта адам көптеген нәрсені алғаш рет көреді. Жаңа адамдармен танысады, бұрын болмаған жағдайларды бастан өткереді, түрлі дағдыларды меңгереді. Мұндай әсерлер есте көбірек сақталады. Ал ересек адамның күнделікті тіршілігі көбіне қайталанатын әрекеттерден тұрады.

Мәселен, адам күн сайын бір уақытта оянып, жұмысқа барып, кешке үйіне қайтса, бірнеше аптадан кейін сол күндердің бір-бірінен айырмашылығын ажыратуы қиын болуы мүмкін. Өйткені есте қалған ерекше оқиғалар аз болады.

Психологтардың түсіндіруінше, уақыттың тез өткендей сезілуіне осы ерекшелік әсер етуі ықтимал.

Жаңа зерттеу уақытты қабылдау туралы не көрсетті?

2026 жылы Memory & Cognition ғылыми журналында жарияланған зерттеуге 20 мен 91 жас аралығындағы 120 адам қатысқан. Ғалымдар олардың соңғы бір жыл мен он жылды қалай қабылдайтынын, өткен оқиғаларды қаншалықты жақсы есте сақтайтынын және есте сақтау қабілетін зерттеген.

Нәтижесінде жасы үлкен қатысушылар соңғы он жылды тез өткендей қабылдайтыны анықталған. Бірақ бұл сезім олардың өмірінде есте қаларлық оқиғалардың аз болуымен тікелей байланысты емес. Зерттеушілер уақыттың жылдам өткендей сезілуі жаңа ақпаратты есте сақтау қабілетінің жас ұлғайған сайын өзгеруімен байланысты болуы мүмкін деген қорытындыға келген. Дегенмен зерттеу бұл құбылыстың нақты себебін түпкілікті анықтамайды. 

Уақытты қабылдауға адамның қаншалықты бос еместігі де әсер етеді. Бұған дейін 868 адам қатысқан зерттеуде уақыт тапшылығын жиі сезінетін адамдар күндер мен айлардың тез өтетінін көбірек айтқан. Ал жас ерекшелігінің айқын әсері негізінен соңғы он жылды бағалағанда байқалған.

Уақытты баяулатуға бола ма?

Ғалымдардың пікірінше, жаңа нәрселерді үйрену, бұрын болмаған әсерлер алу және күнделікті тіршілікті түрлендіру адамның уақытты қабылдауына ықпал етуі мүмкін. Мысалы, жаңа жерге саяхаттау немесе бұрын айналыспаған іспен шұғылдану есте қаларлық оқиғаларды көбейтеді.

Бірақ мұндай әрекеттер уақытты міндетті түрде баяу сезіндіреді деп айтуға ғылыми негіз жеткіліксіз. 2026 жылы жарияланған тағы бір ғылыми шолуда адамның өмірі қаншалықты жылдам өтіп жатқандай сезілетініне естеліктермен қатар эмоциялар, жеке мақсаттар және бастан өткерген оқиғалардың маңызы әсер ететіні айтылған. 

Осылайша, уақыттың есейген сайын жылдам өткендей сезілуі көп адамға таныс болғанымен, оның жалғыз себебі жоқ. Ғалымдар бұл құбылысты есте сақтау, жас ерекшелігі және адамның өмір салтымен байланыстырып зерттеуді жалғастырып жатыр.