Қайта жаңғырған тарих келбеті

 Қырық жылға жуық уақыт үнсіз тұрған көне қабырғалар қайта жаңғырып, қаланың тарихи келбетінің ажырамас бөлігіне айналуға тиіс. Бұл жай ғана құрылыс жобасы емес. Бұл – өткен мен бүгінді жалғайтын, тарихи жадыны сақтайтын, Семейдің болашақ дамуына бағытталған маңызды бастама.

1873 жылы салынған сәулет нысаны бір кез­дері қаланың қоғамдық өмірінің өзегіне айналған еді. Оның қабырғалары талай тарихи оқиғаларға куә болды. Уақыттың талай сынынан өткен бұл ғи­марат енді қайтадан қала тынысына араласпақ.

Тарихи ғимараттың тағдыры жеңіл болған жоқ. 1917 жылғы алапат өрт кезінде нысан қатты зар­дап шегіп, тек негізгі қабырғалары ғана сақ­талған. Алайда сол кездегі қала тұрғындары ғи­ма­ратты қалпына келтіруге жұмылып, бір айдың ішін­де қайта тұрғызған. 1918 жылдың 18 қаң­тарында нысан қайта пайдалануға беріледі. Бұл оқиға – Семей халқының туған қаласына деген сүйіс­пеншілігі мен жауапкершілігінің жарқын бел­гісі. Кейін 1950 жылы Семейде зоове­тери­нар­лық институт ашылып, тарихи ғимарат жоғары оқу орнының бас корпусына айналды. Алайда 1986 жылы болған тағы бір өрттен кейін нысан қай­тадан ауыр жағдайға түсті. Содан бері ондаған жыл бойы оның болашағы белгісіз болып келді. Бүгінде сол үнсіз тұрған қабырғаларға жаңа тыныс берілуде.

Абай облысының әкімі Берік Уәли құрылыс алаңына барып, қалпына келтіру жұмыстарының барысымен танысты.

– Қаланың дәл ортасында орналасқан ғимарат ұзақ уақыт бойы қараусыз қалып, шаһардың көр­кіне кері әсер етіп тұрды. Қырық жылдан кейін оның қайта жаңғыртылуы – тарихи маңызы зор жұ­мыс. Инвесторларға алғыс айтамыз. Ғима­рат­тың тарихи келбетін сақтай отырып жаңғыртсақ, ол Семейдің ең көрікті орындарының біріне ай­на­лады деп сенеміз, – деді өңір басшысы.

Жоба құны – 5 миллиард теңге. Жұмыс то­лық­тай жеке инвестор қаражаты есебінен жүр­гі­зілуде. Ең басты талап – тарихи болмысты жо­ғалт­пау. Ғи­мараттың қасбеті, сәулеттік ерек­ше­ліктері мен негізгі композициясы сақталады. Со­­­нымен қатар заманауи инженерлік жүйелер ор­натылып, нысан жаңа форматтағы көп­фун­кцио­налды кешенге айналады.

Жоспар бойынша мұнда қонақүй, мейрамхана, әкім­шілік және коммерциялық нысандар орна­ласа­ды. Жоба іске қосылғаннан кейін 150 адам тұрақты жұмыспен қамтылады.

Қазіргі әлемдік тәжірибе көрсеткендей, тари­хи ғимараттарды сақтау – тек мәдени міндет емес, эко­номикалық мүмкіндік. Еуропаның көне қа­лаларында ғасырлық ғимараттар бүгінде жаңа қыз­мет атқарып, туристер тартатын орындарға ай­налған. Бұрынғы зауыттар шығармашылық ор­талыққа, ескі үйлер қонақүй мен мәдени кеңіс­тікке айналып отыр.

Семей үшін де бұл бағыттың маңызы зор. Се­бе­бі бұл қала – қазақ руханиятының алтын қа­зы­на­сы. Абай мен Шәкәрімнің, Мұхтар Әуезов пен Алаш қайраткерлерінің ізі қалған мекеннің та­ри­хи ортасын сақтау – ұлттық мәдени мұраны қорғау де­ген сөз. Қала тарихы тек кітап бетінде немесе ар­хив сөресінде қалмауы керек. Ол күнделікті өмір­де сезілуі қажет. Тарихи ғимараттар – өткен­нің үнсіз куәгері ғана емес, келешектің дамуына қыз­мет ететін құндылық. Семейдегі бұл жоба со­ның нақты мысалы болмақ.

Кеше ғана қаңырап тұрған көне қабырғалар ен­ді қала тұрғындары мен қонақтарын қарсы ала­тын жаңа кеңістікке айналады. Уақыт сынаған ғи­марат қайта түлеп, Семейдің жаңарған кел­беті­нің бір бөлігіне айналмақ.

Эльмира Жүрсінбекқызы, Абай облысы