Алқабилерді іріктеу, ақы төлеу және қауіпсіздігі: судья Айжан Көлбаева заң талаптарын түсіндірді

Азаматтық некедегі жарын өлтіргені үшін сотталған экс-министр Қуандық Бишімбаевтың ісі — елдегі алқабилер қатысқан ең резонансты процесcтердің бірі болды. Осы іске төрағалық еткен судья, Астана қаласының қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сотының төрағасы Айжан Көлбаева алқабилер институтына қатысты заң нормаларын түсіндірді, деп жазады Azattyq Rýhy.

Алқабилердің қауіпсіздігі қалай қамтамасыз етіледі?

Заңға сәйкес, алқаби, оның отбасы мүшелері және олардың мүлкі мемлекет қорғауында болады.
Егер алқаби қауіп төніп тұрғаны туралы өтініш жазса немесе бұл жағдай дәлелденсе, құқық қорғау органдары:

Алқабидің,

Оның отбасының,

Мүлігінің қауіпсіздігін қамтамасыз етуге міндетті.

Мұндай қағида судьяларға да қолданылады — олардан өтініш түскен жағдайда ішкі істер органдары қажетті шараларды дереу қабылдауға тиіс.

Судья мен алқабиді қорлағандарға қандай жаза қарастырылған?

Айжан Көлбаеваның айтуынша, Конституциялық сот судьясын, кез келген судьяны немесе алқабиді қорлау — қылмыс.

Сотқа құрметсіздік танытқан адамға төмендегі жаза қолданылуы мүмкін:

200 АЕК-ке дейін айыппұл (2025 жылы шамамен 738 400 теңге)

200 АЕК-ке дейін түзеу жұмыстары

200 сағатқа дейін қоғамдық жұмыс

50 тәулікке дейін қамау

Ал алқаби міндетін атқаруға лауазымды адамның кедергі жасауы үшін:

80 АЕК-ке дейін айыппұл,

немесе түзеу жұмысы,

немесе 80 сағат қоғамдық жұмыс,

немесе 20 тәулікке дейін қамау қарастырылады.

Ал судьяға, алқабиге немесе олардың жақындарына күш көрсету, қорқыту секілді ауыр қылмыстар үшін 4 мың АЕК-ке дейін айыппұлдан бастап, 4 жылға дейін бас бостандығынан айыруға дейін жаза бар.

Алқабилердің құқықтық мәртебесі

Алқаби – қылмыстық іс бойынша сот төрелігін жүзеге асыруға қатысатын тең құқықты тұлға.
Сот отырысы кезінде олардың қауіпсіздігі арнайы тәртіппен қамтамасыз етіледі:

Алқабилерді сот приставы арнайы қызметтік лифтпен тасымалдайды.

Оларға бөлек демалыс бөлмесі қарастырылған, оған тараптардың кіруіне тыйым салынады.

Отырыс біткенде алдымен судья мен алқабилер залдан шығады.

Бұл – тараптармен байланыс болмауы үшін жасалған шара.

Алқаби болуға кімдер қабылданбайды?

Алқаби кандидаттарының тізіміне келесі азаматтар кірмейді:

25 жасқа толмағандар

Сотталғандығы бар азаматтар

Әрекетке қабілетсіз деп танылғандар

Судьялар, прокурорлар, тергеушілер, адвокаттар, әскери қызметшілер

Психикалық немесе мінез-құлықтық ауытқулары бойынша есепте тұрғандар

Кері таңдау белгілеріне — шығу тегі, әлеуметтік жағдайы, діні, ұлты, тілі және басқа да факторларға байланысты шектеу қоюға тыйым салынады.

Тізімнен алынып тасталатындар

Алқаби тізімінен келесі азаматтар шығарылады:

Процестің тілін меңгермегендер

Дене немесе психикалық кемістігі бар азаматтар

65 жастан асқан тұлғалар

Өз өтініші негізінде — діни қызметшілер

Іріктеу кезінде тараптармен туыстық байланысы анықталғандар да шығарылып тасталады.

Алқабилерге еңбекақы қалай төленеді?

Алқаби ретінде қызмет еткен азаматтарға мемлекет ақы төлейді.

Төлем іс аяқталғаннан кейін немесе ай сайын беріледі.

Сома аудандық сот судьясы жалақысының жартысына тең.

Бірақ төлем азаматтың негізгі жұмыс орнындағы орташа айлығынан кем болмауы тиіс.

Ақы тек сотқа қатысқан күндерге есептеледі.

Маңыздысы:

Алқабидің негізгі жұмысы сақталады.

Жұмыс беруші оны жұмыстан шығара алмайды.

Осы кезең еңбек өтіліне есептеледі.

Алқабидің келмеу мәселесі

Егер алқаби сотқа келе алмайтын болса:

Себебін алдын ала төрағалық етушіге хабарлауға міндетті.

Себепсіз келмеу — алқабиді іс жүргізуден шеттетуге негіз болады.
Айыппұл қарастырылмаған.

Бүгін, 16:04