Курорттағы өрт швейцариялықтардың жергілікті билікке деген сенімін жоғалтты

Швейцарияда ауылдар мен қалаларды қауымдастық тұрғындарының арасынан халық даусымен сайланған жергілікті шенеуніктер басқаратын жоғары орталықтандырылмаған басқару жүйесі бар.

Швейцариялықтар бұл жүйені бағалайды, өйткені олар биліктің есеп беруін қамтамасыз етеді деп санайды. Алайда оның әлсіз жақтары да бар: гипотетикалық түрде барға лицензия беретін немесе өрт қауіпсіздігін тексеруді мақұлдайтын шенеунік мекеме иесінің досы, көршісі немесе тіпті туысы болуы мүмкін.

Жаңа жыл қарсаңында өрт туралы хабар келе бастағанда, ел есеңгіреп қалды. Көпшілік Швейцарияда мұндай жағдай болуы мүмкін емес және болмауы керек деп сенді.

Содан кейін қайғылы жағдай болды: 40 жас адам қаза тапты, 116-сы күйік шалып, жарақат алды, көпшілігі ауыр халде. Осы кезде «Мұндай апатқа не себеп болды?» деген сұрақ туындады.

Кран-Монтана қаласының мэрі Николя Феро Le Constellation барының 2019 жылдан бері өрт қауіпсіздігі тексерулерінен өтпегенін жариялады.

Кран-Монтана Швейцарияның Вале кантонында орналасқан және өрт қауіпсіздігін тексеруге жауапкершілік мэр Феро мен оның әріптестеріне жүктелген. Ережелерге сәйкес, мұндай тексеру әр 12 ай сайын жүргізілуі керек.

Тексеру жүргізілмегені ғана емес, сонымен қатар бұл қандай да бір жолмен биліктен жасырылғаны белгілі болды. Әкімнің айтуынша, ол бұл туралы өрттен кейін ғана білген. Сонымен қатар ол 2025 жылы Кран-Монтанадағы 128 бар мен мейрамхананың тек 40-ы тексерілгенін мәлімдеді.

Феро «Бұл қалай болды?» деген сұраққа нақты жауап бере алмады. Ол тек Кран-Монтанада тексеру қажет мекемелер санына байланысты инспекторлар тым аз деп болжады.

Бұл ұстанымды көршілес Церматт сәнді курортының мэрі Роми Бинер де қолдады. Жергілікті БАҚ-қа берген түсініктемесінде ол Вале кантонындағы көптеген муниципалитеттің соншама мекемені тексеруге ресурсы жетпейтінін мәлімдеді.

Дегенмен бұл дәлелді Швейцария жұртшылығы жақсы қабылдамады. Өйткені олар Кран-Монтана мен Церматт елдің ең бай қысқы курорттарының бірі екенін біледі.

Сондықтан Феро баспасөзге байланысқа шыққанда швейцариялық журналистер оған түрлі сұрақ қойды: Мэр бар иелерін қаншалықты жақсы білетін? Ол мекемеде өзі болды ма? Сыбайлас жемқорлық болуы мүмкін бе?

- Әрине, жоқ, - деп ашуланып жауап берді ол соңғы сұраққа.

Кран-Монтана сияқты қалалардағы сайланған шенеуніктер тек өрт қауіпсіздігіне ғана емес, сонымен қатар салық жинауға да жауапты. Олардың міндеттеріне мектептер мен әлеуметтік қызметтерді басқару кіреді.

Бұл шенеуніктердің көпшілігі жарты күн жұмыс істейді және сайланғаннан кейін негізгі мамандығы бойынша жұмысын жалғастырады.

XXI ғасырда тұрғындар күтетін қызметтерді көрсету және олардың сапасын бақылау адами ресурстары шектеулі кейбір муниципалитеттерге үлкен қиындық тудыруы мүмкін. Бірақ швейцариялық сайлаушылар мэр Феродан естігеннен де көп нәрсе күтеді.

Көпшілігі Феро мен оның әріптестерінің қызметінен кетуін талап етті. Мэрдің өзі бұл үндеуді қабылдамай, былай деп мәлімдеді: «Бізді халық сайлады. Дауылдың ортасында кемені тастап кетпейсіз».

- Барлық жағынан сәтсіздікке ұшырадық. Енді Швейцарияның беделіне қауіп төніп тұр, - деп жазды беделді Tages-Anzeiger газеті.

- Өрт қауіпсіздігін тексеру жүйесі толық істен шықты, - деп жазды Blick таблоиды.

Швейцариялықтар беделге нұқсан келтіруден қатты қорқады және оны ұнатпайды. Швейцария – қауіпсіздік, тұрақтылық, сенімділік және үкіметтің жауапкершілігі саласындағы беделінің арқасында бай ел.

Жиырма жыл бұрын Swissair ұлттық әуе компаниясы банкротқа ұшыраған кезде, басшылық бірқатар қауіпті қаржылық инвестиция жасады, бұл компанияны шамадан тыс қарызға батырды.

2008 жылы көптеген швейцариялықтың, әсіресе зейнеткерлердің акцияларына иелік ететін банк алыбы UBS өзінің күйреуіне ғана емес, сонымен қатар әлемдік экономика үшін апатты салдарға жол бермеу үшін салық төлеушілердің қолдауына мұқтаж болды.

Банктің ипотека нарығына абайсыз араласуы наразылық тудырды.

Кран-Монтана трагедиясы да осындай сезім тудырып, сенімді шайқалтты. Бірақ бұл Swissair немесе UBS-тен әлдеқайда жаман еді. Қырық адам қаза тапты, олардың көпшілігі жасөспірім. Ондаған адам өмірін мәңгілікке өзгерткен жарақат алды.

Жұма күні өткен еске алу рәсімінде Вале кантонының президенті Маттиас Рейнар «қатаң және тәуелсіз» тергеу жүргізуге және трагедияға кінәлілерді жауапкершілікке тартуға уәде берді.

Швейцария президенті Ги Пармелен әділдікті «кідіріссіз және жеңілдіксіз» күтетінін айтты.

Бар иесі қазіргі уақытта қылмыстық тергеуде айыпталушы ретінде қамауда, бірақ жергілікті биліктің рөлі де мұқият тексеріледі. Вале муниципалитеттерін өртті тексеру өкілеттігінен айырып, оларды кантондық үкіметке беру туралы айтылып жатыр.

Естеріңізге сала кетейік, Жаңа жыл қарсаңында Швейцарияның Кран-Монтана тау-шаңғы курортындағы Le Constellation барында өрт шығып, 40 адам қаза тапты. Олар — тоғыз елдің азаматтары.