ЖИ және заң: Жұртшылық жаңа талапты біле ме?

Технологияның тегеуріні артқан сайын, шындық пен виртуалды жалғанның арасы алшақтап барады.

Бүгін экраныңыздан менмұндалаған бейне ертең сіздің тағдырыңызбен ойнайтын, алаяқтың айлалы құралына айналуы әбден мүмкін. Мемлекет бұл бағытта кесімді сөзін айтып, қатаң қорғанысқа көшпек. 16 қаңтардан бастап, жасанды интеллектің жемісін «шындық» деп өткізгендер заң алдында жауап береді.

Аян Сәрсенбаев үш жылдан бері осы жасанды зерде саласын зерттеп келеді. Ол технологияның адамзатқа берер пайдасымен қатар, оның астында жатқан қатерлерді де жақсы біледі. Маманның пайымдауынша, цифрлық таңба қою адамның еркін тұсаулау емес, бұл әрбір қолданушының қауіпсіздігі үшін жасалған маңызды қадам.

Аян Сәрсенбаев, ЖИ қолданушысы:

- ЖИ қолданылатын материал барысында «маркировка» бұл әрине шектеу емес, бұл жауапкершілікті деп білу керек. Оған қолданылатын айыппұл да өте дұрыс деп есептеймін. Өйткені кейбір жағдайда ЖИ-ді фейк ретінде қолданатын адамдар қоғамда кездеседі. Қоғамдағы адамдарды алдау үшін, ақша алу үшін неше түрлі фотодағы адамның келбетін видео қылып жасап, соны әлеуметтік желіге таратады. Алданып қалатын адамдарда кезігеді. Әр ЖИ арқылы жасалған видеода «маркировка» болу керек деп санаймын. ЖИ қолдану барысында белгілі бір адамды алдауға әкелсе, оған айыппұл салыну керек.

Дауыс, келбет, қимыл – нейрожелі бүгінде адамды айна-қатесіз көшіре алады. Қазір жалған мен ақиқатты ажырату қиын. Ал алаяқтар үшін бұл тиімді құралға айналды. Енді ертеңнен бастап жасанды интеллектке қатысты заң күшіне енеді. Жасанды зерденің көмегімен жасалған контент міндетті түрде арнайы белгімен көрсетілуі тиіс.

«Жасанды зерде» жаһанды жаулаған шақта, ұлттық ақпараттық қауіпсіздік  басты басымдық. Жаңа заң талабына сай енгізілген «цифрлық таңба» жұртты адасудан, ал сананы сарсаңнан сақтайтын сенімді қалқан. Алайда тәртіп бар жерде жауапкершілік бар. Заң талабын аяқ асты еткендер үшін жаза қатаң.

Жеке тұлғалар мен кәсіп иелеріне 64 мыңнан 432 мың теңгеге дейін айыппұл қарастырылған. Бұл тек алғашқы ескерту. Егер бір жыл ішінде қателік қайталанса, заң аямайды. Ал ірі бизнес өкілдері үшін бұл жауапкершілік жүгі тіпті ауыр - айыппұл көлемі 865 000 теңгеге дейін жетеді.

Бақберген Шарипбек, ҚР Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігінің Мемлекеттік саясат басқармасының сарапшысы:

- ҚР жасанды интеллект саласындағы заңнаманы бұзған жағдайда келесідей ЖИ жүйелерінің немесе иегерлерінің тұтынушыны жаңылыстырылуы мүмкін. ЖИ жүйесінің қызметінің синтетикалық нәтижелері туралы оларға хабарлар беруін қамтамасыз етпеуі. Демек жеке тұлғаларға 15, шағын кәсіпкерлік субъектілерге немесе коммерциялық ұйымдарға 20, орта кәсіпкерлік субъектілерге 30, ірі кәсіпкерлік субъектілерге 100 АЕК мөлшерінде айыппұл көзделген.  ЖИ меншік иелерінің немесе иегерлерінің адам денсаулығына немесе салауаттылығына тыйым салынған жалған ақпарат жасауға немесе таратпауға, адам құқығын бұзуға немесе өзге де зиян келтіруге алып келетін қауіп-қатер дәрежесі жоғары.

Министрліктің дерегінше, контентті белгілеудің нақты қатаң үлгісі жоқ. Ең бастысы  көрермен материалдың жасанды екенін анық түсінуі керек. Дегенмен заңгерлер құжатта әлі де нақтылауды қажет ететін тұстар бар екенін алға тартады.

Нұрлан Жанабаев, адвокат:

- Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігінің ақпаратына сәйкес, бұл жауапкершілікке бастысы нейрожелілерді қолданушылар мен жеке тұлғалар, компаниялар, тиісті көрсетілген. Әзірше бұл заңда жай қолданушылар туралы көрсетілмеген. Бірақ та менің ойымша, әлеуметтік желіні күнделікті қолданамыз және әрбір контент жасаған кезде тиісті белгілер жасалған, ең басты мақсаты нейрожүйе арқылы жасаған контенттерде белгілер болу керек.

Заңда қамтылған тағы бір күрделі мәселе – авторлық құқық. Нейрожелі жасаған туынды қорғалмайды. Өздігінен өрілген мәтін, автоматтан туған сурет, машина шығарған бейнеде құқық болмайды. Мұндай дүниенің бәрі жетім сөз, иесіз ой болып есептеледі. Ал адам санасының сүзгісінен өткен, маңдай термен келген туынды шығармашылықтың жемісі деп танылады.

Авторлары: Наргиз Бекмағанбетова Бекжан Ибрагимов, Арман Ақшабаев