Жастар қауіпсіздігі күшейтіледі

Жиынға Алматы облысы Полиция департаменті есірткі қылмысына қарсы іс-қимыл басқармасы бастығының орынбасары, полиция подполковнигі Дастан Жексенбеков, тұрмыстық зорлық-зомбылық құрбандарына әлеуметтік көмек көрсету орталығының психологі Динара Қуатбекова және заңгер Мұрат Бигашев қатысты.

Алғашқы болып сөз алған Дастан Маратұлының айтуынша, соңғы жылдары интернеттегі жасырын мессенджерлер мен анонимді парақшалар арқылы жастарды синтетикалық есірткі айналымына тарту әрекеттері жиілеген. Осыған байланысты облыста 2023-2025 жылдарға арналған кешенді жоспар жүзеге асырылып келеді. Оның аясында мектептер мен колледждерде 360-тан астам профилактикалық кездесулер, тренингтер мен түсіндіру жұмыстары ұйымдастырылған. Сонымен қатар өңір бойынша 121 профилактикалық акция өткізіліп, көпшілік орындардағы 1000-нан астам есірткі жарнамасы бейнеленген граффити жойылған. Бұл жұмыстарға 800-ден астам ерікті жұмылдырылып, жастар арасындағы қауіпсіздік мәдениетін арттыруға үлес қосқан.

Бұрын тек белгілі орындарда немесе делдалдар арқылы таратылатын улы заттар бүгінде цифрлық кеңістікте еркін жүруде. Ең өкініштісі, олардың басты нысанасы – әлеуметтік желіні белсенді қолданатын жасөспірімдер. Есірткі сатушылар Telegram, WhatsApp және басқа да жабық мессенджерлерде арнайы «боттар», шифрланған топтар мен уақытша каналдар құрып, есірткіні жарнамалаудың жаңа тәсілін меңгеріп алған. Олар жалған аккаунттар пайдаланады. Хабарламаларды автоматты түрде өшіретін функцияларды қолданады және геолокациямен жасырылған «тайниктер» арқылы тауар жеткізеді. Төлемді криптовалюта немесе электронды әмияндар арқылы қабылдайды. Бұл әдістер құқық қорғау органдары жұмысын қиындатады. Ал жасөспірімдер үшін «жасырын болу», «жеңіл ақша табу», «қызық көру» деген иллюзия қауіптің қақпанына айналып отыр. Жастарды есірткіден қорғау – тек ресми органның жауапкершілігі емес. Әр ата-ана баласының интернеттегі белсенділігін бақылап, ашық әңгімелесіп, сенімді қарым-қатынас орнатуы қажет. Мектептер мен колледждер психологиялық тренингтер мен түсіндіру іс-шараларын үнемі жүргізуге тиіс. Қоғамда есірткіні «мода» немесе «қызық» деп қабылдайтын көзқарасқа жол бермеу маңызды.

Келесі сөз кезегін алған психолог Динара Ақылбекқызы тұрмыстық зорлық-зомбылықтың көбіне ұят, қорқыныш, қоғам тарапынан түсінбеушілік және құқықтық ақпараттың жеткіліксіздігі салдарынан жасырын қалып қоятындығын атап өтті. Оның айтуынша, орталық жұмысы министрлік бекіткен стандарттар бойынша жүргізіліп, жәбірленушілерге кәсіби психологиялық қолдау, әлеуметтік көмек, құқықтық кеңес және қажет болған жағдайда уақытша баспана беру қызметі көрсетілуде.

Заңгер Мұрат Бигашев тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қатысты құқықтық нормалар, қорғау нұсқамаларының рәсімделуі, жәбірленушілердің құқықтары мен мемлекет тарапынан көрсетілетін кепілдіктер жөнінде жан-жақты ақпарат берді. Ол құқықтық сауаттылықтың төмендігі көптеген отбасылық жанжалдардың шиеленіскен мәселеге айналуына себеп болатынын айтты. Жалпы тұрмыстық зорлық-зомбылық – көзге көрінбейтін, бірақ күн сайын талай отбасының тағдырын талқандап жатқан дерт. Бүгінде Қазақстан заңнамасы жәбірленушіні қорғауға бағытталған бірқатар норманы қабылдап, жағдайды түзетуге күш салып жатыр. Алайда заңның өміршең болуы – оның қағаз бетінде емес, іс жүзінде қолданылуына байланысты.

Көпшілік тұрмыстық зорлық-зомбылықты тек ұру, соғу секілді физикалық әрекеттер деп түсінеді. Шын мәнінде, ол әлдеқайда күрделі. Біреудің абыройын таптау, үнемі қорқытып отыру, ақша бермеу, жұмыс істеуге рұқсат етпеу, еркіндігін шектеу – мұның бәрі заң бойынша зорлық-зомбылыққа жатады. Өкінішке қарай, мұндай әрекеттер көп жағдайда жабық есіктің ар жағында қалып, сыртқа шықпайды. Тұрмыстық зорлық жасаған адам жазасыз қалмайды.

Брифинг соңында мамандар өңірдегі жастардың қауіпсіз ортасын қалыптастыру үшін ата-аналар, білім беру ұйымдары, жергілікті атқарушы органдар мен құқық қорғау құрылымдарының бірлескен жұмысы ерекше маңызды екенін атап өтті. Олар қоғам болып күш біріктірген жағдайда ғана есірткіге тәуелділіктің алдын алу, тұрмыстық зорлық-зомбылықтың жолын кесу және отбасы институтын нығайту бағытындағы бастамалар нақты нәтиже беретініне сенім білдірді.

Кербез ЕСІМ