Келер жылы Тайвань үшін талас күшейеді

Келер жылы Тайвань үшін талас күшейеді. Аралдағы ахуалды топшылап көрген Вашингтондағы German Marshall қорының сарапшылар осылай дейді. 

Олардың бұлай болжам жасауына негіз бар. Таяуда Қытай Тайвань маңында ауқымды әскери жаттығу өткізді. «Мұнысы аралды оқшалауға арналған дайындық жұмыстары, яғни соғысқа әзірлігі тәрізді», - дейді сарапшылар. Бес қаруын сайлаған Қытай Тайваньға шынымен басып кіруі мүмкін бе? 

Қытай мен Тайвань арасындағы жағдай шиеленісіп тұр. Өйткені АҚШ арал билігінің қолтығына су бүркіп, Бейжіңмен ара-қатынасын қиындатып отыр. Құрама Штаттар Тайбэйге құны 11 млрд доллар тұратын қару-жарақ сатпақ. Бұл шығыстағы көршіміздің шымбайына тиіп отырғаны анық. Сондықтан қорғаныс саласындағы америкалық компанияларға санкция салды. Сондай-ақ Бейжің аралға іргелес жатқан аумаққа қол жинап, ірі әскери жаттығу өткізді. Зымыран ату, сырттан келетін көмек жолын бұғаттау, әскери базаларға соққы жасау, аралды оқшаулаға қатысты жауынгерлік жасақ пен техниканың тегеурінін тексерді. Қытай билігінің айтуына қарағанда, бұл – қарулы жиын ең алдымен сыртқы күштердің араласуына қарсы тұруға бағытталған қадам.

Линь Цзянь, ҚХР Сыртқы істер министрлігінің ресми өкілі:

- Тайваньдағы Демократиялық прогрессивті партиясы АҚШ-қа арқа сүйеп, аралды қауіпті аймаққа айналдырып отыр. Тайвань мәселесі Қытай үшін ұлттық мүдденің өзегі болып саналады. Егемендігіміз бен қауіпсіздігіміз және аумақтық тұтастығымызға біреудің қол сұғуына жол бермейміз. Сондықтан олар дұрыс шешім қабылдайды деген үміттемін. 

Вашингтонның айтуына қарағанда, Қытайдың арал маңында әскери жаттығу өткізуі орынсыз. Бұлайша аймақтағы ахуалды өзі ушықтырып отыр деп Бейжіңді қатаң айыптады. Алайда Құрама Штаттардың өзі Тайваньға қару жеткізуді тоқтататын түрі көрінбейді. Өйткені Тайбэй арқылы Вашингтон Тынық мұхитының оңтүстігінде билікке ие бола алады. Сондай-ақ Тайвань – әлемде чиптің ірі өндірушісі саналады. Қазір онсыз бірде-бір озық технология, тіпті әскери техника да құрастырылмайды. Сондықтан бұл саяси ғана емес, экономикалық үстемдікке талас деуге де болады. АҚШ-тың Венесуэладағы әскери операциядан соң, қытайлық әлеуметтік желіде Тайвань басшысының қолына дәл солай кісен салып, ұстап әкету керек деген пікірлер айтыла бастады. Алайда Тайбэй дәл қазір Қытайға қарсы тұруға әскери әлеуеті жететініне сенімді. 

Чэнь Куань-тин, Тайвань парламентінің депутаты:

- Егер Бейжің Тайваньға қарсы әскери операция бастаса, оның жеңіске жетуі екіталай. Мұның бірнеше себебі бар. Біріншіден, өзімізде ерте ескерту радарлары бар. Екіншіден, көрші елдер, яғни Филиппин, Жапония, Оңтүстік Корея және Жапония, тіпті АҚШ-тың әскери базалары да қуатты барлау, бақылау мүмкіндіктеріне ие. Сондықтан Қытай әзірге тұтқиылдан шабуыл жасай алмайды. 

Десе де аңдыған жау алмай қоймайды. Вашингтондағы German Marshall қорының сарапшылары аймақта әскери жаттығулар ауқымының кеңеюі Қытай төрағасы Си Цзинпинь Тайвань мәселесін қарудың күшімен реттеуге бейіл екенін аңғартады дейді. Жаман айтпай, жақсы жоқ. Егер қос тарап арасында келіспеушіліктің соңы соғысқа ұласса, Қытай 100 мың әскерін, ал Тайвань 50 мың сарбазы мен 50 мың бейбіт тұрғынынан айырылуы мүмкін. Бұл өз кезегінде экспортқа тәуелді Қытай нарығын ұзақ жылға тұралатып тастайды деген болжам бар. 

Каришма Васвани, Bloomberg Opinion басылымының шолушысы:

- Қытайдың Тайваньға шабуылының алдын алу үшін ең бірінші кезекте Бейжің жеңеді дегенге кепілдіктің жоқ екендігіне және Си Цзинпиньге соғыстың салдары нендей жағдайға әкеп соғу мүмкін екендігіне көз жеткізуі керек. Бұл үшін Тайбэй, Вашингтон және Токио бірлескен жұмыс жоспарын құруы қажет. 

Қытай билігі Тайваньды өз аумағы деп санайды. Әлемде небәрі 15 ел аралдың тәуелсіздігін мойындаған. Ал олардың қатарында ықпалы бар бірде-бір мемлекет жоқ. Тіпті АҚШ та Тайбэйдің егемендігін қабылдаған емес.

2028 жылы Тайваньда сайлау өтеді. Қытай билігі қазірден дайындықты бастап, аралдағы Бейжіңнің үстемдігін орнату үшін саяси жоспар құруда. «Егер басымдық дауыспен сайлауда Қытай саясатын қолдайтын партия жеңіске жетсе, оңтүстіктегі көршіміз билікті қантөгіспен емес, арнайы стратегия арқылы орнатуы мүмкін», - дейді сарапшылар.