Экономистер доллар бағамы жыл соңына дейін айтарлықтай өзгермейді деп болжап отыр

Доллар қатарынан төртінші ай арзандап келеді

23 қазан, жұма күні доллардың ресми бағамы 447,94 теңгені құрады. Бір күн бұрын Қазақстан қор биржасында (KASE) АҚШ валютасы 21 тиынға арзандады.

Бұл ретте сауда-саттық көлемі 411,2 млн доллардан 446,2 млн долларға дейін өсті. Нарық қатысушылары белсенділігін сақтағанымен, бұл жағдай теңгеге айтарлықтай қысым түсіріп отырған жоқ.

Ұлттық валютаның қазіргі тұрақтылығы шілде айынан бері байқалады. Ол кезде доллар шамамен 490 теңге болған. Содан кейін оның бағамы ұзақ уақыт бойы төмендей бастады. Тамыз айының соңына қарай доллар шамамен 460 теңгеге дейін арзандап, қыркүйекте 440 теңге деңгейіне жетті.

Төрт айға жетер-жетпес уақыт ішінде доллар өз құнының шамамен 8,5%-ын жоғалтты. Бағам кей кездері қысқа мерзімге өскенімен, АҚШ валютасының әрбір жаңа елеулі шарықтау шегі алдыңғысынан төмен болды.

Қазан айында доллар негізінен 445-455 теңге аралығында саудаланды. Осылайша, қыркүйекте нығайғанына қарамастан, АҚШ валютасы жаздағы деңгейіне қайта орала алмады.

Ұлттық банк миллиардтаған доллар сатуға дайындалып жатыр

Жыл соңына дейін валюта нарығына ықпал етуі мүмкін факторлардың бірі – Қазақстан Ұлттық банкінің операциялары.

Реттеуші 2026 жылдың IV тоқсанында алтын сатып алу операцияларын айнадай көрсету тетігі аясында 907 млрд теңгеге балама шетел валютасын сатуды жоспарлап отырғанын мәлімдеді. Қазіргі бағаммен есептегенде, бұл шамамен 2 млрд долларға тең.

Сонымен қатар Ұлттық қордың валютасымен жүргізілетін қосымша 200-300 млн доллар көлеміндегі операцияларды кейінге қалдыру туралы шешім қабылданды.

"Валюта нарығындағы ұсыныстың артық болуына байланысты бұл операциялар кейінге қалдырылды. Оларды одан әрі жүзеге асыру нарық конъюнктурасын ескере отырып айқындалады. Бұл бағамның іргелі факторларға сәйкес өзгеруін қамтамасыз етіп, теңгенің күрт алыпсатарлық ауытқуларына жол бермеуге мүмкіндік береді", – деп хабарлады Ұлттық банк.

Алайда реттеушінің жоспарлары мұнымен шектелмеуі мүмкін. Ұлттық банк 2024 жылы алтын сатып алу операцияларын айнадай көрсету тетігін қосымша қолдану мүмкіндігін қарастырып жатыр.

Неліктен дәл 2024 жыл туралы айтылып отыр?

Екі жыл бұрын Ұлттық банк отандық өндірушілерден алтынды теңгеге сатып алған. Бұл қаражат экономикаға түсіп, айналымдағы ұлттық валютаның көлемін арттырды.

Енді реттеуші сол сатып алулардың ақша массасына әсерін бейтараптандыру мүмкіндігін қарастырып отыр. Ол үшін резервтеріндегі шетел валютасының бір бөлігін сатып, орнына теңге алады да, алынған теңгені айналымнан шығарады.

Басқаша айтқанда, 2024 жылы сатып алынған алтын сатылмайды. Әңгіме ішкі нарықтағы ұсынысты арттыруы мүмкін қосымша доллар және өзге де шетел валютасын сату туралы болып отыр.

"Дезинфляциялық үрдісті күшейту, баға тұрақтылығын қамтамасыз етуге бағытталған ақша-кредит саясатының тиімділігін арттыру, сондай-ақ валюта нарығының қазіргі жағдайын ескеру мақсатында Комитет мүшелері 2024 жылы сатып алынған алтын көлемін айнадай көрсету арқылы қосымша өтімділікті бейтараптандыру мүмкіндігін биыл немесе келесі жылы талқылауға негіз бар деген ортақ пікірге келді", – делінген Қазақстан Ұлттық банкінің хабарламасында.

Қосымша операцияларды жүргізу туралы түпкілікті шешім әлі қабылданған жоқ. Олардың көлемі мен мерзімі валюта нарығының жағдайына байланысты болады.

