​Ленин, пионер не спортшы ма: Атырауда Жайықтан қандай мүсін табылды

Жайық жағасында судан көрінген ескі мүсіннің бөлшектері Атырау тұрғындарын таңғалдырды. Оны әлеуметтік желіге видео жариялаған қала тұрғыны тауып алған. Енді желі қолданушылары қираған мүсіннің кезінде кімге арналғанын және өзен түбіне қалай тап болғанын анықтауға тырысып жатыр.

Пікірлерде кішкентай Владимир Лениннің ескерткішінен бастап, кеңес жылдарында қаланы безендірген пионерлер мен спортшылардың мүсіндеріне дейінгі әртүрлі болжамдар айтылды.

Тілшіміз әрі өлкетанушы Лев Гузиков қала тұрғындарының болжамдарын Жайықтың осы жағалауында кезінде орналасқан ғимараттар мен құрылыстардың тарихымен салыстырып зерттеді.

Оның ойынша, табылған сынықтар «Еңбек» ескек есу базасы ретінде де белгілі «Нефтяник» ерікті спорт қоғамының су станциясы жанындағы мүсіндердің біріне тиесілі деген болжам өте қисынды көрінеді.

Станция 1952 жылы салынған. Бұл екі жағында спортшылардың мүсіндері орнатылған әдемі ағаш ғимарат болатын. Сақталған фотосуреттерде оң жақта қолында ескегі бар адам, сол жақта суға секіруге дайындалып тұрған жүзгіш көрінеді.

1975 жылы станция өртеніп кетті. Бүгінде оның орнында «Атырау» дене шынықтыру-сауықтыру кешені (ДШСК) орналасқан. Дегенмен, бұл нұсқаны толықтай қабылдауға мүмкіндік бермейтін бір мән-жай бар: ғимарат мүсін табылған жерден біршама алшақтау тұрған.

Маңайда орналасқан Пионерлер үйінің тарихы да өте қызықты. Ол Прибрежная көшесінде, Жайықтың жанында, Ленин атындағы мектептің қасындағы шағын саябақта орналасқан еді. Өлкетанушының естеліктері бойынша, бұл есігінің алдында екі мүсін тұрған, сәулеті ерекше, сүйкімді екі қатарлы ғимарат болған.

Пионерлер үйі де өртеніп кетті, су станциясынан әлдеқайда бұрын өртенді. Өрт 1967 жылдың маусым айында орын алған деген болжам бар. Өзеннен табылған мүсін оның кіреберісін безендірген мүсіндердің бірі немесе маңайдағы Орджоникидзе атындағы саябақта тұрған мүсін болуы әбден мүмкін.

Ал оның өзінің атындағы мектептің жанында орнатылған кішкентай Володя Ульяновтың ескерткіші деген нұсқаны Гузиков күмәнді деп санайды. Суда көрінетін фрагменттерге қарағанда, мүсіннің аяқтары тым ұзын, әрі сақталған басы Лениннің балалық шағындағы бейнелерге ұқсамайды.

Тағы бір болжам бұл олжаны Жилгородоктағы мүсіндермен байланыстырады. Бірақ бұл жерде әлі ешкім жауап бере алмаған сұрақ туындайды: салмағы ауыр мүсін мұндай үлкен қашықтықты қалай еңсеріп, өзеннің дәл осы бөлігінен бір-ақ шыққан? Ағыспен келуі екіталай.

Өлкетанушының пікірінше, мүсіннің кеңестік кезеңге тиесілі екеніне күмән жоқ, өйткені революцияға дейінгі Гурьевте мұндай ескерткіштердің орнатылғаны туралы мәліметтер сақталмаған. Дегенмен, қолда бар материалдар бойынша мүсіннің нақты кімді бейнелегенін және оның Жайыққа қайдан түскенін анықтау мүмкін емес.

Айта кетейік, тартылған өзен жоғалған Гурьевтің іздерін бұған дейін де бірнеше рет ашқан еді. 2021 жылдың қазан айында «Ақ Жайық» «Шағала» қонақүйінің жанында судан шығып тұрған массивті бетон бағаналар туралы жазған болатын. Ол кезде де қала тұрғындары ескі көпірдің қалдықтарын таптық деп болжаған, бірақ ескек есуден белгілі бапкер Евгений Уховтың естеліктері мен ол ұсынған 1955 жылғы фотосурет бұл жерде айлақ болғанын анықтауға көмектесті.

Бәлкім, бұл жолғы табыстың да жұмбағы біреудің отбасылық альбомында сақтаулы тұрған болар. Су станциясы, Пионерлер үйі немесе қалалық скверлер бейнеленген Гурьевтің ескі фотосуреттері Жайықтың лайлы суында ондаған жылдар бойы жатқан мүсіннің тағдырын ақыры анықтап беруі мүмкін.

Анастасия ШЕРСТЯНКИНА

Видео Н. Жунасовтікі

Бүгін, 11:51