Пікір ме, әлде жарнама ма? Әлеуметтік желілерде сатып алынған тауарлар туралы қалай дұрыс жазу керек

Qazaq24.com, Tengrinews.KZ дереккөзінен алынған ақпаратқа сүйене отырып жаңалық таратады..

Әлеуметтік желіде тауар сатып алу туралы жазба күтпеген жерден компания тарапынан шағымға ұласуы мүмкін. Қазақстанда қолданушылар тауарлар мен дүкендер туралы алған әсерін бөлісіп жатады, бірақ кейде мұндай жарияланымдар жарнамаға, іскерлік беделге немесе дербес деректерге қатысты сұрақтар туындатуы ықтимал. Tengri Life тілшісі заңгермен бірге жеке пікір мен жарнаманың аражігін және әлеуметтік желі қолданушылары өздерін қалай ұстауы керек екенін анықтап көрді.

Бұл неден басталды?

Әлеуметтік желі қолданушыларының бірі ірі косметика және парфюмерия дүкенінен көрген әтір туралы жазба жариялаған. Ол жазбасында осыған ұқсас хош иісті тапқан басқа дүкенді де атап өткен.

Скриншот: Threads

Осыдан кейін танымал дүкен өкілдері әлеуметтік желіде қызбен байланысқа шыққан. Оның айтуынша, оған бұл жазба басқа дүкеннің жарнамасы екені айтылып, сот ісі басталуы мүмкін екені ескертілген.

Біз тауар сатып алу туралы жазба жарнама болып санала ма және қолданушылар әлеуметтік желіде тауарлар мен компаниялар туралы айтқанда нені ескеруі керек екенін анықтап көрдік.

Пікір қай кезде жарнама болып саналуы мүмкін?

Заңгер Елнұр Кішкенебаеваның айтуынша, тауарды, компанияны немесе дүкенді атап өту жарияланымды жарнамаға жатқызбайды.

"Бағалау кезінде жарияланымның мазмұнына, оны орналастыру мән-жайына және мақсатына қарау керек. Атап айтқанда, автордың компаниямен келісімі болды ма, ол ақша немесе басқа да сыйақы алды ма және жарияланым тауарды немесе қызметті ілгерілетуге бағытталды ма деген мәселелер маңызды болуы мүмкін", - деп түсіндірді ол.

Қазақстанның "Жарнама туралы" заңы жарнаманы өндіруді, таратуды және орналастыруды реттейді, ал онлайн-платформалар туралы заңнама онлайн-жарнаманы бөлек реттейді. Қолданыстағы нормаларға сәйкес, онлайн-жарнама тұлғалардың шектелмеген тобына арналған және белгіленген тәртіппен таңбалануы тиіс.

Сондықтан, заңгердің түсіндіруі бойынша, өз бетінше сатып алынған тауар туралы жеке пікір мен жарнамалық жарияланым - екі бөлек нәрсе.

Мысалы, "мен бұл парфюмді сатып, қолданып көрдім және алған әсерімді бөлісемін" деген сөйлем жарнамалық қарым-қатынас бар екенін білдірмейді."

Басқа жағдай - автор тауарды тегін алып, жарияланым үшін ақша алды немесе дүкенмен тауарды ілгерілету туралы алдын ала келісті. Онда жариялау мән-жайы құқықтық бағалау үшін маңызды болуы мүмкін.

Басқа дүкендерді атап өтуге бола ма?

Жеке жазбада осындай тауардың тағы қай жерде сатылатынын немесе қай жерде бағасы арзанырақ болғанын жазуға бола ма? Елнұр Кішкенебаеваның сөзінше, дүкеннің атын атау жарияланымды автоматты түрде жарнама деп атауға жеткілікті негіз емес. Мұнда мән-жайы маңызды.

Мысалы:

"Мен бұл хош иісті бір дүкеннен сатып алдым, ал оған ұқсасын басқа жерден таптым" - бұл жеке тәжірибені сипаттау.

Ал "дәл осы жерден сатып алыңыздар, мұнда арзанырақ, міне сілтеме, тапсырыс беріп үлгеріңіздер" форматындағы жарияланымда, әсіресе автор дүкенмен коммерциялық байланыста болса, ілгерілету белгілері болуы мүмкін.

Сондықтан даулы жағдайларда жекелеген сілтемені немесе компания атауын емес, бүкіл жарияланымды тұтастай бағалау қажет.

Балағат сөздер мен қорлау туралы

Заңгер компаниялар мен нақты адамдардың атына айтылатын тұжырымдарға абай болуға кеңес береді.

Жеке блог автордың кез келген мәліметті салдарсыз тарата алатынын білдірмейді. Атап айтқанда, бағалау пікірін нақты факт туралы тұжырымнан ажырата білу керек.

