Елде 4,5 мыңнан астам ауыл орталықтандырылған су жүйесіне қосылды

Елде жерасты суларын кешенді пайдалану тұжырымдамасы жасалады. Бұл туралы Үкімет отырысында Су ресурстары және ирригация министрі Нұржан Нұржігітов хабарлады.

Елде төрт мыңнан астам жерасты су көздеріне барлау жасалған. Ал олардың жылдық пайдалану қоры 15,7 млрд текше метр шамасында бекітілді. Жалпы жерасты сулары жеткілікті дәрежеде зерттелмеген. Сондықтан да салаға ауқымды зерттеу мен бағалау жүргізу қажет. Осыған орай, құзырлы орган жерасты суларын кешенді пайдалану тұжырымдамасын әзірлемек. 

Үкімет отырысында алғашқы болып баяндама жасаған өнеркәсіп және құрылыс вице-министрі халықты ауызсумен қамтуда былтыр талай шаруа атқарылғанын жеткізді. Мәселен, 73 елді мекен алғаш рет орталықтандырылған су жүйесіне қосылды. Ұзындығы 1600 шақырымға созылатын сумен жабдықтау желісі тартылды. Сондай-ақ елде су құбыры нысанындарына арналған 8 алаң салынған.

Қуандық Қажкенов, ҚР Өнеркәсіп және құрылыс вице-министрі:

- Жергілікті атқарушы органдардың ақпаратына сәйкес мемлекет басшысының тапсырмасы толық орындалып, еліміздегі 90 қала мен 7,5 млн тұрғыны бар 6087 ауыл 100 пайыз аузсумен толық қамтамасыз етіліліп отыр. Оның ішінде 474-сі орталық су жүйесімен қамтылған. 1340 ауыл орталықтандырылмаған су жүйесімен қамтылған. Оның ішінде 1102 ауыл суды тазарту блок модульдер арқылы қамтамасыз етілген. 219 халқы аз елді мекен сумен жабдықтау ұңғымалар есебінен жүзеге асырылады.

2030 жылға қарай өнеркәсіптегі суды қайталама және айналымды пайдалану үлесі екі есеге ұлғайтылмақ. Су Кодексіне сәйкес, кәсіпорындар тиісті сумен жабдықтау жүйесіне кезең-кезеңмен көшуге міндеттеледі.

Су ресурстары және ирригация министрі Нұржан Нұржігітов бұған жеті жыл мерзім берілгенін атап өтті. Осылай алдағы төрт жылда судың қайталама және айналымды пайдалану үлесін 13%-дан 28%-ға дейін өсіру көзделіп отыр. Бұл 1,5 млрд текше метр су үнемделеді деген сөз. Сол сияқты, аграрлық салада заманауи суару жүйесін енгізіп, тіршілік нәрін үнемдеу өзекті мәселеге айналған.

Олжас Бектенов, ҚР Премьер-министрі:
- Ауыл шаруашылығы министрлігі Су ресурстары министрлігімен бірлесіп, жоспарларды жедел түрде пысықтап, қажет болса түзету енгізу керек. Әкімдіктер суды көп қажет ететін егіс алқаптары бойынша индикаторларды шаруалардың назарына жеткізіп, олардың орындалуын қатаң бақылауға алсын.

Үкімет басшысының олай деуінің жөні бар. Былтырғы суару маусымында тіршілік нәрін заңсыз пайдалану дерегі 2,5 есе артыпты. 2024 жылы осындай 221 дерек тіркелсе, 2025 жылы онысы 526-ға жетіпті. Ал салынған айыппұл мөлшері 501-ден 801-ге дейін өскен. «Енді суды үнемдеу мақсатында агрошаруашылықтарға тіршілік нәрін қолданудың шектеуі енгізіледі», – деді құзырлы ведомство басшысы отырыстан кейін өткен брифингте.

Нұржан Нұржігітов, ҚР Су ресурстары және ирригация министрі:

- Егер тұтынушы келісімшартсыз суды пайдаланар болса, оған тариф бағасынан екі есе айыппұл салынады. Ал ауыл шаруашылық өнімін өндіруші бір дақыл бойынша келісімге отырғанымен, басқа дақылды ексе, онда су тарифінен 1,5 есе артық мөлшерде айыппұл төлеуге тиіс. 2025 жылы осындай деректер анықталған. Келісімге отырмау бойынша 57 заң бұзу дерегі, және шаруалардың басқа дақылды суарудың  169 дерегі тіркелген.

Сарапшылардың болжамынша, алдағы вегетациялық маусым кезінде оңтүстік өңірлердегі өзен-суларға жететін су көлемі айтарлықтай азаяды. Сол себепті суды мейлінше үнемдеп-жарату қазіргі басты міндеттердің бірі. Осы ретте құзырлы ведомство су ресурстарын заңсыз пайдалануға қарсы жұмыс тобын құрмақ ниетте. Суды үнемдеу стратегиялық мақсат, сондықтан да үкімет цифрлық шешімдерді мейлінше оңтайлы пайдалануды көздеп отыр.

Авторлары: Бақыт Топтаева, Жандос Битабаров