Президент тапсырмасы: ҚТЖ 2026 жылы теміржол ұлттық дамудың стратегиялық факторына айналады

Мемлекет басшысының бұл негізгі ұстанымдары экономиканың барлық салалары үшін, оның ішінде жалпы теміржол саласы үшін, атап айтқанда «Қазақстан темір жолы» ҰК» АҚ үшін бағдар болып саналады.  

Президент атап көрсетті: «Еліміз үшін көлік-логистика саласының әлеуетін арттыру – стратегиялық маңызы бар міндет. Теңізге тікелей шығатын жолы болмаса да, Қазақстан Еуразия құрлығының кіндік тұсында, яғни негізгі транзиттік күре жолдар тоғысқан жерде орналасқан. Бұл – үлкен артықшылық, біз оны ел игілігіне жарата білуге тиіспіз. Мақсат-мүддемізге сәйкес Қазақстанды Еуразияның көлік айлағы (хабы) ретінде қалыптастыру – бұл салада атқарылатын жұмыстың басты бағыты...». 

Бұл сөздер көлік инфрақұрылымын дамытудың ұзақмерзімді көрінісін анықтайды және теміржолдың отандық тауарларды сыртқы нарықтарға жылжытуды, транзиттік ағындарды кеңейтуді, халықаралық ынтымақтастықты күшейтуді және жаһандық логистикалық тізбектерге интеграциялауды қамтамасыз ететін негізгі элемент ретіндегі рөлін нақты көрсетеді.   

Саяси ерік-жігер мен дәйекті мемлекеттік саясаттың арқасында өршіл жобаларды іске асыру, инфрақұрылымды нығайту, заманауи технологияларды енгізу және сайып келгенде, бизнес пен азаматтар үшін көрсетілетін қызметтер сапасын арттыру, тұтас өңірлерді дамыту үшін жағдайлар жасалуда. Өйткені, жаңа магистраль өтетін барлық жерде дерлік уақыт өте келе жаңа елді мекендер пайда болады. Жолдар бойында стансалар, деполар, шеберханалар, содан кейін мектептер, дүкендер және бүкіл тұрғын аудандар салынуда. 

Теміржолы жаңа жұмыс орындарын құрады: құрылысшылар мен машинистерден бастап логистерге және магистральдың жанында жиі ашылатын ірі зауыттар мамандарына дейін. Мәселен, жолдардың айналасында жаңа экономикалық аймақтар қалыптасып, өңірлер дамуға қуатты серпін алуда. 

Мысалы, «Достық-Мойынты» учаскесінде екінші желі құрылысы өткізу қабілетін арттыра отырып, үлкен мультипликативті әсер берді, бұл Қытайдан Еуропаға жүктерді жеткізуді едәуір жеделдетіп, елдің транзиттік әлеуетін нығайтты. Сонымен қатар  мұнда жаңа жолдар жергілікті өндіріске серпін берді: 1,5 миллион шпал, 100 мың тоннадан астам рельс, 2 миллион текше метр қиыршық тас. Бұл ретте оның 85% Қазақстанда жасалғаны маңызды. Жоба құрылыс және теміржол материалдарын шығарудан бастап, бұрын Қазақстанда өндірілмеген көпір конструкцияларын қоса алғанда, күрделі инженерлік шешімдерді игеруге дейінгі құзыреттердің жаңа көкжиектерін аша отырып, отандық өнеркәсіп үшін қуатты драйверге айналды. Мұнда 80 кәсіпорын, 2 500 адам және 1 113 бірлік техника жұмылдырылды.

Бүгінде жаңа учаскелердің құрылысы жалғасуда, ал желіні дамыту жоспарлары кеңейе түсуде. Теміржол инфрақұрылымды дамыту елдің дамуын тікелей білдіретін салалардың бірі болды және болып қала береді. 

Сонымен, компания тағы бір серпінді жобаны жүзеге асыруда: «Бақты-Аягөз» магистралі, 300 шақырым жаңа желі – елдің транзиттік қуатын нығайтуға бағытталған стратегиялық қадам. Бұл жобаны іске асыру Қазақстанның Шығыс пен Батыс арасындағы негізгі буын ретіндегі ұстанымын күшейтеді. 

Қытай бағытындағы тасымалдау қабілеті қолданыстағы түйісу пункттерін жаңғырту және «Бақты-Тачен» үшінші шекара өткелін салу есебінен үш еседен астам (жылына – 30-дан 100 млн тоннаға дейін) өседі деп күтілуде. 

Ал «Мойынты-Қызылжар» жобасы – Қарағанды және Ұлытау облыстары үшін ғана емес, бүкіл ел үшін көлік мүмкіндіктерін дамытуға қуатты серпін беретін жаңа теміржол артериясы. 