"Мысалы, "маған қызмет көрсету сапасы ұнамады" деген сөз - бұл субъективті баға. Ал "бұл дүкен сатып алушыларды алдайды" деген тұжырымда нақты фактілік мәлімдеме бар, ол дау туындаған жағдайда дәлелдемелерді талап етуі мүмкін", - деп атап өтті адвокат.

Бөлек заңнамада ар-намысқа, қадір-қасиетке немесе беделге нұқсан келтіретін көрінеу жалған мәліметтерді таратқаны үшін жауапкершілік қарастырылған. ҚР ӘҚБтК-нің 73-3-бабында жала жапқаны үшін, оның ішінде жария түрде немесе телекоммуникация желілерін пайдалана отырып таратқаны үшін жауапкершілік көзделген.

Сондықтан заңгер қорлауға көшпеуге, кемсітушілік сөздерді қолданбауға және дәлелденбеген айыптауларды нақты факт ретінде ұсынбауға кеңес береді.

Біреудің суреті мен хат алмасуды жариялауға бола ма?

Тағы бір мәселе - суреттер, хат алмасудың скриншоттары және дербес деректер. Қазақстанда дербес деректер заңмен қорғалады. Оларды жалпыға қолжетімді ақпарат көздерінде таратуға, әдетте, адамның келісімі болған жағдайда немесе заңда қарастырылған басқа да негіздер болса ғана жол беріледі.

"Сондықтан дүкен қызметкерімен хат алмасуды, телефон нөмірін, мекенжайын, құжаттарын немесе адам туралы басқа да мәліметтерді жарияламас бұрын, бұған заңды негіз бар екеніне көз жеткізген жөн", - дейді Елнұр Кішкенебаева.

Суретке қатысты жағдай да мән-жайы мен жарияланымның мазмұнына байланысты. Әсіресе, адамдардың суреттерін олардың дербес деректерімен бірге жариялауға өте сақтықпен қарау керек.

Жазбаны дұрыс жарияламау салдары қандай?

Егер компания жарияланым өз құқықтарын бұзады деп есептесе, ол авторға талап-арыз қойып, заңбұзушылықты тоқтатуды талап ете алады. Жарияланымның мазмұнына байланысты дау жарнамаға, іскерлік беделді қорғауға, жалған мәліметтерді немесе дербес деректерді таратуға қатысты болуы мүмкін.

Алайда компанияның талап қоюы заңбұзушылықтың дәлелденгенін білдірмейді. Егер тараптар өзара келісімге келе алмаса, дау туындаған жағдайда түпкілікті құқықтық баға істің нақты мән-жайы мен айғақтарға байланысты болады, деп атап өтті Елнұр Кішкенебаева.

Егер жазбада беделге нұқсан келтіретін көрінеу жалған мәліметтер болса, жала жабу мәселесі туындауы мүмкін. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің (ӘҚБтК) 73-3-бабына сәйкес, жария түрде жала жапқаны үшін жеке тұлғаға 180 АЕК (778 500 теңге) мөлшерінде айыппұл салынады немесе 20 тәулікке дейін әкімшілік қамауға алынады.

Мәселе туындамас үшін қалай жазу керек?

Заңгер бірнеше қарапайым ережені сақтауға кеңес береді:

егер бұл жеке пікір болса - тек өз тәжірибеңіз туралы айту; болжамдарды дәлелденген факт ретінде ұсынбау; айғақсыз компанияны немесе адамды заң бұзды деп айыптамау; балағат сөздер мен қорлайтын тіркестерді қолданбау; заңды негізсіз өзгенің дербес деректерін жарияламау; өзгенің суреттері мен хат-хабарларына абай болу;
егер жарияланым коммерциялық сипатта болса, онлайн-жарнамаға қойылатын талаптар мен оның таңбалануын тексеру.

Ең бастысы - дүкен атауы, сілтеме немесе тауар туралы ескерту кез келген жазбаны жарнамаға айналдырмайды. Құқықтық бағалау үшін жарияланымның мазмұны, оны орналастыру мақсаты және автордың аталған компаниямен қарым-қатынасы маңызды. "Онлайн-платформалар туралы" заң онлайн-жарнаманы тұлғалардың шектелмеген тобына арналған ақпаратпен тікелей байланыстырады, ал онлайн-жарнаманы орналастыру мен тарату "Жарнама туралы" заңмен реттеледі.

Бұған дейін қазақстандық әйел Instagram-дағы жарнамаға алданып, 7 миллион теңгесінен айырылды.

Тағы оқыңыз: Қазақстандық азамат ірі компанияның басты жарнамалық ұранын “ұрлап“ алған