Транзиттен хабқа дейін: 2025 жылы Қазақстан көлік жүйесінде серпінді даму болды

2025 жылы Қазақстанның көлік саласы еліміздің транзиттік-логистикалық әлеуетін нығайтуға, инфрақұрылымды жаңғыртуға және тасымалдау тиімділігін арттыруға бағытталған жүйелі дамуды жалғастырды. Бұл бағыттар Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың тапсырмаларына сәйкес жүзеге асырылды.

Қазақстан «Шығыс — Батыс», «Солтүстік — Оңтүстік» халықаралық көлік дәліздерін және Транскаспий халықаралық көлік бағытын дамыту арқылы Еуразия құрлық көпірінің рөлін тұрақты түрде арттыра отырып, Еуропа мен Азия арасындағы негізгі дәнекерге айналып отыр.

Инфрақұрылымдық жобаларды жүзеге асыру, жылжымалы құрамды жаңарту, көлікті бақылауда цифрлық шешімдерді енгізу және халықаралық бағыттар желісін кеңейту еліміздің өңірдегі негізгі транзиттік хабтарының бірі ретінде позициясын нығайтуға ықпал етті.

2025 жылдың қорытындысы бойынша транзиттік тасымалдау көлемі 36,9 млн тоннаны құрады, бұл 2024 жылдың сәйкес кезеңі көрсеткішінен 6,6%-ға артық (34,6 млн тонна).

Транзит көлемінің артуы — автомобиль, теміржол, әуе және су көлігін кешенді дамытудың, сондай-ақ логистика саласындағы халықаралық ынтымақтастықты кеңейтуге бағытталған дәйекті жұмыстың нәтижесі.

Автожолдар мен жол инфрақұрылымын дамыту

2025 жылдың басты жетістіктерінің бірі — автожол желісінің кең ауқымды дамуы. Құрылыс және жөндеу жұмыстары рекордтық 13 мың шақырым автожолды қамтыды. Нәтижесінде республикалық жолдардың 94%-ы техникалық нормативті жағдайда.

Ішкі шекарадағы өткізу пункттерін модернизациялау жұмыстары жүргізіліп жатыр. 2027 жылдың соңына дейін 37 өткізу пунктін аяқтау жоспарланған.

Жол саласын цифрландыру ерекше назарда. Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша e-Joldar шеңберінде жолдардың цифрлық паспорттары қалыптастырылып жатыр, бұл жолдардың техникалық жай-күйін, қозғалыс қарқындылығын және пайдалану параметрлерін орталықтандырылған түрде есепке алуды қамтамасыз етеді.

Жыл сайын жасанды интеллект технологияларын қолдана отырып жол диагностикасы жүргізіледі.

Жол төсемін сақтау үшін 220 бірлікке дейін автоматтандырылған өлшеу стансаларын орнату жалғасып келеді. Қазір оның 71-і іске қосылған.

Авиация: маршрут желісін кеңейту және инфрақұрылымға инвестиция тарту

2025 жылы азаматтық авиацияның дамуы әуе паркін жаңарту, халықаралық бағыттарды кеңейту және әуежай инфрақұрылымына инвестициялар тартумен қатар жүрді. Әуе кемелері паркі 109 бірлікке жетті, оның ішінде 8 жаңа Airbus A320 ұшағы және 4 Boeing 737 MAX 8 ұшағы бар.

Қазақстан 2025 жылдың желтоқсан айындағы мәліметтер бойынша аптасына жалпы жиілігі 626 рейсті құрайтын 135 халықаралық бағыт бойынша 30 елмен әуе қатынасы іске қосылды. Халықаралық маршрут желісі ТМД, Еуропа, Таяу Шығыс, Азия және Оңтүстік-Шығыс Азия елдерін қамтиды.

Сала бойынша бүгінде 25 мың адам жұмыс орындарымен қамтылды, бұл оның тұрақты жұмысын қолдауға және негізгі операциялық процестердің үздіксіз орындалуын қамтамасыз етуге көмектеседі.

Өткен жылы Арқалық әуежайын қалпына келтіру жұмыстары басталды, Алматы әуежайын дамытудың бас жоспары таныстырылды және құны $362 млн болатын TAV Airport Holding инвестициялық бағдарламасы таныстырылды, «Қорғас — Шығыс қақпасы» АЭА аумағында жүк-жолаушылар әуежайын салу бойынша жалпы құны 250 млрд теңгені құрайтын Инвестициялар туралы келісім жасалды.

