Десте дәріс: Эстетика есте жүрсін

«Шаншар» әзіл-сықақ театрының кезекті бір қойылымында ауыл тұрғындарының ахуалын білгелі келген қалалық шенеунік сомдалады. Алайда оған жергілікті жұрттың дөрекілігі мен ауылдың олпы-солпы көрінісі мүлде жат болып көрінеді. Көшенің қақ ортасында өліп жатқан есекті көріп тіпті жиіркенеді. «Сендерде этика-эстетика деген нәрсе бар ма өзі?» деп сұрайды. Сасқан үйрек артымен жүзеді. Сондағы ауыл әкімінің айтқан сөзі: «Болғанда қандай! Бар. Кеше бір фура эстетикаға тапсырыс беріп қойдық. Ресейден алдырып жатырмыз. Келген соң шашпай-төкпей ауылға сеуіп қоямыз, есектің исі шықпайды». Күлеміз-ау. Енді ойланайық. Біз ше? Ауыл әкімінің түйсігіне түнемеген «эстетика» сөзін қалай түсініп жүрміз? Асылында өнер табиғатын түсіну үшін, дәл осы «эстетика» қағидатын, оның анықтамасын, негізгі белгілерін білген дұрыс.

Сурет ЖИ көмегімен жасалды

Бір сөзбен айтқанда, эстетика – ғылым. Ал ол нені зерттейді? Александр Баумгартен деген философтың айқындауынша, эстетика әлемді өнердің өзіне ғана тән жолымен, яғни сезіммен тану процесін зерттейді. Мұны қалай түсінеміз? Адам әлемді рационалды санамен зерттей алады, яғни ақиқатқа ақылмен жетеді. Логика ғылымы соған қалай жетуді үйретеді. Бірақ адам ақиқатты ақыл-ойдың ғана емес, сезімнің көмегімен де түсінеді. Айталық, сіздің зерттеу нысаныңыз – Күн мен Жердің тартылысы. Осыны жоғарыда айтқан екі түрлі жолмен талдап көрейік. Жердің өзегінде балқыған ядро мен күннің магниттік өрісі бірін-бірі тартып, ғаламшарды орбита шеңберінде айналдырып тұрады. Тұрақты жылдамдық пен тартылыс күшінің себебінен Жер Күннен алыстап кете алмайды. Бұл ақиқатты рационалды қабылдау. Ал сізге бұл ақиқатты эстетикалық тұрғыда жеткізсе қалай болады:

«Күн – күйеу, жер – қалыңдық сағынышты,
Құмары екеуінің сондай күшті» (Абай, «Жазғытұры»)

Дәл сол ақиқат екінші қырынан ашылды және ашылу кезіндегі әсеріңіз де алдыңғысына мүлде ұқсамайды. Танымның осы екі жолы адамның екі көзі сияқты. Бірінсіз бірі көре алады, бірақ бір көзіңізді байлап қойып, бір күн жүріп көріңіз. Екеуі де қажет екенін ұғасыз. Тіпті кей ғалымдар эстетикалық танымды адамның көкірек көзі деп түсіндіреді. Мүмкіндік болса екі көздің бірдей көргеніне не жетсін?!

Соңғы жаңалықтар

Мемлекет басшысы FIS президенті Йохан Элиашты «Достық» орденімен марапаттады

Президент • Бүгін, 12:20

«Каспий» мен «Жетісудың» бұрынғы ойыншысы Лайонел Адамс қайтыс болды

Футбол • Бүгін, 12:15

Қазақстан дипломымен қай елдерде жұмыс істеуге болады?

Білім • Бүгін, 12:08

Ұлттық ұлан сарбазы 7 тілді жетік меңгерген

Әскер • Бүгін, 11:51

Күніне 150 жалған пациент: Елордалық клиника басшысы қор қаржысын қалай жымқырған?

Оқиға • Бүгін, 11:40

Қарағандыда автобуста қалта ұрлығын жасаған күдікті ұсталды

Оқиға • Бүгін, 11:33

Жапония мен Оңтүстік Корея көшбасшылары барабанда бірге ойнады

Әлем • Бүгін, 11:22

Ұландықтар суық қару ұстаған тұрғынды қолға түсірді

Аймақтар • Бүгін, 11:13

Алматының коммуналдық қызметі күшейтілген жұмыс тәртібіне көшті

Аймақтар • Бүгін, 11:05

НАТО-ға мүше үш ел Гренландияға әскер жібереді

Әлем • Бүгін, 10:58

Атырауда FlyArystan ұшағы жолақтан шығып кетті: 166 жолаушы эвакуацияланды

Оқиға • Бүгін, 10:48

Астанада аялдаманы қиратқан ер адам қамауға алынды

Оқиға • Бүгін, 10:33

Зейнетақы жинағы есебінен емделу мүмкіндігі қашан қайта беріледі?

Қоғам • Бүгін, 10:25

9 жылда 138 жаңа мектеп: Астананың білім кеңістігі қалай өзгереді?

Білім • Бүгін, 10:13

Иран президенті мемлекеттік органдарды халық мәселесін шешуге шақырды

Әлем • Бүгін, 10:02

Барлық жаңалықтар