Лукойлдағы қазақ үлесі кімнің қанжығасында кетеді?

30 қазанда «Лукойл» компанияның РФ-дан тыс жерлердегі активтерін бақылайтын өзінің жүз пайыздық «еншілесі» LUKOIL International GmbH-ді сату бойынша Gunvor-мен мәміле туралы жариялады, хабарлайды Egemen.kz.

Фото: Ашық дереккөз

Ресми ақпарат бойынша активтерді сату қызметті тоқтатуға арналған OFAC лицензиясына сәйкес жүзеге асырылады. Қажет болған жағдайда компания өзінің шетелдік активтерінің үздіксіз жұмысын қамтамасыз ету үшін лицензияны ұзартуға өтінім беруді жоспарлап отыр.

Қазақстандық мемлекеттік органдар шетелдік серіктестермен диалогта сату мүмкіндігін қарастырып отыр. Энергетика вице-министрі Санжар Жаркешовтың айтуынша, мәселе әзірге ерте сатыда, нақты шешім жоқ. Министр келіссөздер ресейлік компаниямен және Қазақстанның Энергетика министрлігімен тікелей емес, тек тиісті халықаралық консультанттар мен «Қазмұнайгаз» ұлттық компаниясы арасында ғана жүргізіліп жатқанын атап өтті. Сатып алушы кім болуы мүмкін екені де белгісіз.

Елімізде «Лукойл» бірнеше отандық мұнай өндіруші кәсіпорындарда үлеске ие. Оған «Теңізшевройл» акцияларының 5%-ы, «Karachaganak Petroleum Operating» акцияларының 13,5%-ы, «Қаламқас-теңіз-Хазар» жобасының 50%-ы, «Al-Farabi Operating» және «Каспий құбыр консорциумының» 12,5%-ы тиесілі.

«Қарашығанақ» консорциумындағы «Лукойл» үлесіне басқа заңды тұлға – «Лукойл Оверсиз Қарашығанақ» иелік етеді, сәйкесінше, ол мәміле периметріне кірмейді. Кезінде Каспий қайраңының қазақстандық секторында жұмыс істеу үшін құрылған 3 ЖШС сияқты: «Kalamkas-Khazar Operating» және «Әл-Фараби Оперейтинг» «ҚазМұнайГаздың» серіктесі тікелей «ЛУКОЙЛ Мұнай Компаниясы» ЖАҚ болып саналады. Ал «Жеңіс Оперис» ресейлік «Лукойл Казахстан Апстрим» компаниясының еншілесі», деп жазады сарапшы Олег Червинский.

Сарапшы Арман Бейсембаев қазіргі жағдайдың беталысы қандай да бір болжам жасауға мүмкіндік бермейді дейді.

«Роснефттің» Қазақстандағы негізгі рөлі мұнай экспортын қамтамасыз ететін «Каспий құбыр консорциумындағы» үлесімен байланысты. Компания КТК-ның 7,5% акциясына ие. «Лукойлда» МосБиржа тәрізді өзіне қарасты компаниялардың біріне сатып жіберу мүмкіндігі шектеулі. «Лукойл» еліміздің мұнай-газ саласына 12 млрд доллардан астам қаржы салды. 94 млн тонна мұнай және 60 млрд текше метр газ өндірді. Дегенмен, біздің жағдайда барлық нәрсенің кілтін табуға мүмкін екенін естен шығармайық. Мысалы, 2022 жылдары Ресейден Қазақстанға көшкен компаниялар уақыт өте келе қазақстандық компаниялар болып тіркелді. Біздің елде мұнай саласында біраз ресейлік компания жұмыс істейді. Солардың бірі үлеске ие болып, күні ертең қазақстандық компания болып қайта тіркелуі, сөйтіп жіптің бір ұшында «Лукойлдың» тұруы да әбден мүмкін, Бірақ бұл – біздің ел үшін ойын ережесінің ең қауіпті түрі. Мен тәуелсіз сарапшы ретінде 5%-дық үлесті үкіметтің сатып алғанын қалар едім. Мұндай мәміле Қазақстанның көмірсутек нарығындағы мүмкіндіктерін арттыруы мүмкін», дейді сарапшы.

«РАСЕ Analytics» талдау компаниясының директоры Асқар Исмаиловтың айтуынша, Қазақстан үшін ағымдағы жағдайда іске асыру жоспарлары мұнай сату мен тасымалдауды қиындатуы мүмкін.

«Қаламқас-теңіз Хазар» – өте күрделі кен орны. Жобаны іске асыру кезінде қосымша тәуекелдер енгізетін Каспийдің тайыздану факторын ұмытпау керек. Бұл жобалардың барлығы барлау сатысында және әлі өнеркәсіптік өндіруге шықпаған. Сондықтан шешім қабылданған жағдайда оларды іске асыруды жалғастыру үшін «Лукойл» мен оның ішкі талаптарының ықпалынсыз жобалардың бүкіл экономикасын есептеу қажет. «ҚазМұнайГаз» бұл жобаларды жалғыз өзі іске асыра алмайды. Тәжірибе жоқ, білікті кадрлар жоқ. Сондықтан серіктестер іздеуге тура келеді. Егер теңіз жобаларын іске асыру тәжірибесі бар халықаралық компаниямен бірге отандық жеке компаниялар қатысатын болса, онда бұл сыртқы инвесторлар үшін өте жақсы белгі болады. Егер Қазақстанға жобалардағы үлесті сатып алу қажет болса, онда бұл – «Теңіз», «Қарашығанақ» және «Каспий құбыр консорциумы» екені анық. Егер «Шах-Дениз» (Әзірбайжан) жобасы да сатуға қойылса, оны да мүмкіндік ретінде қарастыру керек. Бұл қазақстандық мұнайды Әзербайжан арқылы тасымалдау мәселесін жеңілдетеді», дейді Ә.Исмаилов.