Түрмеден шықпай қойған желтоқсаншы туралы білесіз бе? Ол Қайрат Рысқұлбековке сабақ берген

Түрмеден шықпай қойған желтоқсаншы Әркен Уақты білесіздер ме? 1986 жылғы Желтоқсан оқиғасын ұйымдастырғандардың бірі деп ғалым Әркен Уақ 8 жылға сотталады. Сотталған кезі – 1987 жыл. Әркен Уақ Қайрат Рысқұлбеков оқыған Сәулет және құрылыс институтында сабақ берген, геолог-ғалым. Ол жаламен қамауға түседі. Ол кісінің үстінен куәгер болған өзімен бірге жұмыс істейтін, бірақ өмірінде араласпаған, сыйласпаған, жауласпаған бір кісі болған екен.

Әркен Уақ Варлам Шаламов деген орыстың атақты жазушысы жазған "Колымада" түрмеде отырады. Колыма – Сібірдегі ең азапты түрмелердің бірі. Сол кездегі көптеген құқық қорғаушылар араша түсіп, ол кісіні рақымшылыққа іліктірген кезде Әркен Уақ екі рет түрмеден шығудан бас тартады.

"Мен ешқандай әсіре ұлтшыл емеспін. Мен Желтоқсан оқиғасын ұйымдастырған емеспін. Сондықтан мені толық ақтап, босатыңдар", – дейді Әркен Уақ.

Ол кісіге түрмеде қастандық та жасалады, бірақ ол кісі оның бәрін жеңеді. Өте қуатты адам болған. Сондай-ақ ол адам түрмеде жаламен сотталған адамдардың хақын қолдап, арыз жазуға көмектесіп, көп адамға жәрдемін тигізеді. 

Кейін Әркен Уақ өзінің естелігінде түрмеден шыққаннан кейін өзінің үстінен жала жапқан адамды көріп қалып, ұрғанын жазған. 

"Сол түні мен бала сияқты ұйықтадым. Мен түрмеде жатқанда соны ұрып, тұмсығын бұзуды әр сәт ойлаушы едім", – дейді Әркен Уақ.

Әркен Уақ түрмеден шыққаннан кейін Желтоқсан оқиғасын ғалым ретінде зерттейді. Архивтерден қылмыстық істерді қарайды. Оның айтуынша, Желтоқсан оқиғасында 4000-нан астам жас ажал құшқан. Ол кісі Назарбаевтың қазақ халқына жасаған геноциді туралы кітап та жазып шықты. Өмір бойы Желтоқсанның шындығы мен ақиқаты үішн күресіп өткен адам. 

Қанат ТІЛЕУХАН,
жазушы, журналист.