“Төлеудің қажеті жоқ“: қазақстандық ер адамдар неге қыздарға тегін баспана ұсынады?

Әлеуметтік желілерде Астана мен Алматыда қыздарға ерекше төмен бағамен тұрғын үй ұсынатын хабарландырулар қызу талқыланып жатыр. Сөз айына небәрі екі-үш мың теңге туралы болып отыр, ал кей жағдайларда ер адамдар тегін тұруды ұсынады. Алайда мұқият қарағанда, тиімді баға үшін белгілі бір шарттарды орындау қажет екені белгілі болды. Tengrinews.kz тілшісі осындай бірнеше ұсынысты зерттеп, ер адамдардың нақты не ұсынатынын және әлеуетті пәтер жалдаушылардан не күтетінін анықтады.

"Тегін тұрғын үй қайырымдылық қоры"

Осындай хабарладырулардың бірі Threads әлеуметтік желісінде пайда болды. Оны Алматыдан пәтер іздеп жүрген қыз бөлісті.

Скриншот: Threads

Ол алматылық ер адамдар "жас қыздарға тегін тұрғын үй қайырымдылық қорын" ашып алғандай деп келемеждеп жазды. 

Бірге тұру құнының төмендігі әлеуметтік желі қолданушылары арасында сұрақ туғызды.

Скриншот: Threads

Бірқатар хабарландыруда авторлар талаптарды бірден көрсетеді. Атап айтқанда, белгілі бір жастағы, мысалы, 25 жасқа дейінгі қыздар қарастырылады.

Кейбіреулер мұндай ұсыныстардың астарында жай ғана баспанамен бөлісу немесе жалдау шығындарын азайту ниетінен де басқа дүние жатуы мүмкін деп болжады.

Скриншот: Threads

Қосымша шарттары бар арзан баспана

Tengrinews.kz тілшісі жалдау ақысының шынымен де аз екенін тексеруді ұйғарып, Қазақстандағы танымал хабарландыру сервистерінің біріндегі ұсыныстарды зерделеді.

Жарияланымдардағы шарттар әртүрлі болғанымен, барлық дерлік жағдайда баспананың төмен құны жұмбақ "қосымша келісімдерді" меңзейді.

Скриншот

Хабарландырулардың бірінде ер адам пәтерге көз қырын салып, тазалық сақтап шартымен қыздарға символикалық сомаға тұруды ұсынады.

Скриншот

Тағы бір хабарландыруда ұсыныс тіпті егжей-тегжейлі жазылған. Автор жеке бөлмеде тегін тұруды ұсынып, коммуналдық қызметтерді өзі төлеуге уәде береді.

Скриншот

Оның орнына қыздан екі адамға түскі және кешкі ас дайындау талап етіледі. Хабарландыруға сәйкес, ер адам азық-түлікті өз қаражатына сатып алуға дайын.

Скриншот

Осылайша, үй иелері әдеттегі жалдау ақысының орнына үй шаруасына көмек алуды көздейді.

"Маған көп керек емес"

Tengrinews.kz тілшісі осындай хабарландыру берген бірнеше ер адаммен байланысып, олардың әлеуетті пәтер жалдаушыларға қандай шарттар ұсынатынын білді.

Хабарландырулардың бірінде 30 жастағы ер адам қызға елорданың сол жағалауындағы бизнес-санаттағы тұрғын үй кешендерінің бірінен айына екі мың теңгеге пәтерге бірге тұруды ұсынады.

Скриншот

Жарияланымда қыздар, соның ішінде студент қыз қарастырылатыны бөлек көрсетілген.

Хабарландыру авторымен сөйлескеннен кейін, баспананың символикалық құны үй шаруасын орындауды жүктейтіні белгілі болды.

WhatsApp-тағы хат алмасу скриншоты

Қыз аптасына екі рет үй жинап, тамақ пісіруі керек екен. Бұл ретте оған бөлек бөлме берілмейді - ер адам мен пәтер жалдаушы бір бөлмеде тұратын болады.

WhatsApp-тағы хат алмасу скриншоты

Тұру құнының неліктен соншалықты төмен екені туралы сұраққа ер адам: "Маған көп керек емес", - деп жауап берді.

WhatsApp-тағы хат алмасу скриншоты

Хабарландыру авторы өзі туралы да айтып беріп, өзін тазалықты жақсы көретін, салмақты адам ретінде таныстырды.

"Махаббат пен бақыт үшін"

Тағы бір хабарландыруда ер адам қызға айына үш мың теңгеге бірге тұруды ұсынады.

WhatsApp-тағы хат алмасу скриншоты

Алайда сөйлесу барысында хабарландыру авторы алдымен әлеуетті пәтер жалдаушыны жақынырақ танып-білгісі келді.

