Саяси реформа Қазақстанның халықаралық беделін арттыра алады шетелдік сарапшы

Оның айтуынша, реформа 2022 жылғы конституциялық өзгерістерден кейінгі саяси жаңғырудың жаңа кезеңі. Ол мемлекеттің тұрақтылығын арттыруға, басқаруды тиімді етуге және «Күшті Президент — ықпалды Парламент — есеп беретін Үкімет» формуласы аясында билік теңгерімін қалыптастыруға бағытталған.

— Реформалар толық әрі адал жүзеге асырылса, олар тек ішкі саясатқа ғана емес, елдің ұзақмерзімді экономикалық дамуына, демократиялық құрылымын нығайтуға және халықаралық беделін арттыруға да әсер етеді, — дейді Чон Минхён.

Сарапшының айтуынша, реформаның негізгі идеясы — мықты институттар елдің ұзақ мерзімді дамуына үлкен әсер етеді. Орташа табысы бар елдер үшін, әсіресе шикізатқа тәуелділіктен инновациялық экономикаға өтуге ұмтылған елдерде, мемлекеттік басқарудың сапасы дамуға тежеу болады.

Чон Минхён Қазақстанның экономикалық мәселелері көптеген орташа табысты елге тән екенін атап өтті. Елдің тұрақты өсімін қамтамасыз ету үшін құрылымдық өзгерістер қажет. Оған мыналар кіреді:

• шикізатқа тәуелділікті азайту;

• жоғары өнімді салалар мен заманауи қызметтерді дамыту;

• жеке сектордағы бәсекелестікті күшейту;

• мемлекеттік басқарудың тиімділігі мен адалдығын арттыру.

Сарапшының сөзінше, бұл міндеттердің бәрі саяси тұрақтылыққа және билік институттарына деген сенімге тікелей байланысты. Сондықтан реформаның тағы бір маңызды бөлігі — заң шығару билігінің рөлін күшейту және биліктің теңгерімін қамтамасыз ету.

— Бір палаталы Парламент — Құрылтайға өту, негізгі тағайындаулар бойынша кеңейтілген өкілеттіктер алу, конституциялық бақылау мен сайлау процесін басқару жүйенің есеп берушілігін арттыруға бағытталған. Өңірлер мен қоғамдық топтарды қамтитын консультативтік Халық Кеңесін құру жалпыұлттық диалогты институционалдау, азаматтардың қатысуына және келісім жолдарын тұрақты етуге мүмкіндік береді, — деді Чон Минхён.

Сарапшының айтуынша, биліктің тұрақтылығы мен сабақтастығын қамтамасыз ету үшін вице-президент институтын енгізу маңызды. Бұл лауазым Парламенттің келісімімен Президент тағайындайтын болады. Сонымен бірге, жеке цифрлық деректерді қорғау кепілдіктері азаматтардың ақпаратқа деген сенімін арттырып, заманауи мемлекеттің заңдылығын нығайтуға ықпал етеді.

— Жалпы алғанда, бұл реформалар басқарудың сапасын арттырып, белгісіздікті азайту арқылы елдің экономикалық өсіміне жол ашады. Олар келесі онжылдықтағы экономикалық өсудің негізгі шарты — қосылған құн мен инновацияға негізделген өсу моделіне логикалық түрде байланысады, — деп қорытындылады сарапшы.

Еске салсақ, Конституциялық реформаның бастамасын Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев ұсынды. Реформаны талқылау алты айға созылып, азаматтардан түскен 2 мыңнан астам ұсыныс жан-жақты қаралды.

Бүгінге дейін Конституциялық реформа жөніндегі комиссия азаматтар мен сарапшылардың ұсыныстары негізінде жаңа Конституция жобасын дайындады. Бұл құжат 31 қаңтарда жарияланды.