Осы тұста сұрақ туындайды: егер Ұлттық банк шамамен 2 млрд доллар сатуды жоспарлап, қосымша сатылымдарға да жол берсе, бұл теңгені қаншалықты нығайта алады?

Неліктен нарықта күрт өзгерістер болмайды?

Экономист Төлеген Асқаров Ұлттық банктің алдағы операцияларын ерекше немесе күтпеген жағдай деп санамайды.

Оның бағалауынша, валюталық операцияларды айнадай көрсету – ақша өтімділігін реттеудің қалыпты құралы.

"Валюталық операцияларды айнадай көрсету валюта нарығындағы жағдайды ескере отырып жүргізіледі. Валюта жеткілікті болған кезде Ұлттық банк операцияларды кейінге қалдырады, ал қажеттілік туындаса, қайта бастайды. Әзірге бұл әрекеттер бағамға айтарлықтай әсер етіп отырған жоқ", – дейді Төлеген Асқаров.

Сарапшы соңғы үш айда валюта биржасындағы сауда айналымының әдеттен тыс жоғары болғанына да назар аударады. Дегенмен сауда көлемінің ұлғаюы нарық қатысушылары бағамның күрт өзгеруін күтіп отыр дегенді білдірмейді.

Асқаровтың пікірінше, KASE-дегі қозғалыстар мен Ұлттық банктің әрекеттері қазіргі жағдайдың бір бөлігін ғана түсіндіреді. Одан да маңызды факторлар Қазақстанның валюта нарығынан тыс қалыптасып жатыр.

Қазақстан мұнайы әлемдегі ең қымбат мұнай түрлерінің біріне айналды

Төлеген Асқаров теңгені қолдап отырған басты фактор ретінде әлемдік мұнай нарығындағы жағдайды атайды. Соңғы апталарда Қазақстанның экспорттық CPC Blend мұнай қоспасы айрықша жоғары бағамен сатылып, халықаралық мұнай бағдары саналатын маркалардан едәуір қымбат болды.

22 қазанда CPC Blend мұнайының бағасы барреліне 129,21 долларды құрады. Салыстыру үшін, Brent маркалы мұнай фьючерстері сауданы 113,17 доллар деңгейінде аяқтаса, америкалық WTI бағасы 99,47 доллар болды. Осылайша, Қазақстан мұнайы Brent маркасынан 16,04 долларға, ал WTI маркасынан 29,74 долларға қымбат болды. Дегенмен CPC Blend мұнайының нақты жеткізілім бағасы мен биржадағы фьючерстік бағалардың айырмашылығын ескеру қажет.

Бұл бір күндік күрт өсім емес. Қыркүйекте CPC Blend мұнайының орташа бағасы 112,94 долларды құрады. Қазанда да жоғары баға сақталды.

"Мұнай бағасының жоғары болуы экспорттаушылардың валюталық кірісін арттырады. Түскен доллардың бір бөлігі теңгемен есептелетін шығындарды қаржыландыру үшін ішкі нарықта сатылады. Бұл ұлттық валютаның нығаюына ықпал етеді", – дейді Төлеген Асқаров.

Мұнай бағасының айырбас бағамына әсері бірден байқалмайды. Бұған дейін мұнай бағасының өзгеруі елдің төлем балансына бір-екі ай кешігіп әсер ететінін жазған едік. Демек, мұнай бағасының өсуі экономикада бірден емес, белгілі бір уақыт өткен соң көрініс табады.

Жыл соңына дейін доллар бағамы қандай болады?

Қаржы нарығының болжамдары ұлттық валютаға қатысты күтулердің едәуір жақсарғанын көрсетеді.

Қазақстан қаржыгерлер қауымдастығы (ҚҚҚ) банктер, сақтандыру, талдау және брокерлік ұйымдар өкілдері арасында кезекті сауалнама жүргізді. Қатысушылардың қараша айының басына арналған орташа болжамы бойынша, доллар бағамы 456,5 теңге болады. Бір ай бұрын қаржы мамандары 474,2 теңге деп болжаған.

Ұлттық банктің қазан айындағы макроэкономикалық сауалнамасына қатысушылардың да болжамы жақсарды. Олар 2026 жылғы доллардың орташа жылдық бағамын бұрынғы 490 теңгенің орнына 479 теңге деңгейінде бағалап отыр.

Осылайша, жиынтық болжамдар 2026 жылдың соңына дейін валюта бағамында күрт өзгерістер болады деп күтпейтінін көрсетеді.

Сонымен қатар алдағы бағамның өзгеруі Қазақстан мұнайының қазіргі баға үстемдігін қанша уақыт сақтайтынына және ішкі нарықтағы шетел валютасының ұсынысы қалай өзгеретініне байланысты болмақ.