WhatsApp-тағы хат алмасу скриншоты

Жалға берушіні қыздың жасы, отбасылық жағдайы, балаларының бар-жоғы және кәсібі қызықтырады. Оның айтуынша, бірге тұру туралы шешім бір-біріне "сәйкес келетін-келмейтіні" белгілі болғаннан кейін қабылданады.

"Әйел адамның қолы керек"

Келесі хабарландырудың ерекшелігі сол - онда символикалық 2-3 мың емес, салыстырмалы түрде нақтырақ сома - он мың теңге көрсетілген. Ер адам пәтерге бірге тұруға қыз алғысы келеді және одан пәтер тазалығын сақтауды, мүмкіндігінше тамақ пісіруді күтеді.

Скриншот

Алайда тілдесу барысында әлгі он мың теңгені төлеу міндетті емес екені анықталды. Ер адам баспананы тегін беруге дайын. Ол мемлекеттік қызметкер болып істейтінін және уақытының басым бөлігін жұмыста өткізетіндіктен, үйге тек қонуға келетінін айтты. Оның сөзінше, ол жалғыз тұрудан жалыққан және араласатын адам жетіспейді.

Ол болашақ тұрғыннан үйдің тазалығын сақтауды, үй шаруасына көмектесуді және мүмкіндігі болса тамақ пісіруді талап етеді.

Сондай-ақ ер адам егер қыздың жаман әдеттері болмаса және уағдаластықты сақтаса, баспананы ұзақ мерзімге, тіпті бүкіл оқу жылына беруге дайын екенін мәлімдеді.

Арзан жалдамалы пәтердің астарында не жатыр?

Бірнеше хабарландыруды тексеру нәтижесінде екі-үш мың теңгеге немесе мүлдем тегін баспана ұсыныстары шынымен де бар екені белгілі болды. Алайда қарастырылған жағдайлардың әрқайсында төмен баға қосымша шарттармен бірге жүреді. Кейбір жерде қыздан үйді тұрақты жинап, тамақ әзірлеу күтілсе, кей жерде тек тәртіп сақтау талап етіледі. Әдетте, ер адамдар жас мөлшеріне, отбасылық жағдайына және балалардың бар-жоғына қатысты талаптарды алдын ала белгілейді.

Тұрмыстық жағдай мәселесі де назар аударуды қажет етеді. Тексерілген хабарландырулардың бірінде қызға арналған жеке бөлме қарастырылмаған.

Мұндай сұраныстардың өзі заңбұзушылық болып табылмайды. Дегенмен, жалдау ақысының тым төмен болуы мұндай ұсыныстарға мұқият қарауға негіз болуы тиіс.

Болашақ пәтер жалдаушы үй иесінің кім екенін, пәтерде тағы кімдер тұратынын, нақты қандай міндеттер жүктелетінін және келісімді қандай жағдайларда тоқтатуға болатынын алдын ала біліп алуы керек. Өйткені жалдау ақысы ретінде екі немесе үш мың теңге сұралатын хабарландыруларда тұрудың нақты "құны" тек ақшамен ғана өлшенбеуі мүмкін.

ІІМ не деп жауап берді?

Хабарландыруларды зерттей келе, біз түсініктеме алу үшін Ішкі істер министрлігіне жүгіндік. Редакцияның ресми сауалына берген жауабында ІІМ заңға қайшы әрекет белгілері бар жарияланымдар анықталғанда немесе тиісті өтініштер түскенде тексеру жүргізілетінін, қатысы бар тұлғалар мен ақпаратты орналастыру мән-жайлары анықталып, содан кейін құқықтық баға берілетінін хабарлады.

Сонымен қатар, қызды бірге тұруға шақыратын хабарландырудың өзі, сондай-ақ ондағы болашақ көршінің жасына, жынысына немесе отбасылық жағдайына қойылатын талаптар құқық бұзушылықтың дәлелі болып табылмайтынын қосып өтті.

"Сонымен бірге, баспана ұсыну желеуімен жезөкшелікке тарту, жеңгетайлық немесе өзге де заңсыз әрекеттер жүзеге асырылып жатқаны туралы мәліметтер болса, ақпарат тексерілуге және тиісті құқықтық баға алуға тиіс", - деп хабарлады ведомство.

ІІМ әрбір нақты жағдайда хабарландырудың мазмұны, нақты мән-жайлар және оны орналастыру мақсаты бағаланатынын айтты. Бұл ретте дәл қыздарды бірге тұруға шақыратын хабарландырулар бойынша өтініштердің жеке статистикалық есебі жүргізілмейді.

"Мүмкін болатын заңсыз мақсаттар туралы бірқатар мән-жайлар, соның ішінде ұсынылған тұру жағдайларының қисынды түсіндірмесінің болмауы, бірлесіп жалдаумен тікелей байланысты емес талаптар, интим қызмет көрсету ұсыныстары, баспана берумен байланысты материалдық немесе өзге де сипаттағы шарттардың болуы, сондай-ақ ұсыныстың нақты мақсатын жасыру әрекеттері айғақ болуы мүмкін", - делінген ІІМ жауабында.

