Жамбылда қант зауыты мен қызылша өсірушілер келісімге келе алмай отыр

Қызылша өсірушілерге қант қызылшасының әр килограмына 35 теңгеден төлеу ұсынылады.  Мұны түсінікті ету үшін айта кетсек, қазір мемлекет әр килограмына 25 теңге субсидия береді. Яғни, зауыт қалған 10 теңгені төлейді.

Жамбыл облысының қызылша өсірушілер қауымдастығының төрағасы Саха Манатов Мерке қант зауыты ұсынған бағаның неліктен фермерлерге тиімсіз екенін түсіндіріп берді.

— Бір килограмм қант қызылшасын өсірудің өзіндік құны 28-30 теңге шамасында, бұл сомаға тасымалдау (логистика) шығындары кірмейді. Бұл сомаға су, тұқым, еңбек күшіне және басқа да шығындарға кетеді. Тасымалдау шығындарын қосқанда тағы 7-10 теңге шығады. Нәтижесінде, жалпы шығын 35-40 теңге аралығында болады, ал бізге 35 теңге төлеуді ұсынып отыр, — деді ол.

Осылайша, тек шығындарын мейлінше азайтқан және Меркі зауытына жақын орналасқан фермерлер ғана шығынсыз жұмыс істей алады. Ал қалғандары шығынға ұшырауы мүмкін.

Фермерлер елдегі басқа зауыттар қызылшаны 15 теңгеден қабылдайтынын айтып, Жамбыл облысындағы баға саясаты монополияның нәтижесі екенін айтып шағымданып отыр. Сонымен қатар, адамдар ұсынылған келісімшарттардың басқа да тармақтарына наразы.

— Бізге өткен жылғы өнім үшін берешектің жартысы ғана төленді, ал жаңа келісімшарт бойынша төлемдерді тағы бір жылға ұзартуды ұсынады. 10 қазанда қабылдау басталады деп отыр, бірақ біз әлі құжаттарға қол қоймаймыз. Бұл баға бізге қолайсыз. Біз көмек сұрап, өнімді басқа зауыттарға тапсырамыз деп ескерткенімізбен, алайда жағдай өзгеріссіз қалып отыр, — деді Меркі ауданының фермері Талғат Имашев.

Биыл қанша фермердің келісімшартқа қол қойғаны және зауыттың қаншалықты жүктемемен жұмыс істейтіні әзірге белгісіз.

Облыстық әкімдік жағдайға қатысты түсініктеме беріп, барлық шарттың алдын ала келісілгенін және фермерлер үшін ешқандай күтпеген жағдай болмауы тиіс екенін мәлімдеді.

— Наурыз айында зауыт акционері фермерлермен кездесті. Сол кезде шамамен 300 қызылша өсіруші жиналды. Оларға: «Зауыт қызылшаны 10 теңгеден қабылдайды. Егер бұл бағаға қарсы болсаңыздар, қызылша екпеңіздер» деп нақты айтылды. Сол кезде бұл шарттарды бәрі қабылдады, — деді Жамбыл облысы ауыл шаруашылығы басқармасы басшысының орынбасары Әбдірасыл Желеубаев.

Ал қызылша өсірушілер келісімнің басқа шарттарда болғанын нақтылады.

— Зауыт қарыздарын өтеуге уәде берген. Схема былай болды: «Біз ақшаны қайтарамыз, бірақ келесі жылы қызылшаны тек 10 теңгеден қабылдаймыз». Иә, кәсіпорын былтыр 150 мың тонна шикізатты өзіне шығынмен қабылдаған болатын және енді соны өтегісі келеді.
Біз бәрін түсінеміз. Бірақ ақырында зауыт ештеңе төлемеді. Олардың бір бөлігін мемлекеттен алғанымен, әлі толық есептеспеді. Нәтижесінде, келісім шарттары орындалмады, ал бізден өз тарапымызды орындауды талап етеді, — деп түсіндірді С. Манатов.

Көріп отырғанымыздай, жағдай өте қарапайым — егер осы зауыттың шарттары қолайсыз болса, өнімді басқа зауытқа өткізу қажет. Бірақ фермерлер тасымалдау шығындарының қымбаттығы мұны жасауға мүмкіндік бермейді деп шағымданып отыр.

Ең оңтайлы есептеулер бойынша қызылшаны Ақсу қант зауына жеткізу килограммына 25 теңгеге шығады, бұл Меркі бағасынан әлдеқайда қымбат. Қырғызстанға жеткізу жақын болғандықтан, шамамен 12-13 теңге тұрады, бірақ бұл да пайда табуға жеткіліксіз.

Шаруалардың есептеуінше, өнімнен шығынсыз табыс табу үшін Меркі қант зауыты бағаны кем дегенде 15 теңгеге көтеруі керек.

Былтыр қызылша өткізу мәселесі алғашқы күндерден-ақ дауға ұласты. Меркі мен Ақсу қант зауыттарының алдында көлік кептелісі пайда болып, қант қызылшасын өткізушілер 4-5 күн күтіп қаңтарылып тұратынын айтып шағымданды.

Жақында жамбылдық қызылша өсірушілерге 3 млрд теңге қарыз қайтарылатыны хабарланды.