Қазақстан Республикасының пилотсыз азаматтық авиациясын дамытудың 2025-2031 жылдарға арналған тұжырымдамасының қабылдануы маңызды қадам болды. Сонымен қатар аз шығынды бірқатар жаңа әуекомпания ел нарығына шықты, сонымен қатар 35-тен астам жаңа халықаралық бағыт, оның ішінде Будапешт, Шанхай, Сеул, Гуанчжоу және Мюнхенге рейстері ашылды.

ИКАО жүргізген аудит қорытындысы бойынша халықаралық авиациялық қауіпсіздік және формальдылықты жеңілдету стандарттарына сәйкестік деңгейі 95,7%-ды құрады.

Теміржол және су көлігі: тасымалдаудың өсуі мен инфрақұрылымдық жобалар

2025 жылдың қорытындысы бойынша жүктерді темір жол көлігімен тасымалдау көлемі 320 млн тоннаны құрады, бұл 2024 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 5,5%-ға артық. Мемлекет басшысының тапсырмасы аясында 2029 жылға дейін 11 мың шақырым теміржол учаскесін жөндеу қарастырылған. Бүгінгі таңда 4,4 мың шақырымнан астам жолда жұмыстар орындалды, оның ішінде 1 575 шақырымы 2025 жылы аяқталды.

2025 жылдың негізгі оқиғаларының қатарына ұзындығы 836 шақырым «Достық — Мойынты» теміржолының екінші желісінің іске қосылуы, сондай-ақ ұзындығы 323 шақырым жаңа «Қызылжар — Мойынты» желісінің құрылысының басталуы болды. 775 локомотив пен 2,7 мың фитингтік платформаны жеткізу бойынша келісімшарттарға қол қойылды. Бүкіл ел бойынша 124 теміржол вокзалын жаңғырту басталды.

Су көлігі де оң динамиканы көрсетті. 2025 жылы теңіз көлігімен 8 млн тонна жүк тасымалданды, бұл 2024 жылғы көрсеткіштен 7%-ға артық. Теңіз порттары арқылы контейнерлік тасымалдау 29%-ға артты — 90 637 ЖФЭ өтті; Транскаспий халықаралық көлік бағыты бойынша өсім 36%-ды құрады.

Ақтау портында контейнерлік хаб құрылысы аяқталды, Құрық — Баку желісіне 1 құрғақ жүк кемесі жеткізілді, 2 паром сатып алынды.

Өзен көлігімен тасымалдау көлемі 1,5 млн тоннаны құрады. Тасымалдау Ертіс, Орал — Каспий және Іле — Балқаш бассейндерінде жүзеге асырылды.

Автомобиль тасымалдары және көлік бақылауы: цифрландыру мен халықаралық ынтымақтастық

2025 жылы халықаралық автомобиль тасымалы географиясын кеңейту жұмыстары жалғасты. Қазақстан жыл сайын шетелдік рұқсат бланкілерінің квоталарымен алмасу жүзеге асырылатын 42 елмен үкіметаралық келісімдер жасасты.

Түрікменстанмен, сондай-ақ Иранмен екіжақты және транзиттік тасымалдарға рұқсат етілмеген тасымалдау жүйесі енгізілді. Түркиямен келісімге қол жеткізілді. Қазақстан Қытай аумағына транзиттік автотасымалдауды жүзеге асыру құқығын алған алғашқы ел болды.

Қытаймен және Өзбекстанмен бірлесіп, шетелдік рұқсат бланкілерімен электрондық алмасу жүйесі енгізілді, бұл барлық ШРБ-ның 65%-ын цифрландыруға мүмкіндік берді. Цифрландыру жұмыстары Әзербайжанмен, Түркиямен және Қырғызстанмен жалғасып жатыр.

Нарықтың ашықтығын арттыру үшін шетелдік рұқсат бланкілерін бөлудің жаңа ережелері қабылданды, сондай-ақ жүк көлігін цифрлық өлшеуге көшу жөніндегі шаралар жүзеге асырылып келеді. Елде әкімшілік айыппұлдарды автоматты түрде рәсімдеу жүйесімен біріктірілген 73 автоматтандырылған өлшеу стансасы орнатылған.

Бұдан бөлек, техникалық байқау операторларының қызметін ашуға рұқсат беру тәртібі енгізілді және белгіленген талаптарды бұзғаны үшін жауапкершілік күшейтілді.

Бұдан бұрын елімізде 2027 жылға қарай электр энергиясына ішкі қажеттілік толық жабылатыны мәлім болды.