Мұндай жағдайлар анықталғанда, азаматтарға ішкі істер органдарына хабарлау ұсынылады.

Анықталған мән-жайларға байланысты жауапкершілік қылмыстық заңнаманың тиісті нормалары бойынша туындауы мүмкін.

Атап айтқанда, Қылмыстық кодекстің 308-бабында жезөкшелікпен айналысуға тарту немесе сексуалдық сипаттағы өзге де қызметтер көрсету, соның ішінде осындай мақсаттағы қызметтерді насихаттау және (немесе) жарнамалау арқылы жүзеге асыру үшін жауапкершілік қарастырылған. Қылмыстық кодекстің 309-бабы жезөкшелер ордасын ұйымдастыру немесе ұстау, сол сияқты пайдакүнемдік мақсаттағы жеңгетайлық үшін жауапкершілікті белгілейді. Интернетті пайдалану осы бапта көзделген бірқатар әрекеттер үшін саралаушы мән-жай болып табылады. Бұдан бөлек, ӘҚБтК-нің 450-бабында жезөкшелікпен айналысу, сексуалдық сипаттағы өзге де қызметтер көрсету немесе жеңгетайлық үшін көрінеу үй-жайлар беру үшін әкімшілік жауапкершілік қарастырылған.

ІІМ әр жағдайдағы құқықтық саралау нақты мән-жайлар мен жиналған материалдарды ескере отырып, тексеру нәтижелері бойынша айқындалатынын атап өтті.

Тегін баспана қашан қауіпті болады?

Заң кеңесшісі Фарид Алиев тегін немесе арзан баспана туралы хабарландырудың өзі қылмыс емес екенін түсіндіреді. Тараптар ақшаның орнына адамның үй шаруасына көмектесуі, мысалы, пәтерді жинауы немесе тамақ дайындауы туралы келісуге құқылы.

"Мәселе - "бірге тұру", "махаббат пен бақыт үшін", "бір бөлмеде" сияқты тұжырымдардың астарында іс жүзінде тұру шарты ретінде көңілдес болу немесе интим қатынас ұсынысы жасырылған жерде басталады", - деп түсіндіреді заңгер.

Сарапшының айтуынша, бұл жерде бәрі нақты жағдайларға байланысты: қоқан-лоқысыз және мәжбүрлеусіз бірге тұру туралы ұсыныстың өзі әлі қылмыс құрамын білдірмейді. Дегенмен, бас тартқаннан кейін қысым көрсету, бопсалау, қорқыту немесе мәжбүрлеу басталса, жағдайдың қылмыстық-құқықтық салдары болуы мүмкін.

Бұл ретте ер адамның мұндай талаптарды нақты қай жерде - хабарландырудың өзінде ме, мессенджердегі хат алмасуда ма, әлде бетпе-бет кездесуде ме - айтқаны шешуші рөл атқармайды. Хабарландыру жарияланған алаңның тұжырымдары емес, адамның нақты әрекеттері мен талаптары маңызды.

Хабарландыруларды қарау кезіндегі "қауіп белгілері"

Заңгердің сөзінше, мына жайттар ерекше сақтандыруы тиіс:

бағаның күмәнді түрде төмен болуы немесе шарттары түсініксіз, мүлдем тегін баспана; бір бөлмеде немесе тіпті бір төсекте тұру туралы ұсыныс; "махаббат пен бақыт үшін", "бірге тұру", "үй иесімен бірге тыныш өмір сүру" деген сияқты тұжырымдар; ақшаның орнына "заттай" төлеу - тамақ пісіру, үй жинау, "тәртіпті сақтау"; тұру шарттарын талқылағанға дейін жеке мәліметтерді (жасы, отбасы жағдайы, күйеуі/жігіті бар-жоғы) жіберуді талап ету; хабарландыру авторы - басқа тұрғындарды көрсетпестен, қасына тұруды ұсынатын жалғызбасты ер адам; шарттар туралы тікелей сұрақтарға нақты жауап беруден қашу ("кездескенде айтамын", "сөйлескенде талқылаймыз"); егжей-тегжейлерді алдын ала талқыламай, бірден пәтерді көруге келуге табанды түрде шақыру. Мәселе тек үй жинауда болмаса

Төмен бағаның артында тек тұрмыстық талаптар ғана емес екенін қандай тұжырымдар аңғартуы мүмкін:

"Бір бөлмеде бірге тұру", "менде бір матрас, сізде бір матрас, бірақ бөлме біреу"; "Махаббат пен бақыт үшін", "екі адамның тыныш өмір сүруі"; Сипаттамада бөлек сөз немесе "бірге тұру"; пәтер жалдаушыға қойылатын басқа талаптар болмаған жағдайда, жас ерекшелігіне ("18 бен 33 жас аралығында", "25 жасқа дейін", "22–27 жас") баса назар аудару; "Кездескенде/телефонмен талқылаймыз, мұнда егжей-тегжейлі жазбаймын"; тұрмыстық жағдайларды талқылағанға дейін табанды түрде қойылатын жеке сұрақтар ("тұрмыстасыз ба? балалар бар ма? немен айналысасыз?"). "Тегін" баспана тұзағына қалай түспеуге болады?

