Мектептегі мәселе: ата ана айыппұл арқалайды

Енді оқушылардың оқу процесі кезінде смартфон ұстауына заңмен тыйым салынады, яғни «Білім туралы» заңның 47-бабының 10.1-тармағына сәйкес, сабақ кезінде ұялы телефон пайдалануға болмайды. Егер оқушы айтылған тәртіпті бұзса, оның ата-анасы немесе қамқоршысына 5АЕК көлемінде, шамамен 20 мың теңге айыппұл салынады.

Вице-министр Майра Мелдебекова Сенатта өткен брифингте «Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 409-бабы бойынша алдымен ескерту жасалады. Ал құқықбұзушылық қайталанса, айыппұл салынады» деп нақтылап айтқан еді. Білімнің сапалы әрі жүйелі берілуінде тәртіп пен заңның берік болуы, әлбетте, қуантарлық жайт. Заңның мақсаты да – баланың сабаққа көңіл бөлуін қадағалау. Телефон қоңырауы, әлеуметтік желінің әлегі баланың білім алуына да, денсаулығына да зиян тигізері айтпаса да түсінікті. Десек те, білім саласының мамандары айыппұл салу арқылы мәселені түбегейлі шешу қисынға келмейді, білім саласына, шынымен де, алаңдайтын болсақ, мәселені реттеудің нақты тетігін жасау керек деген ұсыныстар айтты. 

Сонымен, заң бекіді, жаңа заңға сәйкес мектептердің тәртіпке қаншалықты бағынып жатқанын анықтау үшін Алматы қаласындағы мектептердің біріне қоңырау шалып, жағдайды білуге тырыстық. №58 мектептің тарих пәнінің мұғалімі, сынып жетекші Самал Қабдолдақызы  жағдайды баяндап берді.

– Бұрын оқушылардан телефон жинай­тынбыз, кейін оқушылар әртүрлі платформаны, білім алуға қажет ресурстарды пайдаланып, көп жағдайда технологиялық құралдармен жұмыс істейтіндіктен, телефонын алуды қойдық. Смартфонды ТЖБ, БЖБ кезінде жинап аламыз, қалған уақытта оқушының өзінде, алайда мұның да зияны тиіп жатыр. Ескерту жасап, телефонын алсаң, «емізігін тартып алған баладай» түрі бұзылып, не істерін білмей кетеді. Айыппұл салу мәселені толық шешеді деп ойламаймын. Ата-ана бірнеше рет төлеуі мүмкін, сосын оның да жүгі болмай қалады, – дейді 20 жылын білім саласына арнаған тәжірибелі ұстаз.

Оның айтуынша, телефонды оқушы мектепке келгенде, жинап алған дұрыс-ақ, алайда көп функциясы бар сынып жетекші үшін қиындығы жетеді. 

– Оқушылар асханада төлем жасауым керек, ата-анама хабарласуым керек деп түрлі жағдайын айта бастайды. Оқу процесінде технологиялық құралдарды пайдалану қажет болады. Сынып жетекші өз пәнінен сабақ бере ме, әлде әр оқушының жағдайымен ай­­налыса ма? Сынып жетекші де, пән мұғалімі де, ҰБТ-ға жауапты да, тәрбиеге қарайтын да бір адам. Бәріне де жауапты сол – бір мұ­­ғалім. Қазір ұстаздардың өзі шаршап кетті. Сол себепті де реттейтін бір тәсілдің, нақты ше­шімнің болғаны жөн, – дейді С.Қабдолдақызы.

Мұғалім оқушылардың телефонға әуестігі сабақ уақытында кедергі тигізетініне келіседі. Оның сөзінше, телефонға минут сайын қарамаса, отыра алмайтын балалар бар. 

