Шындық туралы шығарма

Қолында журналдың қиындылары бар.

– Оңбаған, не бүлдіріп жүрсің?

– Әке, жай ма?

– Жаңа мектепке жиналысқа барсам сен, жалаңаш қыздардың суретін сабақта ұстап отырыпсың, оны қайдан алдың? 

– Ой, сізден алдым ғой. 

– Мен саған қашан бердім? 

– Өткенде өзіңіз қаладан бір журналды сатып әкеліп, тығылып қарап отырғанда шешем көріп қалып, үйде айқай-шу болған жоқ па?

– Иә.

– Сосын жыртып-жыртып әжетханаға апарып тастадыңыз.

– Білем.

– Мен сол жерден тауып алдым, – деді Әскербек.

Әңгімеге ас үйде жүрген әйелі араласты.

– Әкесі, балаға неге ұрысып жатырсың? – деп дауыстады.

Бұл туралы ол естісе, өткендегі айқай қайта басталады.

– Әншейін ғой, сабағын тексеріп жатырмын.

Баласына:

– Ал сен болды, доғар. Бұдан кейін мұндай жаман затты қолыңа ұстаушы бол ма? – деп, әйеліне естіртпей ескертті.

– Жарайды, әке.

– Ұлым, оданда әдеби кітап оқы. Көкем-ау, жұрттың баласын қарашы, мектепті үздік бітіріп, жоғары оқуға түсіп, қайтып келіп саған сабақ беріп жатыр. Сен бұл мектептен шықпай-ақ қойдың. Әлі жетінші сыныпта жүрсің? Қашан көшесің? 

– Әке, айтпақшы мен көшетін болдым.

– Рас па? Ақыры жетінші сыныптан сегізінші сыныпқа ма? 

– Жоқ, алтыға көшемін.

– Не дейді? Ойбай-ау, алға неге көшпейсің? Батпаққа батқан трактор құсап тұрып қалдың ғой. Сені оқытам деп, мен өлетін болдым, – деп, баласын нұқып қалды.

– Өй, әке, ұра бермеші.

– Үйге қандай тапсырма берді?

– Қазақ тілінен беретін апай «шындық туралы шығарма жазып келіңдер» деді.

– Жаздың ба?

– Иә.

– Қане, дауыстап оқышы. 

«Биыл біздің ауылға көктем кеш келді. Қорадағы мал қыстан әрең шықты. Күн ызғар.

Біз өте кедей тұрамыз. Әкем бұтына әлі шешемнің жыртық гамажын киіп жүр. Шалбар сатып алатын ақшасы жоқ».

– Әй, гамажың не айтып тұр­ған? Оны неге жазасың? 

– Өтірік емес қой.

– Бізді шығармаңа аралас­тырмай алып таста.

«Соңғы кездері тұрмысымыз нашарлап бара жатыр. Өткенде әкем несиесін төлеуге қаражат таба алмай көршіден сұрады. Ол берген жоқ. 

Шешем айтты: – Көршіміз нағыз оңбаған сараң, ит, шошқа екен, – деді. 

Әкем айтты: – Біздің елдің басшылары тойымсыз, халыққа жаны ашымайды. Жақында таяқ алып көшеге көтеріліске шы­ғамыз, – деп әзірленіп отыр».

– Әй, жартыбас, мынауың не? Бізді соттатайын деп жаздың ба?

– Әке, рас емес пе? Апай тек шындық туралы айтыңдар деген жоқ па?

– Апайың бар болсын. Тез арада өшір. Әрі қарай оқы.

«Біздің үйде ешкім өтірік айтпайды. Бірақ әкемнің аздап суайттығы бар».

– Ау, бұның не?

– Шешемнің сырғасын лом­бардқа салып жіберіп, әлі әкеліп берген жоқсыз. Алдап жүрсіз.

– Сен мына шығармаңмен бізді елге қарабет қыласың ғой. Болды ма?

– Жоқ, әлі бар.

– Оқы. 

«Жақында ауылға жаңа басшы келді. Беті былшиған біреу. Бұл қызметте бұған дейін отырған адам да түк бітірген жоқ. Ылғи қу қара бастарын ойлайтын шикі­бастар».

– Пәле, мына сөздерді қайдан тауып жаздың?

– Кеше кешкісін дастарқан басында шешем айтты ғой. Әке, сіз қоштай жөнелдіңіз.

– Жетеді, осы айтқаның. Ой­бай, «балалы үйде өтірік жатпай­ды» деген осы екен-ау, – деп шо­шып кетті.

– Әке, соңын былай аяқта­дым.

– Қалай?

«Біздің үйде ешкім жұмыс істемейді».

– Иә, бұл енді шындық.

«Қазір шешем екі қолға бір күрек таба алмаған соң, үйде электр пешіне нан пісіріп са­та­ды».

– Дұрыс, аяғы жақсы екен.

«Әкем тоқ көп тартады деп, электр жүйесін бағанадан тікелей ұрлап үйге тартып алды».

– Не дейді, бұл қылмыс қой. Ертең мұны жұрт естісе, үйге полиция келіп айыппұл салмай ма? Әкел шығармаңды, бүйткен шындығыңды ұрайын, – деп, қолынан дәптерді жұлып алып, Әскербекті сыртқа қарай тұра қуды.

Нұрлыбек ЖҰБАТҚАН