Күнбағыс майының экспорты артты

Бидай ғана емес, күнбағыс майы да негізгі экспорттық тауарлар ондығынан орын алды. Жылдық табыс 109 млн доллардан асады. Бұл экономикалық зерттеулер институтының дерегі. Майлы дақылдарды қайта өңдеушілер ірі экспорттаушылар үштігін түйіндеуге бекініп отыр. 

Отандық майдың АӨК өнімдерінің әлемдік нарығында орнығу мүмкіндігі жоғары. Экономикалық зерттеулер институтының сарапшылары тиісті қолдау көрсетіліп, маркетинг, қаптама, сапа мен баға стандарттарын сақтауға ден қойылса, майлы дақылдар экспорты өсе береді дейді. Себебі жаһанда тапшылық бар. Алайда, әлемдік баға біздің нарыққа да әсер етуі мүмкін. 

Елдер ішкі нарық толғаннан кейін артық өнімді экспорттайды. Бірақ жаһандану процесінде әлемдік сұраныс өте қарқынды өседі, әлемдегі бағалар да құбылмалы болады. Осыған байланысты, Қазақстаннан экспорттың өсуі ішкі бағалардың өсуіне әкелуі мүмкін. Үкімет осындай ықтимал салдарлардан хабардар. Тиісінше, қауымдастықтармен және басқа өндірушілер бірлестіктерімен нақты келісімдер жасалады. 

Биыл күнбағыс майының импорты 14 пайызға дейін азайды. Ал экспорт көлемі артып жатыр. Бұған жаһандағы май бағасының күрт өсуі ықпал етті. БҰҰ азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымы 2023-2025 жылдар аралығында өнім 40%-ға қымбаттаған дейді. Біздегі сұйық майды Қытай, Еуропа елдері, Өзбекстан мен Ауғанстан алады. 

Зейнолла Әбдіманапов, «Kazgrain» ұлттық экспорттаушылар қауымдастығының басқарма төрағасы:

Алғашқы уақытта міндетті түрде баға төмен болады. Өйткені, бірден сұраныс келмейді. Екіншіден ұсыныстар көп болады. Сұраныс пен ұсыныстың баланың болғандықтан, майдың бағасы өспеуі мүмкін. Қысқа қарай, былтырғы көрсеткішке сүйенетін болсақ, сұраныс көбейетін көрінеді. Ұсыныс азайған сайын, күнбағыс, майлы дақылдар түрлеріне бағаның өсуіне әкеп соғады.

Биыл 1 жарым млн гектарға жуық аумаққа күнбағыс дақылы егілді. Әрқайсысынан 17-20 центнер өнім немесе 2 млн тоннаға жуық шикізат алуға болады. Оның 70 пайызы отандық май зауыттарына кетсе, қалғаны экспортқа шығарылады. Өндіріс орындары бүгінге дейін 740 мың тонна күнбағыс майын шығарып үлгерді. Бұл рекорд. Жалпы күнбағыс алқабы 2030 жылға дейін 4 млн гектарға жетеді.

Күнбағыс алқабы:

2025 – 1,5 млн га дейін
2026 – 2,01 млн га дейін
2027 – 2,4 млн га дейін
2028 –  2,7 млн га дейін
2030 – 4 млн га дейін

Зейнолла Әбдіманапов, «Kazgrain» ұлттық экспорттаушылар қауымдастығының басқарма төрағасы:

Бұған дейін біз бидай алқаптарын, дәнді-дақылдар алқаптарын көп егетін болсақ, соңғы 24-нші жылдан бастап, Қазақстан майлы дақылдарға көп көңіл бөліп отыр. Соның ішінде зығырға, сафлор және күнбағыс, осы егін түрлеріне көп көңіл бөлді. Бір жағынан ол пайдалы, екінші жағынан сұраныс жоғары. Үшіншіден, оны май зауыттары да. Бұл жақта барлығы үлкен тепе-теңдікке келіп отыр. Диқаншы жақсы бағамен сатады, өндіруші де жақсы бағамен экспортқа шығара алады.

Мерей Мұратханқызы, Мерей Талап 24kz