Аномалды құбылыстар қайталанып отырады синоптик

Кейіпкеріміз әл Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің география факультетінде гидрометеорология мамандығы бойынша білім алған. Бұл салаға қызығушылығын оятқан мектепте географиядан сабақ берген ағайы екен. 

- Марқұм Абдулла Сапар ағайымыз мықты ұстаз еді. Әр планета, әр материк, әр мемлекеттің ерекшелігін талдап, түсіндіргенде, оқушылар барып көзбен көріп келгендей болатынбыз. Осы мамандықты таңдауыма Абдулла ағайымның ықпалы зор. Біздің мамандық тек бір ғана жоғары оқу орнында – әл Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде оқытылады. 2012 жылы оқу бітіріп, осында жұмысқа келдім. Инженер синоптик болып еңбек жолымды бастадым, - деді ол.

Әйгерім 2018 жылдан бері компания филиалында метеболжау бөлімінің бастығы қызметінде. 

Бізбен әңгімесінде ол ауа райын болжауда қолданылатын әдістерді сөз етті. Айтуынша, «Қазгидромет» 1 күнге, 2-3 күнге, жұма күндері 1 аптаға, онкүндікке, 1 айға, 3 айға және қыс пен жаз мезгілдеріне жартыжылдық маусымдық болжам жасайды. 

- Ең бірінші кезекте біз биіктік карталарын қолданамыз. Ол абсолюттік топографиялық 850, 700, 500 гПа, салыстырмалы топографиялық 500/100 гПа карталары болып бөлінеді. Биіктік бойынша атмосфералық процестердің өзгерісін салыстырып, бақылап, анализ жасаймыз. Еуропалық модельге сүйенеміз. Бұл жауын-шашын картасы арқылы жауын-шашынның мөлшерін, қарқындылығын, түрін, жел картасы арқылы желдің орташа жылдамдығын, максималды жылдамдығын, бағытын, температура картасы арқылы түнгі минималды, күндізгі максималды температураны болжауға мүмкіндік береді. Купрянов әдісі бойынша минималды және максималды температураны, Зверев әдісі бойынша тұманды болжаймыз. Сонымен қатар 120 сағатқа дейінгі болжамды карталар бар. Уақыт жақындағанда ұзақ мерзімді болжамдар қысқа мерзімді болжамдармен нақтыланады, - деді Әйгерім Жөкелова. 

Қызылорданың жазы қалай өтетіні бәрімізге белгілі. Алайда «Қазгидрометтің» аптап ыстықтағы болжамына көпшілік күмәнмен қарайды. Бұған компания өкілінің өз уәжі бар. 

- Бұл жерде халық бір нәрсені түсінбейді. Біз ауаның температурасын өлшейміз және болжаймыз. Ал көліктегі және ғимараттардағы термометрлер ауаның емес, сол өзі орналасқан заттың температурасын көрсетеді. Әр заттың жылу өткізгіштігі мен жылу сыйымдылығы әртүрлі.

Мысалы, темір, кірпіш, құм, асфальт немесе тікелей күн сәулесінің астында тұрғанда олардың температурасы ауадан және басқа заттардан әлдеқайда жоғары болады. Біз төселме беттің, яғни топырақ бетінің температурасын да өлшейміз. Аптап ыстықта топырақ бетінің температурасы 70 градустан жоғары болады. Метеостанцияларда нақты ауаның температурасын өлшеу үшін термометрлер метеорологиялық алаңда жер бетінен 2 метр биіктікте орналасқан психрометрлік будкаларда орнатылады. Метеорологиялық алаңға ештеңе кедергі келтірмеуі керек. Жанында автокөлік, биік ғимарат, ағаштар болмауы керек.

Температураны нақты көрсету үшін барлық метеостанцияның термометрлеріне әр облыстың ерекшелігіне сәйкес түзету енгізіліп, белгілі бір уақытта тексеріліп тұрады, - деді ол. 

Кейіпкеріміздің сөзінше, ауа райы болжау – қиын әрі қызық, жауапкершілігі мол жұмыс. 

- Айналамыздағы табиғаттың тосын жағдайларына қарап, аномалды құбылыстар осы күні ғана жиілеп кетті деуге болмайды. Себебі ондай құбылыстар уақыт өте келе қайталанып тұрады.

Мысалы, қалың қар, нөсер жаңбыр, секундына 30 метр жылдамдықпен ұйытқи соғатын жел, дауыл, жаздағы өте қатты ыстық, қыстағы өте қатты суық бірнеше жылда бір қайталанады.

Архивке қарайтын болсақ, мұндай аномалды құбылыстар осыдан ондаған жыл бұрын да байқалған. Ауа қабаты бір-бірімен байланысқан мыңдаған процестен тұрады. Температура, қысым, жел, бұлттардың қозғалысы, циклон мен антициклонның орын ауыстыруы – бұл процестер тез өзгереді. Сондықтан үнемі күн райының жай-күйі ұдайы бақылауымызда, - деді синоптик. 

Еске салсақ, Қазгидромет компаниясы жуырда алдағы қыс мезгіліне арналған ауа райының консультативтік болжамын ұсынды.