– Балалардың қазір не көріп отырғанын да білмейсің. Кейбір оқушылар «Апай, тұра тұрыңыз, тұра тұрыңыз, мынаны өлтіріп алайық, атайық, шабайық» деп ойынның ішіне түсіп кетеді. Адам өлтіру, ату дегенді қиналмай айтады. Бала еңкейіп, партаның астынан қарап отырады. Жетіліп келе жатқан ұл-қыздың физиологиясы өзгеріп барады. Төмен қарап отыра бергеннен, қанайналым жүйесі дұрыс болмайды. Қан жүрмеген соң мидың жұмысы істемейді. Энергия болмайды, ұйқы кеп, түсіндіргеніңді тыңдай алмайды, – дейді ол.

С.Қабдолдақызы осылай жалғаса берсе, балалар денсаулықтан да, ойлаудан да айы­рылады, ойлана алмайтын ұрпақ тәрбиелеп жатқанымызға қорқамын деп алаңдайды. Бұл мәселе ел жұртын ғана емес, дамыған елдерде де өзекті болып тұр. Қазір Францияның бастауыш мектептерінде смартфон ұстауға тыйым салынған, ал 200 орта мектепте «сан­дық үзіліс» пилоттық жобасы іске асып жатыр. Оқушылар құрылғыларын жеке шка­фына сақтап, құлыптап қоюға тиіс. Италияның бастауыш және орта мектептерінде телефон ұстауға болмайды, тек ерекше қажеттілігі бар оқушылар үшін мұғаліммен қолдануға болады. Нидерландта да талап солай. Эстония тәсілі мүлде өзгеше, елде смартфонды оқу құралы ретінде оқытуға қатысты пәндер бар. Жоғары сынып оқушы­ларына ЖИ акаунт­тары беріліп, сабақ өтіледі. Финляндия мектептерінде оқушылардың білім алуына арнайы планшеттер беріледі, мектептер толық цифрлық технологиямен қамтамасыз етілген. Ал С.Қабдолдақызы еліміздегі жағдайды реттейік десек, мектептерді технологиямен толық жабдықтау қажет дейді. 

– Қазір ЖИ технологиясын меңгеруіміз керек деп жатырмыз. Мектептегі барлық кабинетте цифрлық құрылғы, техникалық мүмкіндік болса, смартфонның оқушыға керегі де болмайды. Сабақта пәндік кабинеттерде керегін пайдаланып, оқуын жалғастыра береді. Қаланың ортасында отырсақ та, интерактив тақта жоқ, интернет қосылмайды. Әрине, кей кабинеттерді реттеп жатыр, бірақ толық қажетімізді өтемей тұр. Ұстаздардың өзі де цифрландыруға толық­қанды дайын емес, сондықтан телефонның көмегіне жүгінеміз, – дейді ұстаз. 

Бұл мәселе төңірегінде Қазақстанның тұңғыш Еңбек Ері, Құрметті ұстаз Аягүл Миразованың пікірін білдік. Ұстаздың айтуынша, Корея, Жапония, Сингапур сынды дамыған елдерде де оқушылар мектепте телефон ұстамайды. Бұл мемлекеттер техниканың нағыз дамыған аймағы бола тұра телефон ұстатуға қарсы, ал білім беру жүйесі өте жоғары деңгейде дейді. Ұстаз айыппұл төлеумен мәселе шешіле салмайды дейді, тіпті кейбір бала ата-анасының айыппұл төлегенін шыбын шаққан құрлы көрмеуі мүмкін.  Бұл заң – алғашқы ұсыныстардың көрінісі. Бұдан ары қарай нақты, нәтижелі шешімін бекіткен жөн. Бұл орайда елдегі ақылы мектептердің жүйесін негізге алып, әрекет етуге боларын ұсынды.