Сонымен қатар жаңа желі маршрутты 7-ден 30 сағатқа дейін қысқартады және тәулігіне 30 жұп пойызды өткізу мүмкіндігін қамтамасыз етеді. Жоба шамадан тыс жүктелген жерлердің жүктемесін түсіреді және транзитті жылдамдатады. Бұл жай ғана инфрақұрылым  емес, жаңа жұмыс орындары, экономиканың дамуы. Шынында да, әлемдік логистикадағы, цифрландырудағы және сауда ағындарын трансформациялаудағы қарқынды өзгерістер жағдайында Қазақстанға транзиттік аумақтың рөлінен экономикалық дәліздердің толыққанды қатысушысына өту маңызды. ҚТЖ осы міндетке өз үлесін қосуда – жаңа теміржол желілерін салу және негізгі учаскелерді жаңғырту арқылы компания инфрақұрылымды дамытуға, өндірістік тізбектер мен логистикалық экожүйелерді құруға ықпал етуде. Экономикалық дәліз тек жеткізу жолы ғана емес, қайта өңдеуді, экспортты ынталандыратын және елдің жаңа экономикалық географиясын қалыптастыратын қуатты өсу драйвері болып саналады.

Тек соңғы 6 жылда ғана Қытайға астық жүктерінің экспорты Қазақстанның аграрлық өнім жеткізушісі ретіндегі стратегиялық маңыздылығын растай отырып, таңдай қақтырарлық және тұрақты өсуді көрсетіп отыр. Өңделген өнімді қолдауға бағытталған құрылымдық өзгерістер қазақстандық жем экспортына қуатты серпін берді: екі жыл ішінде құрама жем тасымалдау көлемі 18 есеге өсіп, 2025 жылы 3,2 млн тоннадан асты. Бұл өз кезегінде қазақстандық өндірістің дамуына, жаңа қайта өңдеу кәсіпорындарының құрылуына және астық тасымалдарының, оның ішінде ұнтақ өнімдері мен құрама жемшөптердің жалпы көлеміне серпін берді, Қытайға 15 есе өсіп, рекордтық 4,3 млн тоннаға жетті, бұл – логистиканың терең трансформациясының, экспортты әртараптандырудың және агросектордағы қосылған құнның өсуінің нәтижесі. 

Осылайша, тұтастай алғанда, Президент қойған міндеттер тұрғысынан ҚТЖ іс-шаралардың тұтас кешенін іске асыру бойынша дәйекті түрде жұмыс істеуде: 

– Негізгі теміржол бағыттарының, соның ішінде Қытай-Еуропа және Қытай-Орталық Азия бағыты бойынша өткізу қабілетін нығайту;

– Инфрақұрылымды жаңғырту және тасымалдау тиімділігін, қозғалыс қауіпсіздігін арттыруға және технологиялық шығындарды қысқартуға ықпал ететін цифрлық шешімдерді енгізу;

– Транзиттік дәліздерді дамыту, оның ішінде Солтүстік-Оңтүстік жобасына белсенді қатысу, сондай-ақ халықаралық стандарттарға бағдарланған заманауи логистикалық экожүйені құру;

– Жылжымалы құрам мен жолдың жай-күйіне үздіксіз мониторинг жүргізуді, басқаруды автоматтандыруды және жедел шешімдер қабылдауды қамтамасыз ететін озық цифрлық платформалар мен талдамалық жүйелерді енгізу. 

Бүгінде теміржолдың рөлі қарапайым көлік қызметі шеңберінен  асып түседі – ол экономикалық драйверге, сауда-экономикалық байланыстарға, логистикалық қолжетімділікке, өнеркәсіптік өсуге және өңірлік дамуға арналған платформаға айналады.

Қазақстанның көлік хабын нығайту – жұмыс орындарын құрудан және өңірлік дамуды қолдаудан бастап, адами капиталды дамытуға және инновацияларды енгізуге дейінгі кең ұлттық контексте жүзеге асырылады. Бұл жұмыстың маңызды құрамдас бөлігі шетелдік әріптестермен ынтымақтастық, стратегиялық халықаралық жобаларды іске асыру және Қазақстанның ірі халықаралық көлік дәліздерін дамытуға қатысуы болып саналады. 

«Қазақстан темір жолы» ҰК» АҚ жаңа теміржол желілерін салып қана қоймай, қолданыстағы учаскелерді жаңғыртуда – компания елдің өндірістік әлеуетін күшейтетін, қайта өндеуді, логистикалық инфрақұрылымды, экспорттауды және дамуды ынталандыратын толыққанды экономикалық дәлізді қалыптастыруға стратегиялық үлес қосуда.

Осындай қадамдардың арқасында ҚТЖ Қазақстанды еуразиялық сауданың аса маңызды буынына айналдырып, еуропалық нарықтарға тікелей жол ашып, елдің жаһандық көлік-логистикалық хаб ретіндегі ұстанымын нығайтады.

 Талғат АЛДЫБЕРГЕНОВ, «Қазақстан темір жолы» ҰК» АҚ Басқарма төрағасы