Депутат сел қаупі бар өңірлерді заманауи жабдықтармен қамтамасыз етуді сұрады

- Қазақстанның таулы аймақтарында сел қауіпсіздігін және төтенше жағдайлардың алдын алу жүйесінің дайындығын қамтамасыз ету жүйелі жұмысты қажет етеді. Төтенше жағдайлар министрлігінің ақпаратын талдау кезінде Үкіметтің шұғыл назарын аударатын бірқатар мәселе мен кедергілер анықталды. 2021 және 2025 жылдар аралығында территориямызда 17 сел оқиғасы тіркелді. Олардың барлығы залалсыз, «минималды әсер» санатында танылды. Табиғи қауіп-қатердің басты себебі ретінде қарқынды жауын-шашын деп көрсетіледі. Ал, ұсынылған деректер жалпыланған ақпаратты қамтиды. Тәуекелдер ықтималдығы, елді мекендердің осалдығы немесе өзге болжамдар жасауға қажетті егжей-тегжейлі ақпарат жоқ, - деді Ә. Мутәлі.

Оның айтуынша, инженерлік қорғанысты қамтамасыз ететін инфрақұрылым жасақтау қарқыны да алаңдатады. Соңғы жылдары тек бір ғана ірі жоба аяқталды — Алматыдағы «Аюсай» селге қарсы бөгеті. Бұл Алматы, Жетісу және Жамбыл облыстарын қоса алғанда, басқа селге бейім аймақтардағы ықтимал қауіптердің ауқымына сәйкес келмейді.

- Цифрландыруға келсек, «Қазақстан Ғарыш Сапары» геоақпараттық қызмет көрсетеді, сондай-ақ жергілікті мониторинг жүйелері іске қосылған. Олардан басқа елде жасанды интеллекттіні пайдаланатын толыққанды алдын ала болжау, сенсорлық деректерді сараптама модельдермен біріктіру және үлкен деректер жиынтығын өңдейтін жүйелер жетіспейді. Жобалар ауқымы шектеулі және негізінен Алматы қаласын қамтиды. Сонымен қатар, кейбір сенсорлар маусымаралық кезеңде істен шығарылады, бұл үздіксіз бақылау деңгейін едәуір төмендетіп отыр, - деді депутат.

Оның сөзіне қарағанда, селден қорғауға жүйелі қаржыландырудың жетіспеушілігі де анықталды: кейінгі жылдары мемлекеттік бағдарламалар мен жобаларға мақсатты бюджеттік қаражат бөлінген жоқ. «Mass Alert» жүйесі сияқты заманауи құралдарды енгізу кезең-кезеңімен жүзеге асырылып келеді және селге бейім барлық аймақты қамтымайды, ал болжау жүйелерімен интеграция әлсіз.

- Осыған байланысты Үкіметке сел қауіпсіздігі бойынша бірыңғай мемлекеттік бағдарламаны әзірлеп және бекітуді, сел қаупі жоғары аймақтарда қорғаныс құрылыстарының жеткіліксіз салыну себептеріне аудит жүргізу және төтенше жағдайлар кезіндегі ықтимал залалдың жаңартылған есебімен қамтамасыз етуді ұсынамын. Мұнымен қоса, су тасқыны мен сел қаупі бар барлық ауданда халықты төтенше жағдайлар туралы заманауи ескерту жүйелерімен 100% қамтамасыз етудің нақты мерзімдерін белгілеуді сұраймын. Сонымен қатар, қарапайым мониторингтен жасанды интеллектіге негізделген болжау жүйелерін толық енгізуге және барлық сенсорлық деректі бірыңғай аналитикалық платформаға біріктіруге сапалы көшуді қамтамасыз ету керек, - деді Әбутәліп Мутәлі.

Айта кетейік, ТЖМ Алматыдағы жер сілкінісінен кейін сел қаупі бар учаскелерді тексерді.