Бизнеске аудит жүргізілді

4,5 трлн теңгеге қолдау көрген кәсіпкерліктен оң әсер бар ма? Жоқ. Бұл Жоғары аудиторлық палатаның Мәжіліске берген жауабы. Бүгін депутаттар жеке кәсіпкерлік субъектілеріне мемлекеттік қолдау шараларының тиімділігі жөніндегі тексерісті тыңдады.

«Судың да сұрауы бар». Бірақ Павлодарда байып басқа. Егер жоғары аудит жоқ іздемесе, қомақты қаржы құмға сіңіп кетер ме еді?

Әлихан Смайылов, ҚР Жоғары аудиторлық палатасының төрағасы:

- Мемлекеттік қолдау шараларын алушылар үшін қарсы міндеттемелер белгіленуі тиіс. Олар орындалмаған жағдайда қаражат қайтарылуы қажет. Алайда мұндай міндеттемелер барлық жерде көзделмеген. Нәтижесінде мысалы, Павлодарда іс жүзінде жоқ зауытқа 2,4 млрд теңгеге инженерлік желілер тартылған.

Бұны естіген депутаттар да бұрқ ете қалды. «Тиыннан теңге құраудың» орнына қалайша құрдымға кетті, - деп төте сұрақ қойды. Алдымен вице-премьер, кейін әкім орынбасары ақша жайында ақталып, бақты.

Серік Жұманғарин, ҚР Премьер-министрінің орынбасары – Ұлттық экономика министрі:

- Ең кемі құрылыс 30% дайын болу керек. Тек сонда инфрақұрылымға ұсыныс бере алады.

Айгерім Қабылтаева, Павлодар облысы әкімінің орынбасары:

- Жалпы 6 жылда мемлекет кәсіпкерлерге 4 трлн 500 млрд теңге қолдау көрсетті. Қайтарымы қайда? Бизнес жайлы бізге белгілісі 4 млн 400 мың адам жұмыспен қамтылған. Бұл халықтың 48 пайызы. Экономикадағы үлесі де төмен. 5-7 пайыз арасында. Неге бұлай? Депутат Сабильянов саралап көрді.

Нұртай Сабильянов, ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты:

- «Терра» жауапкершілігі шектеулі серіктестігіне 19 қолдау құрал арқылы 10 жыл бойы 17 млрд 11 млн теңге сомасына үздіксіз қаржылық қолдау көрсетілген. «Актеп» ЖШС – 13 қолдау құрал арқылы 10 жыл бойы 11 млрд 679 млн теңге сомасына қолдау көрсетілген. «Полтри Агро» ЖШС – 2019 жылғы мамырда құрылған. Ал 2020 жылдан бастап 4 жыл бойы 7 қолдау құрал арқылы 2 млрд 932 млн теңге сомасына үздіксіз қаржылық қолдау көрсетілуде. Бұған қоса бұл кәсіпорындар салық жеңілдіктерін де пайдаланған. Сондықтан бір субъектіге қайта-қайта бірнеше мемлекеттік қолдау түрін көрсетуді тоқтату керек.

Елде даму институттары көп. Тіпті атын атап, түсін түстеп, санамалап берді. Бірақ қарқынды дамып, қарышты қадам жасап жатқанымыз шамалы.

Нұртай Сабильянов, ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты:

- Қазақстанның Даму Банкі, Өнеркәсіпті дамыту қоры, «Даму» кәсіпкерлікті дамыту қоры, «ҚазИндастри» Қазақстандық индустрия және экспорт орталығы, «ҚазТрейд» сауда саясатын дамыту орталығы және тағы басқа Оларда тиімділікті анықтау, талдау жүйесі қалыптаспаған.

Әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациялары өз алдына өзекті мәселе.  Құрылған 20 жылдағы жетістігін жоғары аудит жіпке тізіп бере алмады. Есесіне, 13 әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорация 140 млрд теңгеге жуық қаржылық бұзушылық жасаған. 33 млрд теңгеден аса бюджет ақшасын  тиімсіз пайдаланған.

Әлихан Смайылов, ҚР Жоғары аудиторлық палатасының төрағасы:

- Бүгінгі таңда корпорацияларда нақты мақсат, қызметтің бірыңғай бағдарлары және дамудың түсінікті моделі айқындалмаған. Корпорациялар кәсіпкерлерді негізінен жеңілдікпен кредит беру арқылы қолдауда. Аудиторларда осыған қатысты да сұрақ бар. Әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациялар қаржы ұйымдары емес. Қызметтің бұл түрі олардың жарғысында көзделмеген және қолданыстағы заңнамада регламенттелмеген.

Қорыта келе, Жоғары аудиторлық палата бюджет қаржысы 133 млрд теңгеге тиімсіз жоспарланып, пайдаланылғанын анықтаған. Тағы сол шамада есеп бұрмаланған. Құқық қорғау органдарына 14 материал жіберілсе, тағы 105-і әкімшілік жауапкершілікке тартуды көздейді. Алайда амалға айланың да табылып жатқаны жақсы емес. 

Авторлары: Нысаналы Ығыл, Мадияр Қындыбаев