Заңгер қызға қай жерде тұратынын, пәтерде тағы кімдер тұратынын, өзіне қандай міндеттемелер алатынын, келісімнің қандай мерзімге жасалатынын және төлем ретінде нақты не есептелетінін - ақша ма, әлде нақты тұрмыстық қызметтер ме - алдын ала жазбаша түрде бекітіп алуға кеңес береді.

Қоныстанғанға дейін міндетті түрде нені бекітіп алу керек:

тұру шарттары (бөлме бөлек пе/ортақ па, құлпы бар есіктің болуы); төлем мөлшері мен түрі (ақша, қызметтер, нақты не екені); міндеттер тізімі және олардың жиілігі; тұру мерзімі және мерзімінен бұрын тоқтату шарттары (неше күн бұрын ескерту керек, депозит болса, оны қайтару тәртібі); меншік иесінің байланыс деректері (аты-жөні, жеке басын куәландыратын құжаттың және пәтерге меншік құқығының/жалдау шартының көшірмесі) - шарттар тек сөз жүзінде емес, жазбаша бекітілуі үшін мүмкіндігінше қарапайым қолхатта немесе хат алмасуда көрсету керек; пәтерді алғашқы көру мен кездесу - тек күндізгі уақытта және жалғыз емес (құрбысы, ағасы немесе жақындарының бірімен), не болмаса жақын адамдардың біріне кездесудің орны мен уақытын ескерту қажет. Қоныстанғаннан кейін бопсалау басталса не істеу керек?

Егер қоныстанғаннан кейін жақындық талап етіп, қауіп төндіру, бопсалау немесе қысым көрсету басталса, Әлиев жағдайды өз бетінше шешуге тырыспауды, хабарламалар мен басқа да дәлелдемелерді сақтап, полицияға жүгінуді ұсынады:

бұл тұрғын үйде қалмау, мүмкіндігінше қысым көрсетіп жатқан адаммен жалғыз қалмау; қоқан-лоқы, бопсалау, мәжбүрлеу фактілері бойынша полицияға арыз түсіру; хат алмасуды және басқа да байланыс іздерін жоймау - олар негізгі дәлел болады; жақындарынан қолдау сұрау, қажет болған жағдайда - дағдарыс орталығына немесе полицияға өтініш түсіру үшін заңгерге жүгіну; егер тікелей қауіп төнсе - "дәлелдемелерді жинағаннан кейін" деп кейінге қалдырмай, дереу 102 нөміріне қоңырау шалу.

Қандай дәлелдемелерді сақтап қойған жөн:

хат алмасудың толық скриншоттары (қиылмаған, күні/уақыты және сөйлесушінің аты/нөмірі көрініп тұрғаны дұрыс); хабарландырудың өзінің скриншоты және оған сілтеме (егер ол әлі белсенді болса), авторы оны өшіріп тастағанға дейін сақтап алу; аудиохабарламалар, дауыстық және бейнеқоңыраулар (егер оларды тіркеудің техникалық мүмкіндігі болса); телефон нөмірінің/WhatsApp аккаунтының деректері, мүмкіндігінше - пәтер мекенжайының геолокациясы; егер жеке қарым-қатынас болса - шарттарды анықтау кезеңінде мүмкіндігінше адаммен куәгерлерсіз оңаша қалмау керек.

Әлиев тұрудың барлық шарттары алдын ала түсінікті болып, бекітілмейінше, мұндай ұсыныстарға келіспеуге кеңес береді. Ал егер қоныстанғаннан кейін уағдаластықтар өзгеріп, қысым көрсетілсе, заңгер ең алдымен өз қауіпсіздігін қамтамасыз етіп, көмекке жүгінуге кеңес береді.

"Тегін" баспана әрқашан қосымша шарттардың жоқтығын білдірмейді - мұны алдын ала түсіну маңызды. Егер ұсыныс шындыққа жанаспайтындай тым жақсы болып көрінсе, қоныстануға асықпай, алдымен барлық егжей-тегжейін анықтап алған жөн.

Авторы: Аружан Дәрібай

Аударған: Дина Шәріпхан

Бізді Google-дың негізгі дереккөздер тізіміне қосыңыз

Қосу