Шаштың көп түсуі ағзадағы қандай өзгерістерден хабар беретіні мәлім болды

Шаштың шамадан тыс түсуі тек дұрыс күтім жасамаудан немесе сапасыз сусабын қолданудан болмайды. Оның себебі ағзадағы темір тапшылығы, гормондық өзгерістер, ұзаққа созылған күйзеліс және кейбір аурулар болуы мүмкін. Дәрігерлер шаштың сиреуіне әсер ететін факторларды анықтамай тұрып, түрлі дәрумендер мен косметикалық құралдарды қолдану әрдайым нәтиже бермейтінін ескертеді.

Америкалық дерматология академиясының мәліметінше, адам күніне шамамен 50-100 тал шаш жоғалтады. Бұл – шаштың табиғи жаңару үдерісі. Әр шаш талшығының өсу, тынығу және түсу кезеңдері бар. Бірақ шаш бұрынғыдан айтарлықтай көп түсіп, тарақта немесе жуынғаннан кейін көптеп қалып жатса, оның себебіне назар аударған жөн. Әсіресе, шаштың жалпы көлемі азайып, бас терісі көріне бастаса, бұл қалыпты жаңару үдерісінен бөлек мәселенің белгісі болуы мүмкін.

Шаштың көп түсуіне ықпал ететін себептердің бірі – темір тапшылығы. Темір ағзадағы жасушаларды оттегімен қамтамасыз етуге қатысады. Оның жетіспеуі шаштың өсуіне кері әсер етуі мүмкін. Мұндай жағдай әсіресе етеккір кезінде көп қан жоғалтатын әйелдерде, босанғаннан кейін және дұрыс тамақтанбаған адамдарда кездеседі. Шаштың түсуі қалқанша без жұмысының бұзылуымен де байланысты болуы мүмкін. Бұл без ағзадағы зат алмасуды реттейтін гормондар бөледі. Гормондар мөлшері қалыптан ауытқыса, шаштың өсу кезеңі өзгеріп, оның сиреуі байқалуы ықтимал.

Тағы бір маңызды себеп – күйзеліс. Адам ауыр сырқаттанғанда, дене қызуы қатты көтерілгенде, операция жасатқанда немесе ұзақ уақыт психологиялық қысымда жүргенде шаштың өсу кезеңі бұзылуы мүмкін. Мұндай жағдайда шаш бірден емес, көбіне екі-үш айдан кейін көптеп түсе бастайды. Медицинада бұл құбылыс телогендік шаш түсуі деп аталады. Оның ерекшелігі – шаштың белгілі бір бөлігі бір мезгілде тынығу кезеңіне өтіп, кейін түсе бастайды. Көп жағдайда себеп жойылғаннан кейін шаштың өсуі біртіндеп қалпына келеді.

Әйелдерде шаштың көп түсуі жүктілік пен босанудан кейінгі гормондық өзгерістерге де байланысты. Жүктілік кезінде эстроген гормонының деңгейі жоғарылап, шаштың өсу кезеңі ұзарады. Соның нәтижесінде көптеген әйелдің шашы қалыңдай түседі. Босанғаннан кейін эстроген деңгейі төмендеп, бұрын түспей қалған шаш талшықтары біртіндеп түсе бастайды. Бұл құбылыс көбіне босанғаннан кейінгі екінші немесе үшінші айда байқалады. Төртінші айда шаштың түсуі күшеюі мүмкін. Америкалық дерматология академиясының мәліметінше, көп жағдайда шаштың өсуі біртіндеп қалпына келеді. Әйелдердің басым бөлігінде бала бір жасқа толғанша шаш бұрынғы қалыңдығына жақындайды. Егер шаштың түсуі ұзаққа созылса, басқа себептерді де тексеру қажет.

Шаштың түсуіне тұқым қуалайтын ерекшеліктер де әсер етеді. Мұндай жағдайда шаш бірден көптеп түспей, жылдар бойы біртіндеп сиреуі мүмкін. Ер адамдарда көбіне маңдай тұсындағы шаштың шегінуі немесе төбе бөлігінің сиреуі байқалады. Әйелдерде шаштың жалпы көлемі азайып, әсіресе бастың жоғарғы бөлігінде сиреу байқалуы мүмкін. Бұдан бөлек, шаштың белгілі бір жерде дөңгелек болып түсуі иммундық жүйенің шаш түбірлеріне әсер етуімен байланысты болуы ықтимал. Мұндай жағдай ошақты алопеция деп аталады. Дәрігерлер шаштың біркелкі сиреуі мен белгілі бір аймақта ғана түсуінің себептері әртүрлі болуы мүмкін екенін ескертеді. Сондықтан емдеу тәсілі де нақты диагнозға байланысты таңдалады.

Шаштың түсуіне қарсы сатылатын дәрумендер мен тағамдық қоспалардың бәрі бірдей тиімді емес. Әсіресе, шашты өсіруге арналған биотиннің пайдасы туралы ғылыми дәлелдер шектеулі. 2024 жылы жарияланған ғылыми шолуда биотиннің шаш өсуіне әсерін бағалаған зерттеулер қарастырылған. Соның ішінде плацебомен салыстырылған сапалы зерттеуде биотин қабылдаған адамдардың шаш өсуінде айтарлықтай артықшылық анықталмаған. 2026 жылғы тамызда Cleveland Clinic дерматологы Чеяна Ранасингхе де дұрыс тамақтанатын адамдарда биотин тапшылығы сирек кездесетінін түсіндірді. Оның айтуынша, биотин қабылдаған және қабылдамаған адамдардың шаш өсуі арасында статистикалық тұрғыдан маңызды айырмашылық анықталмаған. Дегенмен ағзада темір, мырыш немесе басқа қоректік заттардың тапшылығы болса, оны толықтыру шаштың қалпына келуіне көмектесуі мүмкін. Сондықтан мамандар дәрумендерді талдау нәтижесіне сүйеніп қабылдауға кеңес береді.

Шаштың түсуі бірнеше апта немесе ай бойы жалғасса, дерматологқа қаралған дұрыс. Дәрігер шаштың қалай сиреп жатқанын, бас терісінің жағдайын және адамның бұрын қандай аурулармен ауырғанын анықтайды. Қажет болған жағдайда жалпы қан талдауы, ағзадағы темір қорын көрсететін ферритин және қалқанша без қызметін бағалайтын ТТГ талдауы тағайындалуы мүмкін. Басқа дәрумендер мен гормондарды тексеру қажеттілігі адамның белгілеріне қарай шешіледі. Егер шаштың түсуімен қатар қатты шаршау, әлсіздік, салмақтың өзгеруі немесе басқа белгілер байқалса, дәрігерге бұл туралы да айту қажет.

Мамандар шашты емдеудің тиімділігі ең алдымен оның түсу себебін дұрыс анықтауға байланысты екенін атап өтеді. Бір жағдайда тамақтануды түзету жеткілікті болса, екінші жағдайда гормондық бұзылысты немесе басқа ауруды емдеу қажет болуы мүмкін. Шаштың көп түсуі әрдайым қауіпті аурудың белгісі емес. Кейде бұл ағзаның күйзеліске, босануға немесе сырқаттан кейінгі қалпына келу кезеңіне берген уақытша жауабы болады. Бірақ шаштың сиреуі күшейіп, ұзаққа созылса, оның себебін анықтау маңызды.