Депутаттар самокат мәселесін неге жиі көтеріп кетті

Заң жобасы авторларының бірі, депутат Екатерина Смышляева сол уақытта бұл «компромисс» екенін атап өткен еді.

«Тротуарда жылдамдықты шектеу жаяу жүргіншілердің қауіпсіздігі үшін керек. Бұл жылдамдық жаяу жүргіншілердің жалпы қозғалыс жылдамдығына сәйкес келеді», – деген болатын ол сол кезде.

Алайда 2025 жылға қарай риторика өзгерді. Енді депутат тротуарда самокат айдауға толық тыйым салуды, қолданушыларға жүргізуші куәлігін, сақтандыру полисін, шлем мен жарық шағылыстырғыш киім міндеттеуді ұсынады. Сонымен қатар жалға берілетін самокаттарды нөмірлеу және бұзушылықтарды бейнебақылау арқылы тіркеу мәселелері де талқыланып жатыр.

Смышляеваның айтуынша, шерингілік компаниялар бұған дейін самокаттардың жылдамдығын 6 км/сағатқа дейін шектеуге дайын болған. Дәл осы мәлімдеме мамандар арасында үлкен пікірталас тудырды, себебі мұндай лимиттің техникалық мүмкіндігі самокаттардың қолдану сапасына да әсер етеді.

2023 жылы берген сұхбатында депутаттың өзі қалада электросамокаттарды жолға шығару үшін қажетті инфрақұрылым жоқ екенін айтқан еді.

«Біздің басты жұмысымыз — қалаларда веложолдар мен балама көлік үшін жағдай жасау. Бұл тек жаяу жүргіншілер жолдары есебінен емес, автокөлік кеңістігі есебінен де қаралуы мүмкін», – деген болатын ол.

Самокаттардың техникалық шектеулерін жұмыс тобының мүшесі, мобильділік жөніндегі сарапшы Әнуар Жүсіпов түсіндірді. Оның айтуынша, 6 км/сағ жылдамдық — техникалық тұрғыдан мүмкін емес:

«Самокат моторы адамды бастапқы қозғалыссыз орнынан жылжытуға қабілетсіз. Адамның өзі беруі тиіс бастапқы серпіннің жылдамдығы 6 км/сағаттан жоғары. Яғни, 6 км/сағатпен жүру іс жүзінде мүмкін емес», – дейді сарапшы.

Сондай-ақ GPS дәлсіздігіне байланысты тротуарлар үшін жылдамдықты нақты шектеу техникалық тұрғыдан орындалмайды. GPS-тің орташа қателігі – 10 метр, ал тротуардың ені – 2-3 метр.

«Тротуарды GPS арқылы бөлу мүмкін емес. Сквер, парк – иә, тротуар – жоқ. Сондықтан 15-16 км/сағат — қазіргі әлемдік тәжірибеде қолданылатын ең шынайы құрал. Ал 6 км/сағат іс жүзінде толық тыйым салумен тең», – дейді Жүсіппов.

Сарапшы пікірінше, талқылау тек нақты техникалық мүмкіндіктер мен сараптамалық талдау арқылы жүргізілуі тиіс. Ол сондай-ақ, жүргізушілерде лицензия, жас мөлшері мен талаптар бола тұра, соңғы 3 жылда автомобиль жүргізушілерінің қатысуымен болған жол-көлік оқиғалары үш есеге артқанын атап өтті.

Депутат Олжас Құспеков те бұл ұсыныстарға қарсы пікір білдірді. Оның айтуынша, негізгі проблема — инфрақұрылымның жоқтығы.

«Біз жаңа құрылыс нормаларын бекіттік, әкімдіктерге инфрақұрылым жасауды тапсырдық. Бұл — 3 жылдық жұмыс. Қазір асығыс шешім қабылдап, Мемлекет басшысының тапсырмасын сылтау етіп, самокаттарды жолға шығару — халықты өлімге итермелеу», – деді депутат.

Құспековтің айтуынша, реформа кешенді болуы тиіс: инфрақұрылым, нормалар мен технологиялар қатар жүруі керек, тек тыйым мәселенің шешімі емес.

Ол келтірген ресми статистикаға сәйкес, 2025 жылдың 9 айында жарақат алғандар саны:

• Автокөліктер — 28 646

• Автобустар — 1 145

• Мопедтер мен скутерлер — 897

• Велосипедтер — 238

• Электросамокаттар — 123

Яғни, самокаттар - ең қауіпті емес көлік түрлерінің бірі.

ІІМ де өз ұстанымын білдірді, бұзушылықтар, әсіресе кәмелетке толмағандар арасында бар, бірақ ведомство толық тыйым салуды қолдамайды.

ІІМ вице-министрі Игорь Лепёха жауапкершілік үш тарапқа бөлінуі тиіс екенін айтқан: қолданушылар, шерингілік компаниялар және әкімдіктер. Компаниялар — паркинг, салмақ, жылдамдық, маршрутты бақылау жүйесін енгізуі тиіс; әкімдіктер — шектеу немесе тыйым аймақтарын белгілеуі керек.

Қоғам талқысы көрсеткендей, самокаттар қалалық мобильділіктің маңызды элементіне айналды. Инфрақұрылым, қауіпсіз бағыттар және нақты нормалар жасалмайынша, кез келген тыйым жаңа тәуекелдер тудырады.

Самокаттар — қолжетімді, экологиялық таза, қысқа қашықтыққа тиімді көлік. Олар жолдағы жүктемені азайтады, автокөлікпен жасалатын қысқа сапар санын төмендетеді. Бірақ оларды сақтау үшін тыйым емес, инфрақұрылым + технология + дұрыс нормативтер керек.

Бүгінгі талқылау дәл инфрақұрылымның жоқтығы негізгі проблема екенін көрсетті. Ал қазір қабылданатын шешім микромобильділіктің болашағын анықтайды, ол қалалық саясаттың бөлігіне айнала ма, әлде қалалардан ығыстырыла ма, уақыт көрсетеді.

Айта кетейік, бұған дейін самокатқа қатысты жаңа шектеулер адамдардың өміріне қатер төндіруі мүмкін екенін жаздық.