ЕО мессенджерлерде “ерікті чат бақылау” енгізуді жоспарлап отыр

Еуропалық одақ балаларды интернеттегі қауіптерден қорғау мақсатында мессенджерлерде хабарламаларды сканерлейтін жүйе енгізуді қарастыруда, деп хабарлайды Евронью́с. 

Егер заң қабылданса, компаниялар оны өз қалауы бойынша қолдана алады. Алайда сыншылар мұны жеке өмірге қол сұғу және “жаппай бақылау” қаупі деп бағалайды.

Балаларды зорлық-зомбылықтың барлық түрінен қорғау үшін ЕО бірнеше жыл бойы “чат-бақылауды” міндетті түрде енгізу мәселесін талқылап келген. Жоспар бойынша WhatsApp, Signal, Threema сияқты мессенджерлерде жеке хаттар, тіпті өтпелі шифрлау қолданатын чаттар да зиянды контентке автоматты түрде тексерілуі керек болатын. Көптеген сарапшылар мұны құпия деректердің қорғалуына үлкен соққы деп есептейді.

Еуропалық кеңес жаңа, қайта қаралған нұсқаны ұсынды. Онда міндетті бақылаудан бас тарылады, бірақ компанияларға оны ерікті түрде енгізуге рұқсат беріледі.

Заңгер Патрик Брейер бұл шешімді “қауіпті жұбаныш” деп атап, жеке өмір құқығының маңызын ескертті. Оның пікірінше, Германия ЕО кеңесінде бұл ұсыныстың кез келген түрін — міндетті де, “ерікті” де — үзілді-кесілді қабылдамауы тиіс.

Чаттарды бақылау идеясы ЕО-да үш жылдан аса талқыланып келеді. Еуропалық кеңестің құқық қорғау тобы оны балаларға қатысты сексуалдық зорлық материалдарын анықтау үшін қолдануды көздейді.

Бірақ деректерді қорғау саласының сарапшылары мен азаматтық құқық қорғаушылары мұндай жүйе жеке өмірге үлкен қауіп төндіретінін айтып, жаппай наразылық білдірді. Жеке өмір құқығы Германия Конституциясында және ЕО негізгі құқықтар Хартиясында бекітілген.

Соңында чат бақылауын міндетті ету жоспардан алынып тасталды. Енді WhatsApp, Signal, Threema сияқты сервистер мұндай бағдарламаны өз еркімен орната алады.

Кейбір сарапшылар бұл шешімді құптағанымен, күмәнді тұстары көп екенін айтады. Макс Планк атындағы қауіпсіздік және құпиялылық институтының директоры Кармела Тронкосоның пікірінше, кез келген бақылау сөз бостандығын шектеп, айтарлықтай пайда әкелмейді. Оның айтуынша, сканерлеу технологиялары дәл емес және оларды оңай айналып өтуге болады.

Брейердің айтуынша, “ерікті түрде бақылау” деген атау — “әдемі қапталған алдау”.

Ол американдық технологиялық компаниялар еуропалықтардың жеке хаттарын ашуға мүмкіндік алатынын ескертеді: алгоритмдер жеке хаттарды, суреттерді, видеоларды “күдікті үлгілерге” тексереді. Мұндай тексерулер жиі қате нәтиже береді, бұл негізсіз күдік тудыруы мүмкін.

Signal компаниясының басшысы Мередит Уиттакер міндетті бақылау енгізілсе, сервис ЕО нарығынан кетуі мүмкін екенін айтқан.

Брейердің пікірінше, бұл шаралар нақты қылмыстарды ашуға көмектеспейді, керісінше тергеушілерді қажетсіз ақпаратпен “толтырады”. Оның айтуынша, балалар қауіпсіздігі де жақсармайды.

Тронкосо да дәл осылай ойлайды: “Қолдануға ұсынылған технологиялар балаларды қорғауды айтарлықтай жақсартпайды. Ал қолданушылардың қауіпсіздігі әлсірейді, жүйеде жаңа осалдықтар пайда болады”.

Осы себепті ол бірнеше ғалыммен бірге ЕО кеңесіне ашық хат жолдап, бұл жоспар қоғамға үлкен қауіп әкелетінін ескертті.

Чаттарды ерікті сканерлеу — жоспардың жалғыз бөлігі емес. 2026 жылдың сәуірінде жаңа тәуекелдерді бағалау жүйесі іске қосылмақ. Онлайн-сервистер үш тәуекел категориясына бөлінеді.

Қауіп жоғары деп танылған сервистер балаларға зиян келтіретін контенттің таралуын болдырмау үшін арнайы технологияларды қолдануға міндетті болады. Басқа категорияларға әзірге мұндай талап қойылмайды.

Сонымен қатар мессенджерлер мен бұлтты сервистерде қолданушыларға арнайы шағым беру функциясы енгізіледі. Кейбір елдер компанияларга контентті жоюды немесе бұғаттауды міндеттей алады.

Жаңа ЕО агенттігі провайдерлердің есептерін жинап, мәліметтер базасын жүргізіп, ұлттық органдармен және Europol-мен бірге жұмыс істейді.

Чат бақылауы туралы пікірталас бірнеше жылдан бері жүруде. Бастапқы нұсқаны Дания, Франция, Испания және Италия сияқты елдер қолдаған.

Алайда деректерді қорғау мен шифрлау мәселелеріне байланысты көптеген елдер күмәндана бастады. Қоғамдық қысым артқаннан кейін ЕО балама компромисс іздеуге мәжбүр болды.

Сәрсенбі күні елдер жаңартылған жоба бойынша келісімге келген соң, үшжақты келіссөздер (ЕО кеңесі, комиссия және парламент) басталады. Жаңа регламент үш институт та мақұлдаған жағдайда ғана күшіне енеді.

Бүгін, 11:15