Медицина саласын цифрландыру: Қазақстан 2026 жылға дейін біртұтас экожүйе құрады

– Медициналық деректерді бірыңғай ақпараттық жүйесіне біріктіруде кейбір қиындықтар болғаны белгілі, ал қазіргі уақытта бұл деректер қаншалықты толық интеграцияланды?

– Қазір қазақстандықтардың медициналық ақпаратын біріктіру мәселесі өзекті болып отыр. Өткен жылдан бері, ең алдымен жалпы практика дәрігерлерінің жұмысын оңтайландыру мақсатында нақты жұмыстар жүргізілді. Нәтижесінде, дәрігерлердің ақпараттық жүйелерде өткізетін уақыты 40 пайызға қысқарды.

Қазақстан нарығында 10 жылдан астам жұмыс істеп келе жатқан бірнеше қызмет көрсетуші бар, және осы деректерді интеграциялау бойынша сұрақтар бар екені жасырын емес. Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша қазақстандықтардың медициналық деректерінің бірыңғай қоймасын құру және одан әрі бірыңғай медициналық ақпараттық жүйені жасау көзделген. Жыл соңына дейін бұл қойма құрылып, келесі жылдың соңына дейін бірыңғай экожүйе жасалады. Қазіргі таңда шамамен 80 пайыз деректер біртұтас қоймада орналасқан.

– Барлық жүйелер бизнеске тиесілі. Бұл пациент пен дәрігер арасындағы ақпараттық порталдар ретінде қызмет етеді, мысалы, Damumed сияқты. Олар осылай қала бере ме?

– Қазір бұл туралы айтуға ерте деп ойлаймын. Әрине, нарықта көп жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан ірі компаниялар бар және оларсыз даму мүмкін емес, сондықтан біз олармен ынтымақтасамыз. Бірақ тағы бір маңызды мәселе – ұлттық қауіпсіздік, қазақстандықтардың медициналық деректерін сақтау – бұл стратегиялық мәселе.

– Егер пациент бірнеше аурумен ауырса, мысалы, туберкулез, онкология және жүрек-қантамыр проблемалары болса, оның деректері әртүрлі жүйелерде орналасқан болып шығады. Осындай кезде дәрігерлер пациенттің толық жағдайын қалай көре алады?

– Мұндай мүмкіндік біртұтас деректер қоймасы құрылғаннан кейін пайда болады. Менің ойымша, 2026 жылдың бірінші тоқсанында e-Densaulyq жүйесінде әр пациентке қатысты 2015 - 2016 жылдан бастап толық деректер базасы болады. Қазіргі қолжетімді деректер қоймаға біріктіріліп жатыр. Қайталап айтамын, өткен жылы және биыл үлкен жұмыс жүргізілді. Қазіргі таңда қазақстандықтар үшін ең өзекті сегіз анықтама толық цифрланды. Бала денсаулығы паспорты да цифрланды.

– Қазіргі таңда халық арасында скрининг жүргізу жағдайы қалай?

– Біздің мақсатымыз поликлиникаларды халыққа қолжетімді етіп, олардың белсенді қызмет көрсетуін қамтамасыз ету. Әр поликлиникаға кешенді төлем нормасы арқылы арнайы қаржыландыру беріледі. Мысалы, 1 қазанға дейін төлем 100 пайыз болса, енді пациент соңғы 12 ай ішінде бір рет те поликлиникаға бармаса, медициналық қызметкерлерге тек 80 пайыз төленеді. Ал егер ол адам МӘМС жүйесінде сақтандырылмаған болса, дәрігерлерге 90 пайыз төленеді. Осы арқылы біз поликлиникалардың басшылары мен менеджерлерін жұмысты сапалы жүргізуге ынталандырып отырмыз.

– Жалған есеп беру мәселесі туындамай ма?

– Мұндай жағдай болмауы тиіс. Жаңа автоматтандырылған мониторинг жүйесі енгізілді. 3-4 айдың ішінде жалған есеп берулер саны барынша азайтылды. Соңғы 2-3 айда 6,5 миллиард теңге көлемінде үнемділікті байқадық. Осылайша, медициналық ұйымдарды тәртіпке келтіреміз. Бюджет қаражаты мен медициналық сақтандыру қорының қаражатының тиімді пайдалануы – біз үшін стратегиялық маңызды міндет.

– Адамдар поликлиникаға келмесе, оларға медұйымға бару туралы қоңырау шалып, сұраныс жасалады. Осылайша, медициналық қызметкерлерге қосымша жүктеме түседі. Бұл қалай шешіледі?

– Мұнда колл-орталықтар жұмыс істейді, кейбір поликлиникаларда ақпараттық жасанды интеллект енгізілді, сондай-ақ халықты белсенді түрде шақыруға мүмкіндік беретін мобильді қосымша бар. Ең бастысы – адам бес жыл бойы өзінің поликлиникасына бір рет те бармай, оның қаражаты тиімді жұмсалмай қалмауы тиіс.

– Көптеген елдерде денсаулық сақтау саласына жасанды интеллект енгізілуде – мысалы, пациенттерді бағыттау жүйелері (triage) және виртуалды ассистенттер. Қазақстанда мұндай жүйелерді енгізу және оларды бірыңғай медициналық ақпараттық жүйеге интеграциялану жоспарда бар ма?

– Біз жасанды интеллектіні қолдануды бастап та қойдық, дегенмен оның кең көлемде қолданылуы әлі толық мойындалған жоқ. Әсіресе, жасанды интеллект медициналық бейнелерді, мысалы, рентген суреттерін талдауда және инсультті ерте анықтауда белсенді түрде пайдаланылады. Қазіргі заманғы құралдардың басым бөлігі осы процестерде қолданылады. Компаниялар инновациялық шешімдер ұсынады, және менің білуімше, қазіргі уақытта медицина саласында жасанды интеллектіні қолдануға қатысты шамамен 40 жоба әзірленіп жатыр.

Еске сала кетейік, елордада азаматтарға медициналық қызметтерді қашықтан көрсету және денсаулығын бақылау үшін жасанды интеллект негізіндегі отандық цифрлық шешімдер енгізіліп жатыр.