– Елімізде базасы жан-жақты жабдық­талған, қалыптасқан ақылы мектептер бар, онда балаларға сабақ уақытында телефон ұстатпайды. Оқушылар мектепке кіргеннен бастап телефонын есік алдына қалдырады. Бір жағдай болса, бір жері ауыра қалса, ата-анасына хабар бере алмайды деген ой туса, онда интернеті жоқ, Tik Тok, Instagram-ы жоқ кнопкалы телефонды ұстатады. Бұл өте дұрыс. Балаларымыз қаласақ та, қаламасақ та, телефонға байланып қалды, ойланып отырғаннан гөрі телефоннан тез қарай салғанды құп көреді. Денсаулығы жоқ бала болмаса, білім алуға бәріне бірдей мүмкіндік бар. Мүмкіндікті жойып отырған  қолдағы телефон екені даусыз. Заңды қуана-қуана қабылдау керек, енді заңның нақты орындалу үшін жүйе керек, – дейді Аягүл ұстаз. 

Телефонды қайда, қалай өткізеді деген мәселе тағы қылаң береді. А.Миразова айтқандай, ақылы мектептерде бұл мәселені реттейтін арнайы мамандар бар, штат та жеткілікті. Сынып жетекші тек оқушының жағдайына, үлгеріміне, тәрбиесіне көңіл бөледі, сондықтан да сапалы жұмыстан нәтиже бар. Оқушының телефонды өткізетін де, қайта алатын да мүмкіндігі бар. Өкінішке қарай, жалпы білім беретін мектептерде мұндай мүмкіндік жоқ. 

– «Сөмкеңе салып қойып, пайдаланба» дегеннен нәтиже болмайды. Баланың аты – бала. Ол жыбырлап, сөмкесінің ішінен оны алып шығып, неше түрлі айласын асырады. Ұстаздар болып, ата-ана болып, Үкімет боп осының игі жағын ойластырып, дұрыс шешімін тапқан маңызды. Ал смартфонын үйге бар­ғанда, тапсырмасын қарауға, қосымша ізденуге, ЖИ құралдарын қолдануға болады, әрине. ЖИ технологиясын да електен өткізіп, қалай пайдалану керегін уақыт өте әдебін үйренерміз. Толық игеруге дейін оның да біраз қиындығы болады, – дейді білім саласының жанашыры. 

Әлеуметтік желі оқырмандары да жаңа заңға қатысты түрлі ой-пікір білдіріп, қыран-топан талқыға айналдырды. Ата-аналар жүйелі жағдай жасап, әр оқушыға жеке шкаф немесе телефон сақтағыш жәшіктің болғанын дұрыс дейді. Астана қаласының тұрғыны, ата-ана Алма Нұрғазықызы да сабаққа кірмес бұрын телефон жинауға келіседі. 

– Сабақта жинап алған дұрыс, үзілісте асханаға барарда, маңызды жағдайда ғана қолдануға болар. Негізі, смартфон көп кедергі келтіреді. 5АЕК деген көп болар, ата-аналар алда шу шығаруы мүмкін. Одан да күрделі мәселе көп. Мәселені әр мектептің ішкі тәртібіне байланысты, айыппұлсыз-ақ шешуге болады. Басшылыққа да байланысты, бағындыра алса, шешудің жолы көп. Бұлай бола берсе, ұстаздар да ұстамасын деп шығуы мүмкін, оқушы ұстазға қарап бой түзейді емес пе? – дейді А.Нұрғазықызы. 

Ұзақ жыл мектепте басшылық қызметте болған Аягүл Миразова заман талабына сай технологиялық құралдармен достасу қажет болса да, ұстаздардың білім саласында немқұрайды болмауын ескерте өтті.  

– Бор мен тақтада берген білім тайға таңба басқандай миымызда сақталып қалды. Қазір техникалық құрал керек, бірақ орнымен пайдалану керек. Ұстаздарға да айтарым сол, техникаға байланып қалмау керек. Бала бойында, ойында бұл білім ұзаққа қалмайды, – дейді А.Миразова.

Ұстаздың пайымдауынша, смартфонның пайдасымен зияны да қатар тиіп отыр, мәселен адам шошырлық оқиғалар, бала суициді де тікелей телефон әсерінен. Заң барына қуанасың, бірақ жүйе болмаса, келеңсіз оқиғаның азаярына күмән арылмайды.

Айсұлу СЪЕЗХАН