Экономикадағы әрбір алтыншы теңге көзден таса қалуда . Сарапшы экономиканың бақыланбайтын тұстарын атады

Ол бірінші жағдайға өңірлер арасындағы жан басына шаққандағы экономика көлемі бойынша әлі де өте үлкен алшақтықты жатқызады.

"Екіншіден еліміздің ЖІӨ-нің 15,69%-ы бақыланбайтын экономикаға тиесілі. ЖІӨ көлеміне шаққанда бұл шамамен 25 триллион теңгені құрайды. Бір жыл ішінде оның үлесі 1,02 пайыздық тармаққа қысқарды. 15,69% нені білдіреді және оны неліктен жай ғана "көлеңкелі" деп атауға болмайды? Бақыланбайтын экономика мен көлеңкелі экономика толықтай синоним емес. Сондықтан Қазақстанда 25 триллион теңгелік "заңсыз экономика" бар деп тұжырымдау қате болар еді. Мұнда әдеттегі статистикалық бақылаулармен толық қамту мүмкін емес және бағалау үшін арнайы әдістер қолданылатын қызмет түрлері туралы айтылып отыр. Басқаша айтқанда, бұл көлемдер ЖІӨ-ні есептеу кезінде ескеріліп қойған, бірақ оның бақыланбайтын бөлігіне жатады", - дейді экономист Руслан Сұлтанов.

Дегенмен, оның айтуынша, бұл ауқымның шынымен де маңызды екені анық. ЖІӨ 159,6 триллион теңге болғанда, бір пайыздық тармақ шамамен 1,6 триллион теңгелік экономикалық белсенділікке сәйкес келеді.

"Сондықтан бақыланбайтын экономика үлесінің бір жыл ішінде 1,02 пайыздық тармаққа төмендеуі жеке назар аударуға лайық", - дейді сарапшы.

Алматы мен Астана бірден екі экономика бойынша көш бастап тұр

ЖІӨ-дегі бақыланбайтын экономиканың ең үлкен үлесі мына өңірлерге тиесілі:

Алматы – 3,78%;Астана – 2,52%;Түркістан облысы – 0,95%.Тізімнің екінші ұшында тұрғандар:Ұлытау – 0,10%;Абай облысы – 0,30%;Солтүстік Қазақстан облысы – 0,35%.

"Бұл жерден Алматы мен Астана елдегі ең "көлеңкелі" өңірлер деген қате қорытынды шығаруға болмайды. Алайда Алматы мен Астана – Қазақстандағы ең ірі екі қалалық экономика. Алматы еліміздің ЖІӨ-нің 22,7%-ын, ал Астана 12,3%-ын қамтиды. Бұл – Қазақстан экономикасының 35%-ы. Егер бұған 10,4% үлесі бар Атырау облысын қоссақ, бар болғаны үш өңір ЖІӨ-нің 45,4%-ын қалыптастырады. Сондықтан Алматы мен Астананың бақыланбайтын экономикадағы жоғары үлесі олардың экономикасының жалпы ауқымымен бірге қарастырылуы тиіс", - дейді ол.

Қазақстанның экономикалық картасы: айырмашылық - тоғыз есе

Жан басына шаққандағы ЖӨӨ-ге (жалпы өңірлік өнімге) көз жүгіртсек, жағдай бұдан да қызығырақ. 2025 жылы Қазақстан бойынша орташа көрсеткіш бір адамға 7,827 миллион теңгені құрады.

Өңірлер рейтингі:

Атырау облысы – 23,332 миллион теңге;Алматы – 15,601 миллион теңге;Ұлытау – 13,832 миллион теңге;Астана – 12,370 миллион теңге;Қарағанды облысы – 9,153 миллион теңге.

Бірінші және 20-орынның арасындағы алшақтық шамамен 9,3 есені құрайды.

Ал Түркістан облысы экономикалық өсу қарқыны бойынша Қазақстанда көшбасшы атанды: оның нақты ЖӨӨ-сі 13%-ға өсті. Одан кейінгі орындарда 11,6%-бен Солтүстік Қазақстан облысы және 10,2%-бен Астана тұр.

"Алайда Түркістан облысы бір мезгілде жан басына шаққандағы ЖӨӨ бойынша 20-орында, яғни соңында тұр. Бұдан шығатын қорытынды: жоғары өсу қарқыны әлі де экономикалық дамудың жоғары деңгейін білдірмейді. Бастапқы экономикалық базасы шағын өңір екпінді динамика көрсете алады, бірақ жиналған алшақтықты қысқарту үшін мұндай қарқын жеткілікті түрде ұзақ уақыт бойы сақталуы тиіс", - дейді ол.

Шоғырланудың тағы бір көрсеткіші: экономикалық өсімнің жартысын үш аумақ қана қамтиды

Жалпы ЖІӨ өсіміне қосқан үлес:

Астана – 1,12 пайыздық тармақ;Алматы – 1,12 пайыздық тармақ;Атырау облысы – 0,96 пайыздық тармақ.

"Жалпы алғанда, экономиканың 6,5%-дық жалпы өсімі кезінде 3,2 пайыздық тармақты құрады. Яғни, 2025 жылы Қазақстан экономикасы өсімінің шамамен 49%-ын тек үш қана аумақ қамтамасыз етті. Бұл – басты мән беру керек жағдай. Бір жағынан, Түркістан және Солтүстік Қазақстан облыстары екі таңбалы қарқынмен өсіп жатыр. Екінші жағынан, ұлттық экономиканың өсуіне негізгі үлесті әлі де ірі экономикалық орталықтар қосып отыр. Қазақстанда экономиканың өсу қарқыны қазірдің өзінде жоғары. Келесі кезеңдегі міндет одан да күрделірек: бақыланатын экономиканы кеңейту, өңірлердің еңбек өнімділігін арттыру және жекелеген аумақтардың өсімін біртіндеп кең ауқымды экономикалық интеграцияға айналдыру. Сонда ғана ЖІӨ өсімі ұлттық статистикада ғана емес, әрбір өңірдің экономикасында айқын көріне бастайды", - дейді Руслан Сұлтанов.

Бұған дейін Үкімет 2027 жылы Қазақстанның ЖІӨ көлемі қандай болатынын айтып, өз болжамдарымен бөліскен.